မျိုးဆက်သစ် ပညာရှင်တွေ ပေါ်ထွက်ရေး 

ဘာတွေလုပ်ဆောင်သင့်သလဲ 

မင်္ဂလာပါ။ ဒီနေ့တော့ ကျွန်တော်တို့အားလုံးနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့၊ အထူးသဖြင့် နောက်လာမယ့် မျိုးဆက်သစ်တွေရဲ့ အနာဂတ်အတွက် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ဆွေးနွေးချင်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ အရည်အချင်းရှိတဲ့ လူငယ်တွေ အများကြီးရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့တွေကို "မျိုးဆက်သစ် ပညာရှင်" တွေအဖြစ် ဘယ်လိုမျိုး အဆင့်မြှင့်တင်ပေးမလဲ၊ သူတို့ရဲ့ အစွမ်းအစတွေကို ကမ္ဘာနဲ့ ရင်ပေါင်တန်းနိုင်အောင် ဘယ်လို ပုံဖော်ပေးမလဲဆိုတာ ဒီနေ့ အတူတူ စဉ်းစားကြည့်ကြရအောင်။

ကျွန်တော်တို့ အမြဲပြောနေကြတာတစ်ခုရှိတယ်၊ "ပညာရေး" ဆိုတာ အရာအားလုံးရဲ့ အခြေခံပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့ခေတ်မှာ ပညာရေးဆိုတာ စာအုပ်ထဲက စာတွေကို အလွတ်ကျက်မှတ်ဖို့သက်သက် မဟုတ်တော့ပါဘူး။ မျိုးဆက်သစ်ပညာရှင်တွေ ပေါ်ထွက်လာဖို့ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့က ပညာရေး၊ နည်းပညာနဲ့ လက်တွေ့အတွေ့အကြုံဆိုတဲ့ သုံးခုကို ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ "ဘက်စုံချဉ်းကပ်မှု" (Holistic Approach) တစ်ခု လိုအပ်နေပါပြီ။

စာသင်ခန်းထဲမှာ သင်ယူတာက အခြေခံဆိုရင်၊ အဲဒီအခြေခံကို အပြင်လောကကြီးထဲမှာ ဘယ်လိုအသုံးချမလဲဆိုတာက အဓိကပဲ။ အဲဒီအတွက် နည်းပညာနဲ့ စာတွေ့ကို ပေါင်းစပ်ပြီး တွေးခေါ်နိုင်စွမ်း (Critical Thinking) ကို မြှင့်တင်ပေးဖို့ ကျွန်တော်တို့မှာ တာဝန်ရှိပါတယ်။

**(Main Point 1: Mentorship - အတွေ့အကြုံရှိသူနှင့် မျိုးဆက်သစ် ချိတ်ဆက်ခြင်း)**

ဟုတ်ကဲ... အခု ကျွန်တော် ပြောချင်တာက အရေးကြီးတဲ့အချက်တစ်ခုပါ။ အဲဒါကတော့ ပညာရှင်တွေက 'လက်တွေ့လမ်းပြ ပေးတဲ့' (Mentorship) စနစ်ပါ။

တစ်ခါတလေ ကျွန်တော်တို့ လူငယ်တွေကို ကြည့်လိုက်ရင် အိုင်ဒီယာတွေက တောက်ပနေတာတွေ အများကြီးရှိတယ် ။ ဒါပေမဲ့ ဘယ်လမ်းကိုသွားရမလဲ၊ ဘယ်လိုအမှားမျိုးကို ရှောင်ရမလဲဆိုတာ သူတို့မသိကြပါဘူး။ ဒီနေရာမှာ အတွေ့အကြုံရှိတဲ့ လူကြီးတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက တကယ့်ကို အရေးကြီးပါတယ်။

ကျွန်တော် ဆိုလိုတာက၊ အောင်မြင်နေတဲ့ ပညာရှင်တွေက ကိုယ့်ရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေကို မျိုးဆက်သစ်တွေဆီ လက်ဆင့်ကမ်းပေးဖို့ပါ။ ဒါဟာ သင်ခန်းစာပေးတာမျိုး ပညာပေးတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ ဘဝအတွေ့အကြုံ၊ သူတို့ဖြတ်သန်းခဲ့ရတဲ့ အခက်အခဲတွေကို မျှဝေပေးတာဟာ မျိုးဆက်သစ်တွေအတွက် (Expressway) အထိရောက်ဆုံးနဲ့ အမြန်ဆံုး အမှားအနည်းဆုံး လမ်းတစ်ခုလိုပါပဲ။ ဒီလို ချိတ်ဆက်မှုမျိုးကနေတစ်ဆင့် အသိပညာတွေက စာရွက်ပေါ်မှာပဲ ရှိမနေတော့ဘဲ၊ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဦးနှောက်နဲ့ နှလုံးသားထဲကို တိုက်ရိုက် ရောက်သွားမှာပါ။

*(Main Point 2: Leadership & Communication - 

 အရည်အချင်းရှိတဲ့ ပညာရှင်တစ်ယောက်ဖြစ်ဖို့ဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ အိုင်ဒီယာကို တခြားသူတွေ နားလည်အောင် ရှင်းပြနိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါကို ကျွန်တော်တို့က Communication Skill လို့ ခေါ်တာပေါ့။

ဘယ်လောက်ပဲ ထူးချွန်တဲ့ အိုင်ဒီယာရှိပါစေ၊ ကိုယ်ပြောချင်တာကို သူများနားလည်အောင် မပြောတတ်ဘူးဆိုရင် အဲဒီအိုင်ဒီယာက တန်ဖိုးလျော့သွားတတ်ပါတယ်။

မျိုးဆက်သစ်လူငယ်တွေကို ခေါင်းဆောင်မှု အရည်အချင်းတွေ လေ့ကျင့်ပေးတဲ့နေရာမှာ၊ သူတို့ရဲ့ စိတ်ကူးတွေကို ပွင့်လင်းစွာ ပြောဆိုတတ်ဖို့၊ အခြားသူတွေကို စည်းရုံးတတ်ဖို့ကို အဓိကထားရပါမယ်။ လူကြီးတွေက အမြဲမှန်တယ် လူငယ်တွေဆိုတာ သင်ယူနေဖို့ပဲ မင်းတို့လုပ်တာတွေက အမှားတွေပါတတ်တယ် ဆိုပြီး လူငယ်တွေရဲ့ အတွေး‌အခေါ်တွေ ကို အညွှတ်ချိုးတာမျိုးတွေ ရှိပါတယ် ။ လူငယ်တွေရဲ့ အသံဟာ တန်ဖိုးရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအသံဟာ ကျယ်လောင်ဖို့ထက်၊ မှန်ကန်တဲ့နေရာမှာ၊ မှန်ကန်တဲ့သူတွေဆီ ရောက်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် "ငါ့အိုင်ဒီယာကို ဘယ်လိုမျိုး အနှစ်ချုပ်ပြီး လူကြီးတွေနားလည်လာအောင် တင်ပြမလဲ" ဆိုတဲ့ လေ့ကျင့်ခန်းတွေကို ကျွန်တော်တို့ စောစောစီးစီး လေ့ကျင့်ပေးသင့်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးတစ်ချက်... ဒါက အရေးအကြီးဆုံးလို့တောင် ပြောလို့ရပါတယ်။ "

ကျနော်တို့ ကမ္ဘာကြီးက တစ်စက္ကန့်ချင်းစီ ပြောင်းလဲနေတာပါ။ နည်းပညာတွေက ဒီနေ့ခေတ်မှာ တစ်မျိုး၊ မနက်ဖြန်မှာ နောက်တစ်မျိုး ဖြစ်နေမှာပါ။ မျိုးဆက်သစ်လူငယ်တွေအတွက် အလိုအပ်ဆုံးအရာက "Growth Mindset" ပါပဲ။

အမှားလုပ်မိရင် ပြန်ပြင်မယ်၊ အခက်အခဲတွေ့ရင် ကျော်ဖြတ်မယ်၊ လောကကြီး ပြောင်းလဲသွားရင် ကိုယ်က အဲဒီပြောင်းလဲမှုနဲ့အတူ လိုက်ပြီး ပြောင်းလဲမယ်။ ဒါကိုပဲ "လိုက်လျောညီထွေဖြစ်ခြင်း" လို့ ခေါ်တာပါ။ လဲကျသွားတိုင်း ပြန်ထနိုင်တဲ့ စိတ်ဓာတ် (Resilience) ဟာ ပညာရှင်တစ်ယောက်အတွက် အကောင်းဆုံး လက်နက်ပါပဲ။ အရာအားလုံးကို အဆင်သင့် ဖြစ်နေစေရမယ်ဆိုတာထက်၊ ဘာပဲဖြစ်လာဖြစ်လာ ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်တဲ့ "Mindset" တစ်ခုကို ပျိုးထောင်ပေးဖို့က ပိုအရေးကြီးပါတယ်။

အခု ကျွန်တော်တို့ စောစောက ပြောခဲ့တဲ့ အရည်အချင်းတွေ၊ စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြင်ဆင်မှုတွေအပြင် နောက်ထပ် အရေးကြီးတဲ့ အချက်နှစ်ချက် ကျန်ပါသေးတယ်။ အဲဒါကတော့ လူငယ်တွေရဲ့ ဖန်တီးနိုင်စွမ်းကို မြေတောင်မြှောက်ပေးမယ့် "ပတ်ဝန်းကျင်" နဲ့ "အားပေးမှုစနစ်" တွေပါပဲ။

ပညာရှင်တစ်ယောက် ဖြစ်လာဖို့ဆိုတာ အချိန်ယူရသလို၊ အားထုတ်ရတာလည်း ပင်ပန်းပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လူငယ်တွေ သုတေသနပြုလုပ်တာ၊ တစ်ခုခုကို အသစ်အဆန်း တီထွင်ဖန်တီးတာတွေ လုပ်တဲ့အခါမှာ သူတို့ရဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှုကို တန်ဖိုးထားတတ်ဖို့ လိုပါတယ်။

ကျွန်တော် ဆိုလိုတာက "တန်ဖိုးထားတတ်ဖို့" ဆိုတဲ့နေရာမှာ ငွေကြေးသက်သက်ကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တစ်ခါတလေ အသိအမှတ်ပြုမှု (Recognition) ဆိုတာ ငွေထက်ပိုပြီး တန်ဖိုးရှိပါတယ်။ လူငယ်တစ်ယောက်က သူလုပ်လိုက်တဲ့ သုတေသနတစ်ခု၊ ဒါမှမဟုတ် တီထွင်လိုက်တဲ့ ပရောဂျက်တစ်ခုကို လူ့အဖွဲ့အစည်းက အသိအမှတ်ပြုလိုက်တဲ့အခါ၊ 

သူတို့မှာ "ငါလုပ်နိုင်တယ်" ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှု (Self-confidence) အပြည့်အဝ ရှိလာပါတယ်။

အစိုးရပိုင်းကဖြစ်စေ၊ ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေကဖြစ်စေ၊ ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီတွေကဖြစ်စေ ဒီလို တီထွင်ဖန်တီးမှုတွေကို ပြိုင်ပွဲတွေ၊ လူငယ်နိူင်ငံရေးစကားဝိုင်းတွေ၊လူငယ်ဖိုရမ်တွေ ဒါမှမဟုတ် သူတို့ရဲ့ အိုင်ဒီယာကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မယ့် နေရာတွေမှာ နေရာပေးတာမျိုး လုပ်သင့်ပါတယ်။ မျိုးဆက်သစ်တွေက သူတို့ရဲ့ အိုင်ဒီယာဟာ အသုံးဝင်တယ်၊ တန်ဖိုးရှိတယ်လို့ ခံစားရတဲ့အခါ သူတို့ရဲ့ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းက အဆပေါင်းများစွာ ပိုတိုးလာတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ အားပေးမှုဆိုတာ လောင်စာဆီနဲ့ တူပါတယ်။ အဲဒီလောင်စာဆီသာ မှန်မှန်ကျွေးနိုင်ရင် သူတို့ရဲ့ တီထွင်မှုတွေက ရပ်တန့်သွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ပြောချင်တာကတော့ "ပတ်ဝန်းကျင်" ပါ။ လူငယ်တွေက အိုင်ဒီယာတွေ အများကြီးရှိပေမယ့် အဲဒီအိုင်ဒီယာတွေကို လက်တွေ့စမ်းသပ်ဖို့ နေရာမရှိဘူး၊ ငွေကြေးအရင်းအနှီး မရှိဘူးဆိုရင် သူတို့ရဲ့ စိတ်ကူးတွေဟာ စာရွက်ပေါ်မှာတင် ကျန်ခဲ့မှာပါ။

ဒီနေရာမှာ အစိုးရနဲ့ ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍတို့ရဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု (Collaboration) က အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ "Innovation Hubs" လို့ ခေါ်တဲ့ တီထွင်ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ နေရာတွေကို ပိုပြီး ဖန်တီးပေးဖို့ လိုပါတယ်။ ဥပမာ - နည်းပညာစမ်းသပ်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ Lab တွေ၊ အိုင်ဒီယာတွေကို အတိုင်ပင်ခံ လုပ်ပေးမယ့် နေရာတွေ၊ ပြီးတော့ စွန့်ဦးတီထွင်သူတွေအတွက် အရင်းအနှီး (Seed Funding) တွေကို အလွယ်တကူ လက်လှမ်းမီအောင် ဖန်တီးပေးရပါမယ်။

ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းရှင်တွေအနေနဲ့လည်း လူငယ်တွေရဲ့ အိုင်ဒီယာတွေကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ လုပ်ပေးဖို့ မတွန့်ဆုတ်သင့်ပါဘူး။ လူငယ်တွေရဲ့ အိုင်ဒီယာက အနာဂတ်စီးပွားရေးအတွက် အခွင့်အလမ်းသစ်တွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အစိုးရက မူဝါဒတွေနဲ့ အားပေးမယ်၊ ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍက အရင်းအနှီးနဲ့ လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင် အတွေ့အကြုံတွေ ပံ့ပိုးပေးမယ်။ 

ဒီလို "Public-Private Partnership" ပုံစံမျိုးနဲ့သာ စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်မယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မျိုးဆက်သစ်လူငယ်တွေဟာ အိမ်မက်ထဲကအတိုင်း လက်တွေ့ကမ္ဘာမှာ ပညာရှင်တွေ ဖြစ်လာကြမှာ အသေအချာပါပဲ။

လက်နက်ကိုင် တောခိုတဲ့အကြမ်းဖက်လမ်းစဉ်တွေကို လိုက်ပါသွား‌တာတွေလည်း လျှော့နည်းသွားမှာ အသေအခြာပါပဲ ။ 

 လူကြီးတွေ လုပ်ပေးရမှာက သူတို့အတွက် လမ်းခင်းပေးဖို့၊ အခွင့်အလမ်းပေးဖို့နဲ့ သူတို့ရဲ့ တီထွင်မှုတွေကို ကာကွယ်ပေးဖို့ပါပဲ။ ဒီလို ပတ်ဝန်းကျင်မျိုးကို ဖန်တီးပေးနိုင်တဲ့အခါ မျိုးဆက်သစ် ပညာရှင်တွေ ပေါ်ထွက်လာဖို့ဆိုတာ ခက်ခဲတဲ့အရာ မဟုတ်တော့ပါဘူး။

မိတ်‌ေဆွတို့ မျိုးဆက်သစ်ပညာရှင်တွေဆိုတာ အလိုလို ပေါ်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ စီးပွားရေးအားကောင်းတဲ့ လူကြီး‌‌ေတွရဲ့ ပံ့ပိုးမှု၊ တာဝန်ရှိတဲ့ ခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ လမ်းညွှန်မှုနဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အချိန်ပေးမှုတွေနဲ့မှ ဖြစ်လာမှာပါ။

ကျွန်တော်တို့ လုပ်ပေးရမှာက သူတို့ကို စာအုပ်တွေထဲမှာ ပိတ်လှောင်ထားဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ကို ကမ္ဘာကြီးကို လွတ်လွတ်လပ်လပ် စမ်းသပ်ကြည့်ခွင့်ပေးဖို့၊ အမှားလုပ်ခွင့်ပေးဖို့၊ ပြီးတော့ အဲဒီအမှားတွေကနေ သင်ခန်းစာယူပြီး ပိုတော်တဲ့သူတွေ ဖြစ်လာအောင် ဖန်တီးပေးဖို့ပါ။

ဟုတ်ကဲ... ကျွန်တော် ပြောခဲ့တဲ့ အချက်တွေကို ပြန်ခြုံငုံကြည့်ရင် မျိုးဆက်သစ်ပညာရှင်ဆိုတာ ကောင်းကင်ကနေ ရုတ်တရက် ပြုတ်ကျလာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ အစီအစဉ်တကျနဲ့ ပျိုးထောင်ပေးရမယ့် အရာတစ်ခုပါ။

ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့မှာ ကျွန်တော် နောက်ဆုံးအနေနဲ့ လူငယ်မောင်မယ်လေးတွေကို အထူးပြောချင်တာတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ **"ဘာသာရပ်တစ်ခုကို တစိုက်မတ်မတ်၊ စူးစိုက်ဇောက်ချ လေ့လာဖို့"** ပါပဲ။

ဒီနေ့ခေတ်မှာ အချက်အလက်တွေက လက်တစ်ကမ်းမှာ ရှိနေတယ်။ ဒါပေမဲ့ သတင်းအချက်အလက် သိထားရုံနဲ့တော့ ပညာရှင် မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ တစ်ခုခုကို လုပ်ပြီဆိုရင် "အပေါ်ယံလောက်ပဲ" မသိပါစေနဲ့။ ကိုယ်ရွေးချယ်ထားတဲ့ နယ်ပယ်တစ်ခုမှာ၊ ကိုယ်ဝါသနာပါတဲ့ ဘာသာရပ်တစ်ခုမှာ တစ်ဖက်ကမ်းခတ် ကျွမ်းကျင်တဲ့ 'Professional' တစ်ယောက် ဖြစ်အောင် ကြိုးစားပါ။

ကိုယ်လေ့လာထားတဲ့ အသိပညာကို အပြင်လောကမှာ လက်တွေ့အသုံးချနိုင်အောင် လုပ်ပါ။ ဘာသာရပ်တစ်ခုကို အသက်ဝင်အောင်၊ အသုံးချတတ်အောင် လေ့လာဖို့ဆိုတာ အချိန်ပေးရပါမယ်၊ စိတ်ရှည်ရပါမယ်၊ တခါတလေ အကြိမ်ကြိမ် အမှားလုပ်ရပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို ဇောက်ချလေ့လာတဲ့သူတွေပဲ နောက်ဆုံးမှာ တကယ့်ပညာရှင်တွေ ဖြစ်လာကြတာပါ။

**"ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သိတာကောင်းပေမဲ့၊ ကိုယ့်နယ်ပယ်မှာတော့ အထွတ်အထိပ်ကို ရောက်အောင်သွားဖို့"** မမေ့ပါနဲ့။

ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လူကြီးတွေက လမ်းခင်းပေးမယ်၊ ပံ့ပိုးပေးမယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလမ်းပေါ်မှာ ခိုင်ခိုင်မာမာ လျှောက်လှမ်းဖို့၊ ကိုယ့်ရဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုကို အကောင်းဆုံး တည်ဆောက်ဖို့ကတော့ လူငယ်တို့ရဲ့ တာဝန်ပါပဲ။ အဲဒီလို စူးစိုက်မှု (Focus) နဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု (Mastery) သာ ပေါင်းစပ်လိုက်မယ်ဆိုရင် မင်းတို့ဟာ အနာဂတ်ရဲ့ အကောင်းဆုံး ပညာရှင်တွေ ဖြစ်လာမှာ အသေအချာပါပဲ။

ကျွန်တော်တို့ နိူဂ်ငံရဲ့ အနာဂတ်ဟာ မင်းတို့လူငယ်‌ေတွရဲ့ အစွမ်းအစတွေပေါ်မှာ မူတည်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် အခုကစပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးကြည့်ပါ။ **"ငါ ဒီနေ့မှာ ဘာကို အရင်ကထက်ပိုပြီး ကျွမ်းကျင်အောင် လုပ်လိုက်ပြီလဲ?"** ဆိုတာကိုပေါ့။

ဒီနေ့အတွက်တော့ ဒီလောက်ပါပဲ။ ဒီအကြောင်းအရာတွေကို နားထောင်ပြီး ကိုယ့်ရဲ့ အနာဂတ်အတွက် တစ်စုံတစ်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေ စတင်နိုင်မယ်လို့ ကျွန်တော်အနေနဲ့ ယုံကြည်ပါတယ်။ နောက်တစ်ခေါက်မှာလည်း ပိုပြီး အကျိုးရှိမယ့် အကြောင်းအရာတွေနဲ့ ထ

ပ်တွေ့ကြမယ်။ အားလုံးပဲ အောင်မြင်ပါစေ။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။