လူ့ဂုဏ်သိက္ခာဆိုတာ တကယ်တမ်းကျတော့ ဘာလဲ"

အားလုံးပဲ မင်္ဂလာပါ။

ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့ ဆွေးနွေးမယ့် အကြောင်းအရာက ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းထဲမှာ အမြဲတမ်း ကြုံတွေ့နေရတဲ့၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်လည်း အမြဲပြန်မေးသင့်တဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ **"လူ့ဂုဏ်သိက္ခာဆိုတာ တကယ်တမ်းကျတော့ ဘာလဲ"** ဆိုတာပါပဲ။

လူအများစုက ထင်ကြတယ်။ ဂုဏ်သိက္ခာဆိုတာ မွေးရာပါ ပါလာတာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် ပိုက်ဆံရှိမှ၊ ရာထူးကြီးမှ၊ အဝတ်အစား သေသပ်လှပပြီး အသုံးအဆောင်တွေ ကောင်းမှ ရတာမျိုးလို့ပေါ့။ တချို့ကျတော့လည်း လူအများစု လုပ်နေတဲ့အတိုင်း လိုက်လုပ်တာ၊ လူအုပ်ကြီးသွားတဲ့ နောက်ကို မျက်ကန်း တစ်ယောက်လို လိုက်ယောင်တာကိုပဲ မှန်ကန်တယ်၊လူများစုက အနီဆို အနီပေါ့ အများအစိမ်းဆို အစိမ်းပေါ့ ဒါမှ လူရာဝင်တယ်၊ ဂုဏ်ရှိတယ်လို့ ထင်တတ်ကြတယ်။

ဒါပေမယ့် သေချာစဉ်းစားကြည့်ရင်... အဲဒါတွေ အားလုံးက လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ အစစ်အမှန် မဟုတ်ပါဘူး။ အဝတ်အစားနဲ့ အသုံးအဆောင်ဆိုတာ အချိန်တန်ရင် ဟောင်းနွမ်းပျက်စီးသွားတာပဲ။ လူမှုအဆင့်အတန်း ဆိုတာလည်း အချိန်မရွေး ပြောင်းလဲသွားနိုင်တယ်။ ဒါဆိုရင် တကယ့် ခိုင်မာတဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာဆိုတာ ဘာများလဲ။

ဒီမေးခွန်းအတွက် ၂၀ ရာစုရဲ့ အလွန်ထင်ရှားတဲ့ ဒဿနပညာရှင် ဟန်းနအားရင့် (Hannah Arendt) က အရမ်းကို ထိမိတဲ့၊ ရင်ထဲစွဲကျန်စေမယ့် အဖြေတစ်ခု ပေးခဲ့ပါတယ်။

အားရင့်ရဲ့ အမြင်အရပြောရရင်... လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာဆိုတာ အဲဒီလူရဲ့ **"ဝေဖန်တွေးခေါ်နိုင်စွမ်း"** ပါပဲ။

ခင်ဗျားတို့ စဉ်းစားကြည့်ဖူးလား... လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအတွက် တကယ့် အကြီးမားဆုံး အန္တရာယ်က ဘာလဲ ဆိုတာကို။

များသောအားဖြင့် ကျွန်တော်တို့က အမှားလုပ်မိတာ၊ ဆုံးဖြတ်ချက် မှားယွင်းသွားတာတွေကို အန္တရာယ်လို့ မြင်တတ်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဟန်းနအားရင့်က အဲဒီလို မမြင်ဘူးဗျ။ သူ့အဆိုအရ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် တကယ့်အန္တရာယ်က အမှားလုပ်မိခြင်း မဟုတ်ဘူး။ **"ဝေဖန်ပိုင်းခြားပြီး မတွေးခေါ်နိုင်တော့ခြင်း"** ပဲ တဲ့။

ဒီစကားက အရမ်းကို လေးနက်ပါတယ်။ တစ်ခါတလေမှာ ကျွန်တော်တို့တွေ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ ရုန်းကန်ရမှုတွေ၊ အခက်အခဲတွေကြားမှာ စိတ်ကုန်ခမ်းပြီး ဘာမှဆက်မတွေးချင်တော့တဲ့ အခြေအနေမျိုး ကြုံဖူးကြမှာပါ။ အလုပ်တွေပိလာတဲ့အခါ၊ ပတ်ဝန်းကျင်က ဖိအားတွေ များလာတဲ့အခါ ကိုယ်တိုင် ဝေဖန်ပိုင်းခြား စဉ်းစားရတာကိုက ပင်ပန်းလာပြီးတော့၊ သူများတွေ သွားတဲ့နောက်ကိုပဲ လိုက်ချင်စိတ် ပေါ်လာတတ်တယ်။ ဘာလုပ်လုပ် "လူတွေ ဒီလိုလုပ်နေတာပဲ၊ ငါလည်း ဒီလိုလုပ်လိုက်ရင် ပြီးတာပဲ" ဆိုပြီး ခေါင်းစဉ်တပ်လိုက်ကြတယ်။

ဒါပေမယ့် အဲဒီလို ဝေဖန်ပိုင်းခြား စဉ်းစားခြင်းကို ရပ်တန့်လိုက်တဲ့ အချိန်ဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို အစမ်းသပ်ခံရဆုံး အချိန်ပါပဲ။

အားရင့်က သမိုင်းမှာ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ အဆိုးဝါးဆုံး အဖြစ်အပျက်တွေကို လေ့လာပြီး ကောက်ချက်ချခဲ့တာ တစ်ခုရှိတယ်။ ဆိုးဝါးတဲ့ လုပ်ရပ်တွေ၊ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်တဲ့ ကိစ္စတွေ ဆိုတာ... သွားစွယ်အပြူးပြူးနဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ယုတ်မာတဲ့ လူဆိုးကြီးတွေဆီကနေပဲ ထွက်လာတာ မဟုတ်ဘူးတဲ့။

မနက်မိုးလင်း ရုံးသွား၊ ညနေအိမ်ပြန်၊ မိသားစုကို ချစ်တဲ့၊ တာဝန်ကျေတဲ့ **သာမန်လူတွေ** ထံကနေလည်း ထွက်ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ ဘယ်လို အချိန်မျိုးမှာလဲ ဆိုတော့... အဲဒီ သာမန်လူတွေဟာ "ငါလုပ်နေတာ မှန်ရဲ့လား၊ တရားရဲ့လား" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းထုတ်ခြင်းကို ရပ်တန့်လိုက်တဲ့ အချိန်၊ အထက်က အမိန့်ပေးတိုင်း၊ သြဇာလွှမ်းမိုးသူတွေက ခိုင်းတိုင်း ကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်နဲ့ မချိန်ဆတော့ဘဲ စက်ရုပ်လို လိုက်လုပ်တဲ့ အချိန်မှာပါပဲ။

တွေးခေါ်ခြင်းကို ရပ်တန့်လိုက်တဲ့အခါ သာမန်လူတွေဟာ ဘယ်လောက်တောင် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ပြီး စက်ဆုပ်ဖွယ်ရာကောင်းတဲ့ အပြုအမူတွေကို လုပ်မိမှန်းမသိ လုပ်မိသွားတတ်တယ် ဆိုတာ သမိုင်းက သက်သေပြခဲ့ပြီးပါပြီ။

**[အပိုင်း (၂) - ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ရင်ဆိုင်ခြင်းနှင့် အခြားရှုထောင့်များ]**

*[အသံကို ပုံမှန် ပြန်ထားပြီး၊ မျက်လုံးချင်းဆုံကာ ယုံကြည်မှုရှိရှိ ပြောပါ]*

ဒါဆိုရင် ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ပြုမူတယ် ဆိုတာ ဘာလဲ။

အားရင့်ရဲ့ အမြင်အရပြောရရင် ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ပြုမူတယ်ဆိုတာ **"ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်ရင်ဆိုင်ခြင်း"** ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ညဘက် အိပ်ရာဝင်တဲ့အခါ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးကြည့်တာမျိုးပေါ့။ "ဒီနေ့ ငါလုပ်ခဲ့တဲ့ လုပ်ရပ်တွေအပေါ်မှာ ငါ့လိပ်ပြာ ငါသန့်ရဲ့လား" ဆိုတဲ့ အတွင်းစိတ်နဲ့ အပြန်အလှန် စကားပြောခြင်း (Internal Dialogue) ကို ဆိုလိုတာပါ။

နောက်ထပ် အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုကတော့ **"တခြားသူတွေရဲ့ ရှုထောင့်ကနေ တွေးခေါ်စဉ်းစားပေးခြင်း"** ပါပဲ။ ငါ့ဘက်ကကြည့်ရင်တော့ မှန်တယ်၊ ဒါပေမယ့် တစ်ဖက်လူရဲ့ နေရာကနေ ဝင်ကြည့်ရင်ရော၊ ခံစားရတဲ့သူရဲ့ ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ရင်ရော ဒါဟာ တရားမျှတမှု ရှိရဲ့လား ဆိုပြီး ကိုယ်ချင်းစာတရားနဲ့ တွေးခေါ်တာမျိုးကို ပြောတာပါ။

ဒီလို ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်ရင်ဆိုင်ရဲတဲ့ သတ္တိ၊ တခြားသူတွေရဲ့ နေရာကနေ ဝင်ပြီး စဉ်းစားပေးနိုင်တဲ့ ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း... ဒါတွေရှိမှသာလျှင် လူဟာ မျက်ကန်းယုံကြည်သူ တစ်ယောက် ဖြစ်မလာမှာပါ။ ဘယ်သူခိုင်းခိုင်း လုပ်မယ့် ပုံစံခွက်ထဲက ခွေးသွားစိတ် (cog in the machine) လေးတစ်ခု ဖြစ်မလာမှာပါ။ ခွေးသွားစိတ်ဆိုတာ စက်ကြီးလည်ပတ်ဖို့အတွက် အသက်မပါဘဲ လိုက်လည်ပေးနေရတဲ့ အရာတစ်ခုပဲလေ။ ကျွန်တော်တို့ လူသားတွေဟာ အဲဒီလို ခွေးသွားစိတ်တွေ မဟုတ်ပါဘူး။

**[အပိုင်း (၃) - လက်ငင်းလိုအပ်ချက်များကို ကျော်လွန်ကြည့်မြင်ခြင်း]**

*[လက်ဟန်ခြေဟန် အနည်းငယ်သုံးပြီး လေးနက်မှုကို ပိုမိုပေါ်လွင်စေရန် အလေးပေး ပြောဆိုပါ]*

ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ်ဖြတ်သန်းနေရတဲ့ ဘဝမှာ လက်ငင်းလိုအပ်ချက်တွေ ဆိုတာ အမြဲရှိနေပါတယ်။ စားဝတ်နေရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ရာထူးတိုးရေး စတာတွေပေါ့။ ဒါပေမယ့် ဂုဏ်သိက္ခာရှိတဲ့ ဘဝဆိုတာ အဲဒီလို လက်ငင်း လိုအပ်ချက်လေးတွေကိုပဲ ကြည့်နေတာမဟုတ်ဘဲ၊ အဲဒီထက် ပိုကျယ်ပြန့်တဲ့ တရားမျှတမှု၊ အမှားအမှန် ဆိုတာတွေကို **ကျော်ကြည့်နိုင်ခြင်း** တစ်မျိုးပါပဲ။

ဒီလို ကျော်ကြည့်နိုင်ဖို့ ဆိုတာကလည်း လွယ်တော့မလွယ်ဘူးဗျ။ ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်တဲ့ အသိဉာဏ်နဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ သတ္တိ (Moral Courage) မရှိဘဲနဲ့ လုံးဝကို မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။

ခပ်ရှင်းရှင်း ပြောရရင်...

 * ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မရင်ဆိုင်ရဲဘဲ မဖြစ်နိုင်ဘူး။

 * တခြားသူတွေရဲ့ ရှုထောင့်ကနေ မစဉ်းစားဘဲ၊ ကိုယ်ချင်းမစာဘဲ မဖြစ်နိုင်ဘူး။

တကယ်လို့များ... လူတစ်ယောက်၊ ဒါမှမဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးဟာ တခြားသူတွေရဲ့ ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ပြီး ဝေဖန်ပိုင်းခြားတာတွေ၊ အမှားအမှန်ကို မေးခွန်းထုတ်တာတွေ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုပါစို့။ ဘာဆက်ဖြစ်မလဲ။

အဲဒီအချိန်မှာ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ ကင်းမဲ့သွားရုံတင် မကတော့ပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ တန်ဖိုးထားရတဲ့ **"လူသားဆန်မှု" (Humanity)** ပါ ပြိုကျပျက်စီးသွားတတ်ပါတယ်။ လူဟာ လူနဲ့ မတူတော့ဘဲ၊ ခံစားချက်ကင်းမဲ့တဲ့၊ အမိန့်နာခံရုံ သက်သက်ဖြစ်တဲ့ စက်ရုပ်တွေလို ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။ အားရင့် သတိပေးခဲ့တာ အဲဒါပါပဲ။

**[နိဂုံးချုပ် - Outro]**

*[အသံကို အနည်းငယ် နှေးလိုက်ပြီး၊ နက်ရှိုင်းတဲ့ ခံစားချက်ပါပါနဲ့ ပရိသတ်ကို တိုက်ရိုက် ရည်ရွယ်ပြောပါ]*

ဒီတော့... အဆုံးသတ်အနေနဲ့ ကျွန်တော် ပြောချင်တာက၊ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ အပြင်ဘက်မှာ ရှာရမယ့်အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ တံဆိပ်တပ်ထားတဲ့ အဝတ်အစားတွေ၊ လူကြိုက်များတဲ့ အဆင့်အတန်းတွေက ပေးတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။

လူ့ဂုဏ်သိက္ခာဆိုတာ... အမှားနဲ့ အမှန်ကို ခွဲခြားသိမြင်အောင် ကြိုးစားတဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ **တွေးခေါ်နိုင်စွမ်း**၊

အများနဲ့ မတူရင်တောင် မှန်ကန်တဲ့ဘက်က ရပ်တည်ရဲတဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ **သတ္တိ**၊

ပြီးတော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် နေ့စဉ် ပြန်လည်မေးခွန်းထုတ်ရဲတဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ **ရိုးသားမှု** ထဲမှာပဲ ရှိပါတယ်။

ခက်ခဲတဲ့ အချိန်တွေ၊ ပင်ပန်းတဲ့ အချိန်တွေ ရောက်လာတိုင်း... မေးခွန်းထုတ်ဖို့၊ စဉ်းစားတွေးခေါ်ဖို့ ဘယ်တော့မှ အလျော့မပေးလိုက်ပါနဲ့။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ တွေးခေါ်နိုင်စွမ်းဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လူသားဆန်မှုဖြစ်သလို၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အမြင့်မားဆုံးသော ဂုဏ်သိက္ခာလည်း ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာက မိတ်ဆွေတို့အတွက် တစ်ခုခု စဉ်းစားစရာ ရခဲ့မယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။

အချိန်ပေးပြီး ကြည့်ရှုပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ နောက်

ထပ် ဗီဒီယိုတွေမှာ ပြန်တွေ့ကြတာပေါ့ဗျာ။