Saturday, 23 May 2026

ခေါင်းစဉ်:** စာပေစင်မြင့်ထက်က အမုန်းတရားများနှင့် ပြိုကွဲသွားသော လူ့အဖွဲ့အစည်း


မင်္ဂလာပါ။ ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရဲ့ ဖြတ်သန်းခဲ့ရတဲ့ သမိုင်းတစ်လျှောက်က အလွန်ကို ရင်နာစရာကောင်းပြီး၊ လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်လုံးကို ပြိုကွဲစေခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတစ်ခုကို လေးလေးနက်နက် ဆွေးနွေးသွားချင်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "စကားလုံးတွေနဲ့ တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ အမုန်းတရားများ" အကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

လွန်ခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ်တွေကို ပြန်ကြည့်လိုက်ရင် ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံမှာ "စာပေဟောပြောပွဲ" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကြီးတွေနဲ့ နိုင်ငံအနှံ့ ကျင်းပခဲ့ကြတာကို အားလုံး အမှတ်ရကြဦးမှာပါ။ စာပေဟောပြောပွဲဆိုတာ တကယ်တော့ လူထုကို အသိပညာပေးဖို့၊ စာပေရဲ့ အနှစ်သာရကို ဝေမျှဖို့ပါ။ ဒါပေမယ့် ဝမ်းနည်းစရာကောင်းတာက NLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံတဲ့ စာရေးဆရာဆိုတဲ့ အမည်ခံ လူတစ်စုဟာ စာပေဟောပြောပွဲဆိုတဲ့ ဒီပလက်ဖောင်းကြီးကို အသုံးချပြီး ပြည်သူတွေရဲ့ ရင်ထဲကို အမုန်းစကားတွေ၊ အမုန်းတရားတွေ စနစ်တကျ ရိုက်သွင်းခဲ့ကြပါတယ်။


ဒီဟောပြောပွဲတွေမှာ သူတို့ အဓိက ပစ်မှတ်ထားခဲ့တာက ဘာလဲ။ နိုင်ငံတော်ရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ တည်ငြိမ်ရေးကို တာဝန်ယူထားရတဲ့ အင်စတီကျူးရှင်းကြီးတစ်ခုဖြစ်တဲ့ တပ်မတော်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တပ်မတော်ဟာ ပြည်သူတွေရဲ့ ရန်သူဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ ပုံဖျက်မှုတွေကို နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူပြီး စာပေစင်မြင့်ထက်ကနေ အဆိပ်ခတ်ခဲ့ကြတယ်။

တပ်မတော်နဲ့ ပြည်သူကို ရန်တိုက်ပးခဲ့တယ် တပ်နဲ့ပြည်သူ တစ်သားတည်း ဖြစ်တာကို မလိုလားဘူး ၊ တပ်မတော်နဲ့ပြည်သူကို သွေးခွဲပစ်လိုက်လိုက်တာပါပဲ ၊။

အဆိုးဆုံးက NLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံသူ အားလုံးက နယ်တိုင်း နယ်တိုင်း ဒေသတိုင်း မြို့ရွာအများစုမှာ ဦးဆောင်ပြီး တက်တက်ကြွကြွကြီး လုပ်ခဲ့ကြတာပါပဲ ။ 

စာပေဟော‌ေပြာမှာ ကဗျာ စာပေ အ‌ေကြာင်း မပါဝင်ပဲ နိူင်ငံ‌ေရးအောက်လုံးထိုးတဲ့ အမုန်းစကားတွေ ဖြန့်ဝေတဲ့ စာပေစင်မြင့်လိုဖြစ်ခဲ့တာတွေက တကယ် ဝမ်းနည်းစရာကောင်းပါတယ် ။ 

ဒီအကျိုးဆက်က ဘာဖြစ်လာသလဲဆိုတော့ လူထုရဲ့ စိတ်ထဲမှာ စစ်တပ်ဆိုရင် မုန်းတီးရမယ်ဆိုတဲ့ အသိ ဝင်လာတယ်။ နောက်ဆုံး နိုင်ငံ့တာဝန် ထမ်းဆောင်နေတဲ့ အစိုးရဝန်ထမ်း ယူနီဖောင်းကို မြင်တာနဲ့တင် အလိုလိုနေရင်း အမုန်းပွားလာကြတဲ့ အထိ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အဆိပ်သင့်မှု (Social Toxicity) တွေ ကြီးမားလာခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဆိုတာ နိုင်ငံတော် ယန္တရား လည်ပတ်ဖို့ အရေးကြီးဆုံး ဒေါက်တိုင်ဆိုတာကို မေ့ပျောက်သွားပြီး၊ ရန်သူလို သဘောထားလာကြတာဟာ အင်မတန် အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ နိုင်ငံရေး အလွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။


ဒီလို အမုန်းစကားတွေရဲ့ အကျိုးဆက်ဟာ မြို့ပေါ်မှာတင် ရပ်တန့်မနေခဲ့ပါဘူး။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အမာခံဖြစ်တဲ့ ကျေးလက်ဒေသတွေ၊ အညာ‌ေဒသက ရွာလေးတွေအထိ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်သွားခဲ့တယ်။ တစ်ရွာတည်း အတူတူ ကြီးပြင်းလာကြတဲ့ သွေးချင်းသားချင်းတွေ၊ အိမ်နီးချင်းတွေကြားမှာ အဲ့ဒီကစပြီး အမုန်းတရားတွေကြောင့် အက်ကြောင်းတွေ ထလာခဲ့တယ်။

ခင်ဗျားတို့ ကျွန်တော်တို့ မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ပါပဲ။ တစ်ရွာတည်းမှာတင် နိုင်ငံရေး အမြင်မတူတာကို အကြောင်းပြပြီး ရွာအရှေ့ပိုင်းနဲ့ အနောက်ပိုင်း ကွဲကြတယ်။ တောင်ပိုင်းနဲ့ မြောက်ပိုင်း ကွဲကြတယ်။ နောက်ဆုံး ရွာသစ်နဲ့ ရွာဟောင်းဆိုပြီး လူမှုရေးအရ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ကြတဲ့အထိ အခြေအနေတွေ ဆိုးရွားခဲ့ပါတယ်။ ဘာသာရေးပွဲ၊ သာရေးနာရေးတွေမှာတောင် မျက်နှာချင်း မဆိုင်ချင်ကြတော့တဲ့အထိ ရပ်ရွာ အေးချမ်းသာယာရေးဆိုတာ လုံးဝ ပျက်စီးသွားခဲ့ရတယ်။ ဒါဟာ အင်မတန်မှ စိတ်မကောင်းဖြစ်စရာ ကောင်းတဲ့ ပြကွက်တွေပါပဲ။


ဒီလို စနစ်တကျ ပျိုးထောင်ခံခဲ့ရတဲ့ အမုန်းတရားတွေဟာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲကာလလည်း ရောက်ရော အဆိုးရွားဆုံး ပေါက်ကွဲထွက်လာခဲ့ပါတယ်။

အနီနဲ့ အစိမ်း ဆိုပြီး အရောင်တွေခွဲ၊ စစ်တပ် ထောက်ခံသူနဲ့ ဆန့်ကျင်သူဆိုပြီး အစွန်းနှစ်ဖက် ရောက်သွားခဲ့ကြတယ်။ အဆိုးရွားဆုံးကတော့ အယူအဆ မတူတာကို NLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံသူတွေက လက်နက်နဲ့ ဖြေရှင်းလာကြခြင်းပါပဲ။ ဟိုးအရင်က သင့်သင့်မြတ်မြတ် နေခဲ့ကြတဲ့ ကျေးရွာသား အချင်းချင်း၊ ညီအစ်ကို မောင်နှမ အချင်းချင်း သတ်ကြ၊ ဖြတ်ကြတဲ့ အဆင့်ထိ ရက်စက်လာကြတယ်။

သတင်းတွေမှာ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ကြားနေရတာ ရင်နာစရာပါပဲ။ သာမန် ပြည်သူတွေ၊ ရွာသူရွာသားတွေ၊ အပြစ်မဲ့တဲ့ လူ့အသက်ပေါင်းများစွာဟာ ဒီအမုန်းတရားတွေ၊ နိုင်ငံရေး ပဋိပက္ခတွေ ကြားမှာ အလဟဿ ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်။ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အနာဂတ် လူသားအရင်းအမြစ်တွေ၊ အဖိုးတန်တဲ့ အသက်တွေ အများကြီး ပေးဆပ်လိုက်ရတာဟာ ဘယ်အရာနဲ့မှ အစားထိုးလို့ မရနိုင်ပါဘူး။

ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော် NLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံသူ‌ေတွကို လေးနက်ပြတ်သားစွာ မေးခွန်းထုတ်ရမယ့် အချက်တစ်ချက် ရှိလာပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "ဒီလို သွေးထွက်သံယိုမှုတွေ၊ ဖျက်ဆီးမှုတွေဟာ တကယ်ပဲ နိုင်ငံနဲ့ ပြည်သူအတွက်လား" ဆိုတာပါပဲ။

ကျနော်အမြင်အရ‌ေတာ့ 

မဟုတ်ပါဘူး။ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်တော့ ဒါဟာ ဒီမိုကရေစီအရေး၊ လူ့အခွင့်အရေးဆိုတဲ့ ဆိုင်းဘုတ်အလှအပတွေကို ဗန်းပြပြီး၊ NLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံသူ တို့ရဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာနဲ့ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် တိုင်းပြည်ကို မီး‌ေလာင်တိုက်သွင်းပြီး၊ ပြည်သူလူထုရဲ့ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ကို ပြာပုံဖြစ်အောင် လုပ်ခဲ့ကြခြင်း‌ေတွပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

စာရေးဆရာအမည်ခံပြီး ဆင်ခြင်တုံတရား ကင်းမဲ့ခဲ့တဲ့ အစွန်းရောက် လှုံ့ဆော်မှုတွေရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ မြေပြင်က သာမန် ပြည်သူတွေ သွေးမြေကျနေချိန်၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားတွေ ပျက်ပြားအောင် လုပ်ဆောင်နေချိန်မှာ အဲဒီ လှုံ့ဆော်သူ အဖျက်သမားတွေကတော့ ဘေးကင်းတဲ့ နေရာတွေကနေ နိုင်ငံတော်ကြီး ပြိုလဲပျက်စီးမယ့်ရက်ကို လက်ခုပ်တီး စောင့်မျှော်နေခဲ့ကြတာပါ။

ကျွန်တော်တို့ သဘောပေါက်ဖို့ လိုတာက နိုင်ငံတော် တည်ငြိမ်ရေး (State Stability) နဲ့ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး (Rule of Law) မရှိဘဲနဲ့ ကျနော်တို့နိူင်ငံကို  ဘယ်လို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမျိုးမှ တည်ဆောက်လို့ မရဘူးဆိုတာပါပဲ။ NLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံသူ‌ေတွရဲ့  ဥပဒေမဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတွေကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်တာတွေဟာ စနစ်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်တာမဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အသက်သွေးကြောကို ဖြတ်တောက်နေကြတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် နိုင်ငံတော်ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာနဲ့ နယ်မြေတည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကို ထိပါးလာတဲ့၊ ပြည်သူအချင်းချင်း အမုန်းပွားအောင် သွေးထိုးပေးနေတဲ့ ဘယ်လို အဖျက်အမှောင့် လုပ်ရပ်ကိုမဆို ကျွန်တော်တို့ တာဝန်သိပြည်သူအားလုံးက မျက်ကွယ်ပြုထားလို့ မရတော့ပါဘူး။

NLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံသူတို့ရဲ့ အာဏာမက်မောမှုအတွက် တိုင်းပြည်ကို ဓားစာခံလုပ်ပြီး ဥပဒေမဲ့ ဇာတ်ညွှန်းခွဲနေတဲ့ အစွန်းရောက် လမ်းစဉ်တွေကို ကျွန်တော်တို့အားလုံးက စည်းစည်းလုံးလုံးနဲ ပြတ်ပြတ်သားသား ကန့်ကွက် တွန်းလှန်ဆန့်ကျင်ရပါမယ်။ ကာကွယ်ရပါမယ်။ တရားဥပဒေရဲ့ အထက်မှာ ဘယ်သူမှ မရှိစေရဘူးဆိုတဲ့ ပြတ်သားတဲ့ အသိတရားနဲ့ နိုင်ငံတော် တည်ငြိမ်ရေးကို အားလုံးက ဝိုင်းဝန်း ထိန်းသိမ်းရမယ့် အချိန်တန်ပါပြီ။

ဒီနေ့ အချိန်မှာ ကျွန်တော်တို့ အားလုံး အတိတ်က ဖြစ်ရပ်တွေကို ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ဖို့ အချိန်တန်ပါပြီ။ အထူးသဖြင့် စာပေဟောပြောပွဲ အမည်ခံပြီး၊ ကလောင်ကို အသုံးချပြီး ပြည်သူတွေကြားထဲ အမုန်းတရားတွေ သွတ်သွင်းခဲ့တဲ့ စာရေးဆရာ အမည်ခံတွေ၊ နိုင်ငံရေးသမား အမည်ခံတွေအနေနဲ့ သူတို့ရဲ့ အလွဲအမှားတွေအတွက် တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ခံမှု ရှိရပါမယ်။ သူတို့ရဲ့ အမုန်းစကားတွေကြောင့် သွေးချောင်းစီးခဲ့ရတဲ့ မြေပြင်က အဖြစ်အပျက်တွေအတွက် နောင်တရသင့်နေပါပြီ။

ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေ အနေနဲ့လည်း ဒီလို အဆိပ်သင့်စေတဲ့ အမုန်းတရား အလွဲတွေကို သင်ခန်းစာယူတတ်ကြဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ တဖက်ပိတ် တစောက်ကန်းယုံကြည်မှုတွေ၊ အမုန်းတရားတွေနဲ့ လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့  NLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံသူ အားလုံးက သူတို့ အမှားတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဝန်ခံပြီး၊ နောက်ထပ် ဒီလို အမှားမျိုးတွေ  ကျနော်တို့ မြန်မာ့ လူမှု့ အသိုက်အဝန်းမှာ  ထပ်မမှားအောင် ပြင်ဆင်ကြရပါမယ်။

နိုင်ငံတော် တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုတာ အမုန်းတရားတွေနဲ့ တည်ဆောက်လို့ မရပါဘူး။

 အမှားကို အမှားမှန်းသိပြီး သင်ခန်းစာယူနိုင်မှသာ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံဟာ လက်ရှိ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အကျပ်အတည်းတွေ ပဋိပက္ခ‌ေတွ စစ်ပွဲတွေ တိုက်ပွဲ‌ေတွကနေ လွတ်မြောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီကနေ့ တင်ဆက်မှုကို ဒီနေရာမှာပဲ နိဂုံးချုပ်ပါရစေ။ ကြည့်ရှုပေးခဲ့ကြတဲ့ တစ်ဦးချင်းစီတိုင်းကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ် 

ခေါင်းစဉ်:** သမိုင်းကို ပုံဖော်မည့် နေပြည်တော်ရင်ပြင်နှင့် အထင်ကရ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၏ ရုပ်တုများ

မင်္ဂလာပါ။ ဒီနေ့မှာတော့ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဂုဏ်ကျက်သရေကို ပိုမို တောက်ပစေမယ့်၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အသည်းနှလုံးဖြစ်တဲ့ နေပြည်တော်မှာ အသစ်တည်ဆောက်မယ့် သမိုင်းဝင် စီမံကိန်းကြီး တစ်ခုအကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ မေလ ၂၀ ရက်နေ့က နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟာ နေပြည်တော်ရင်ပြင်ကို သွားရောက်စစ်ဆေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလို စစ်ဆေးစဉ်မှာ အင်မတန်မှ ဝမ်းမြောက်ဂုဏ်ယူစရာကောင်းတဲ့၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ သမိုင်းအတွက် အရေးပါတဲ့ လမ်းညွှန်မှုတစ်ခုကို ပေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ နေပြည်တော်ရင်ပြင် ပတ်လည်နေရာတွေမှာ မြန်မာ့သမိုင်းဝင် အထင်ကရ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတွေရဲ့ ရုပ်တုတွေကို ထည့်သွင်း တည်ဆောက်သွားဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။


ဒီလို ရုပ်တုတွေ တည်ဆောက်တဲ့အခါမှာ သာမန်မဟုတ်ဘဲ မြန်မာ့ဂုဏ်ဆောင် စကျင်ကျောက်တွေနဲ့ ရုပ်လုံးရုပ်ကြွတွေကို ခမ်းခမ်းနားနား ထည့်သွင်းတည်ဆောက်သွားဖို့၊ ပြီးတော့ ရင်ပြင်ပတ်လည်မှာ မြို့ပြအင်္ဂါရပ်နဲ့ လျော်ညီတဲ့ အဆောက်အအုံတွေ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်သွားဖို့ တာဝန်ရှိသူတွေကို နိုင်ငံတော်သမ္မတက မှာကြားခဲ့ပါတယ်။

ဒါဟာ သာမန် ရင်ပြင်တစ်ခု တည်ဆောက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာနဲ့ နိုင်ငံ့ဂုဏ်သိက္ခာကို နေပြည်တော်ဆိုတဲ့ မြို့တော်ကြီးမှာ ထည်ထည်ဝါဝါ ပြသလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ စကျင်ကျောက်ဆစ် လက်ရာတွေနဲ့ သမိုင်းဝင် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတွေရဲ့ ရုပ်တုတွေကို မျိုးဆက်သစ်တွေ အမြဲမပြတ် လေ့လာ ဂုဏ်ယူနိုင်ဖို့ ဖန်တီးပေးလိုက်တဲ့ အမျိုးသားရေး ပြယုတ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။


ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော့်အနေနဲ့ အကြံပြု တင်ပြချင်တာကတော့၊ ဒီလို သမိုင်းဝင် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတွေရဲ့ ရုပ်တုတွေ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်မယ်ဆိုရင် နိုင်ငံတော်ကြီးကို အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်မနေစေဘဲ စည်းလုံးညီညွတ်တဲ့ ပြည်ထောင်စုကြီးဖြစ်အောင် တည်ထောင်ပေါင်းစုပေးနိုင်ခဲ့တဲ့ မင်းကြီးသုံးပါးရဲ့ ပုံတူရုပ်တုကြီးတွေကို မဖြစ်မနေ ထုလုပ်သင့်တယ် ဆိုတာပါပဲ။

ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို အသက်သွေးချွေးတွေ ပေးဆပ်ပြီး တည်ထောင်ခဲ့တဲ့ အနော်ရထာမင်းကြီး၊ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးနဲ့ အလောင်းမင်းတရားကြီးတို့ရဲ့ ရုပ်တုတွေဟာ နေပြည်တော်ရင်ပြင်မှာ အထည်အဝါဆုံး ရှိနေသင့်ပါတယ်။ ဒီမင်းကြီးသုံးပါးဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို ကာကွယ်ခဲ့တဲ့၊ စစ်ရေးစွမ်းရည် ထက်မြက်တဲ့ ခေါင်းဆောင်ကြီးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ ရုပ်တုတွေကို မြင်တွေ့ရခြင်းအားဖြင့် နောင်လာနောက်သားတွေ၊ တပ်မတော်သားတွေနဲ့ ပြည်သူလူထုတစ်ရပ်လုံးဟာ အမျိုးသားရေး စိတ်ဓာတ်တွေ၊ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်တွေ အစဉ်အမြဲ ရှင်သန်ထက်မြက်နေမှာ အသေအချာပါပဲ။


နောက်ထပ် ကျွန်တော်တို့ မေ့ထားလို့ မရတဲ့၊ မဖြစ်မနေ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်သင့်တဲ့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အထင်ကရ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တစ်ဦး ရှိပါသေးတယ်။ အဲဒါကတော့ ဒီကနေ့ ကျွန်တော်တို့ ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ရုံးစိုက်ရာ၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားတွေ လည်ပတ်ရာ "နေပြည်တော်" ဆိုတဲ့ မြို့တော်ကြီးကို မူလပထမ စတင် အုတ်မြစ်ချ တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ငြိမ်း)၊ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးသန်းရွှေရဲ့ ပုံတူရုပ်တုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံတော်ရဲ့ အနာဂတ် ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲရေး၊ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ လုံခြုံရေးနဲ့ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု အားကောင်းတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားတစ်ခု တည်ဆောက်နိုင်ဖို့အတွက် နေပြည်တော်ကို အမြော်အမြင်ကြီးမားစွာနဲ့ တည်ဆောက်ခဲ့တာဟာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးရဲ့ သမိုင်းဝင် စွမ်းဆောင်ချက်ကြီး တစ်ခုပါ။ ဒီကနေ့ အချိန်မှာ နေပြည်တော်သာ မရှိခဲ့ဘူးဆိုရင်၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အခြေအနေဟာ ဘယ်လို ဖြစ်နေမလဲဆိုတာ တွေးကြည့်ရင် သိနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် နေပြည်တော်ကို ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးတည်ထောင်ခဲ့တဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးသန်းရွှေရဲ့ ရုပ်တုကို ဒီနေပြည်တော်ရင်ပြင်မှာ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ခြင်းဟာ သမိုင်းကို မှန်ကန်စွာ ဂုဏ်ပြုခြင်း ဖြစ်သလို၊ အင်မတန်မှ ဆီလျော်မှန်ကန်တဲ့ လုပ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။


နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ သမိုင်းဆိုတာ ဖျောက်ဖျက်လို့ မရသလို၊ နိုင်ငံတော်အတွက် ကျေးဇူးဆပ်ခဲ့တဲ့၊ တိုင်းပြည်ကို တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ ခေါင်းဆောင်ကြီးတွေရဲ့ ဂုဏ်ကျေးဇူးကိုလည်း ကျွန်တော်တို့ အမြဲတမ်း အသိအမှတ်ပြု ရပါမယ်။

မကြာခင်မှာ ထည်ဝါစွာ ပေါ်ထွက်လာတော့မယ့် နေပြည်တော်ရင်ပြင်ကြီးနဲ့ သမိုင်းဝင် ရုပ်တုကြီးတွေဟာ ပြည်သူတွေအတွက် နိုင်ငံချစ်စိတ်၊ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်တွေကို နှိုးဆွပေးမယ့် ခွန်အားတွေ ဖြစ်လာလိမ့်မယ်လို့ ယုံကြည်ရင်း ဒီကနေ့ တင်ဆက်မှုကို ဒီနေရာမှာပဲ နိဂုံးချုပ်ပါရစေ။

ကြည့်ရှုပေးခဲ့ကြတဲ့ တစ်ဦးချင်းစီတိုင်းကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။


**ခေါင်းစဉ်:** ပညာရေးကို နိုင်ငံရေးဓားစာခံလုပ်ခဲ့သူများ၏ မျက်နှာဖုံးနှင့် မျိုးဆက်သစ်တို့၏ အနာဂတ်


မင်္ဂလာပါ။ ပြီးခဲ့တဲ့ အပိုင်းမှာ ကျွန်တော်တို့ အမုန်းတရားတွေနဲ့ ပြိုကွဲခဲ့ရတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းအကြောင်း ဆွေးနွေးခဲ့ပြီးပါပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ အဲဒီလို အမုန်းတရားတွေ၊ နိုင်ငံရေး အစွန်းရောက်မှုတွေရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ အဆိုးရွားဆုံး ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ရတဲ့၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အနာဂတ်ဖြစ်တဲ့ "ပညာရေး" နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဆွေးနွေးတင်ဆက်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ တည်ငြိမ်ဖို့၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဖို့ဆိုတာ ပညာတတ် လူငယ်တွေ အများကြီး လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဝမ်းနည်းစရာကောင်းတာက ၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှာ လူငယ်တွေရဲ့ ပညာရေးကို နိုင်ငံရေး ဓားစာခံလုပ်ပြီး ဖျက်ဆီးခဲ့တဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို ကျွန်တော်တို့ မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ ကြုံခဲ့ရပါတယ်။

**[အပိုင်း (၁) - CDM အမည်ခံ လှုံ့ဆော်သူများ၏ မျက်နှာဖုံးနှင့် အတ္တ]**


မှတ်မိကြဦးမယ် ထင်ပါတယ်။ "ကျောင်းမတက်နဲ့၊ စာမသင်နဲ့၊ ပညာရေးကို သပိတ်မှောက်ကြ" ဆိုပြီး CDM အမည်ခံကာ အသံကျယ်ကျယ်နဲ့ လှုံ့ဆော်ခဲ့ကြတဲ့ NLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံသူတွေကိုလေ။ အဲဒီအချိန်က သာမန် ပြည်သူလူထုရဲ့ သားသမီးတွေကိုတော့ လမ်းပေါ်ထွက်ဖို့၊ ကျောင်းမသွားဖို့ တွန်းအားပေးခဲ့ကြတယ်။ အခု အချိန်မှာ သူတို့တွေ ဘာလုပ်နေကြသလဲ။

သေချာ လေ့လာကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီလို လှုံ့ဆော်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံရေးသမား အမည်ခံတွေ၊ အနုပညာရှင် ဆယ်လီဆိုသူ အချို့ဟာ အခုချိန်မှာ သူတို့ရဲ့ သားသမီးတွေကိုတော့ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးလို မြို့ကြီးပြကြီးတွေက အဆင့်မြင့် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းတွေမှာ တက်ခိုင်းနေကြပြီ။ တချို့ဆိုရင် ပြည်ပနိုင်ငံတွေအထိ ထွက်ပြီးတော့တောင် သူတို့ သားသမီးတွေရဲ့ ပညာရေးအတွက် အကောင်းဆုံး ပံ့ပိုးပေးနေကြပါတယ်။

ဒါဟာ NLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံသူတွေ ရဲ့ အင်မတန် ရုပ်ဆိုး အကျည်းတန်တဲ့ အောက်တန်းကျတဲ့လုပ်ရပ်‌ေတွပါ။ 

သာမန် ပြည်သူတွေရဲ့ သားသမီးတွေ အနာဂတ် ပျောက်ပြီး၊ တောထဲတောင်ထဲ ရောက်သွားချိန်၊ လက်နက်ကိုင် လမ်းစဉ်ထဲ ရောက်ပြီး အသက်တွေ စတေးလိုက်ရချိန်မှာ ကျောင်းမတက်ဖို့ ရုံးမတက်ကြဖို့ လှုံ့ဆော်သူတွေကတော့ သူတို့ရဲ့ သားသမီးမျိုးဆက်တွေကို လုံခြုံတဲ့ နေရာမှာ ပညာသင်ခိုင်းနေကြပါတယ်။ ဒါဟာ NLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံသူတွေ ရဲ့ ပြည်သူလူထုကို လှည့်စားပြီး သူတစ်ပါး သားသမီး‌ေတွကို ချနင်းသွားတဲ့ ကိုယ်ကျိုးရှာ အတ္တသမားတွေရဲ့ မျက်နှာအစစ်အမှန် သူရုပ်မှန်‌ေတွပါပဲ။

လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝမှာရော၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်မှာပါ ပညာရေးက ဘယ်လောက် အရေးကြီးသလဲ ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ အထူးပြောစရာ မလိုပါဘူး။ ပညာဆိုတာ အဆိုးနဲ့ အကောင်း၊ အမှားနဲ့ အမှန်ကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်တဲ့ ဉာဏ်ပညာပါပဲ။

ပညာမတတ်တဲ့အခါ၊ ပညာရေးနဲ့ ကင်းကွာသွားတဲ့အခါ ဘာ‌ေတွဖြစ်လာသလဲ။ 

အမှားအမှန် မဝေခွဲနိုင်တော့ဘဲ သူတစ်ပါးရဲ့ သွေးထိုးလှုံ့ဆော်မှု၊ မြှောက်ပင့်ပေးမှုတွေကို အလွယ်တကူ ယုံကြည်လာတတ်ကြပါတယ်။ 

အဲဒီကနေ တစ်ဆင့် တိုင်းပြည်အတွက် ပျက်စီးရာ ပျက်စီးကြောင်းဖြစ်စေမယ့် အဖျက်အမှောင့် လုပ်ရပ်တွေကို သူပုန်သူကန် တော်လှန်းရေးသမားအမည်ခံပြီး ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ကျူးလွန်လာကြပါတယ်။ 

လူငယ်‌ေတွ ဟာ

နိုင်ငံတော် တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးကို ထိခိုက်စေတဲ့ အကြမ်းဖက် လုပ်ရပ်တွေမှာ အသုံးချခံတွေ အဖြစ် ဖြစ်လာကြတယ်။ 

ဒါဟာ ပညာရေးကို ဖျက်ဆီးလိုက်ခြင်းရဲ့ အလွန် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အကျိုးဆက်ပါပဲ။


ဒါကြောင့် သေချာ မှတ်သားထားရမှာက ပညာရေးကို ဖျက်ဆီးတဲ့ NLD ပါတီက မွေးထုတ်ပေးလိုက်တဲ့ NUG PDF အကြမ်းဖက်သမားတွေဟာ တိုင်းပြည်ကို ဖျက်ဆီးနေသူတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ် ။ စာသင်ကျောင်းတွေကို မိုင်းခွဲတာ၊ ဗုံးထောင်တာ ကျောင်းဆရာ ဆရာမနဲ့ ပညာရေးဝန်ထမ်းတွေကို ခြိမ်းခြောက် သတ်ဖြတ်တာ၊ ကလေးတွေ ကျောင်းမတက်နိုင်အောင် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးနဲ့ နှောင့်ယှက်တာတွေဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အနာဂတ်ကို တိုက်ရိုက် လုပ်ကြံနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အဖျက်အမှောင့် လုပ်ရပ်တွေ၊ ဒီလို ကိုယ်ကျိုးရှာ နိုင်ငံရေးသမားတွေနဲ့ နိူင်ငံတော်ကြီးပျက်ဆီးရာ ပျက်ဆီးကြောင်း လှုံ့ဆော်သူNLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံသူတွေကို ကျွန်တော်တို့ တာဝန်သိ ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးက ပြတ်ပြတ်သားသား ဆန့်ကျင်ကြဖို့ အချိန်တန်ပါပြီ။


ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ မေးခွန်းထုတ်ချင်တဲ့ အချက်တစ်ချက် ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "ကလေးတွေကို ကျောင်းမတက်ခိုင်းဘဲ လမ်းမှားပေါ် တွန်းပို့ခဲ့တာဟာ တကယ်ပဲ တိုင်းပြည်အတွက်လား၊ ဒါမှမဟုတ် သူတို့ရဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာ မက်မောမှုအတွက်လား" ဆိုတာပါပဲ။

တိုင်းပြည်ရဲ့ အနာဂတ် မျိုးဆက်တစ်ခုလုံး ပညာမဲ့ပြီး မျက်စိနားတွေ ကန်းကုန်မှ သူတို့ အုပ်ချုပ်ရလွယ်မယ်၊ သူတို့ သွေးထိုးလှုံ့ဆော်တဲ့နောက် မျက်စိမှိတ် လိုက်မယ့် အသုံးချခံတွေ ဖြစ်လာရမယ်ဆိုတဲ့ အကွက်ချစီမံမှုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ NLD ပါတီက မွေးထုတ်ပေးလိုက်တဲ့ NUG PDF အကြမ်းဖက်သမားတွေဟာ သူတို့ သားသမီးတွေကိုတော့ နိုင်ငံတကာမှာ အဆင့်မြင့်မြင့် ပညာသင်ခိုင်းပြီး၊ မြေပြင်က ပြည်သူ့သားသမီးတွေကိုတော့ ကျောင်းမတက်ဘဲ အဖျက်အမှောင့်လုပ်ငန်းတွေထဲ တော်လှန်ရေးအမည်ခံတွေထဲကို ပါဝင်လာအောင် ယုတ်မာရက်စက်စွာ စတေးခဲ့ကြတာပါပဲ။

မိဘပြည်သူများခင်ဗျာ... ပညာရေး ယန္တရားတစ်ခု ပျက်စီးသွားရင် အဲဒီနိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာ့အလယ်မှာ ကျွန်ပြုခံရဖို့ပဲ ရှိပါတော့တယ်။ စာမတတ်၊ ပညာမရှိတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းဟာ ဘယ်တော့မှ မှန်ကန်စွာ  မတွေးခေါ်နိုင်တော့ပါဘူး။ ဒါကြောင့်မို့ ပညာရေးကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးနေတာဟာ အာဏာရှင်စနစ်တစ်ခုကို တိုက်ခိုက်နေတာ မဟုတ်ဘဲ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဆိုတဲ့ ဖြစ်တည်မှုကြီးတစ်ခုလုံးကို အမြစ်ကနေ လှန်ပစ်ဖို့ ကြိုးစားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့အားလုံး အသိတရားနဲ့ ရုန်းထွက်ကြဖို့ အချိန်တန်ပါပြီ။ နောင်အနာဂတ် မျိုးဆက်သစ်တွေကို ဓားစာခံလုပ်ပြီး တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး ပျက်ပြားအောင်၊ နိုင်ငံတော် ပြိုလဲအောင် နောက်ကွယ်ကနေ ကြိုးဆွဲနေတဲ့ NLD ပါတီဝင်တွေနဲ့ အေ  ာင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောက်ခံအားပေးနေတဲ့ အစွန်းရောက် အဖျက်သမားတွေရဲ့ ဇာတ်လမ်း‌ေတွကို ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုတ်ဖြဲပစ်ရပါမယ်။ 

မိမိတို့ရဲ့ သားသမီးတွေ ပညာတတ်ပြီး အမှားအမှန် ခွဲခြားသိမြင်လာအောင် ကာကွယ်ပေးခြင်းဟာ နိုင်ငံတော် တည်ငြိမ်ရေးနဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို ကာကွယ်ခြင်းရဲ့ အဓိက အကျဆုံးသော သော့ချက် ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို မြန်မာပြည်သား အားလုံး သတိပြုကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မကြာခင်မှာပဲ စာသင်နှစ်သစ်၊ ပညာသင်နှစ်သစ် ကျောင်းအပ်နှံရေး ရက်သပ်တစ်ပတ်ကို ပြန်လည် ရောက်ရှိလာတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

 မိဘပြည်သူများ ခင်ဗျာ... ဘယ်သူတွေ ဘယ်လိုပဲ လှည့်စားလှည့်စား၊ ဘယ်သူတွေ ဘယ်လိုပဲ ခြိမ်းခြောက်‌ေနပါစေ၊ မိမိရဲ့ သားသမီးတွေ၊ မိမိရဲ့ မျိုးဆက်သစ်တွေရဲ့ အနာဂတ်အတွက် လာမယ့် ပညာသင်နှစ်မှာ ကျောင်းအပ်နှံပေးကြပါ။ 

မေမေလာမှ ကျောင်းတက်မယ် ဆိုတဲ့ ကလေးငယ်တွေလည်း အခုဆို ပြည်ပနိူင်ငံခြားနိူင်ငံ‌ေတွကို တရားဝင်ရော တရားမဝင်ရော ထွက်ပြေးကြရမလား ကိုးရီးယားကောင်းနိူးနိူး ဂျပန်ကောင်းနိူးနိူး ထိုင်း မလေးဘက်ပဲ သွားကြရမလားနဲ့ အနာဂတ်မဲ့ မျှော်လင့်ချက်မဲ့တဲ့လူငယ်တွေလို ဖြစ်နေတာ အားလုံးအသိပဲ ဖြစ်ပါတယ် ။


နိုင်ငံရေး အမြတ်ထုတ်လိုတဲ့ NLD ပါတီဝင်တွေ နဲ့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အားပေး‌ေထာက်ခံသူတွေရဲ့ စကားကို ယုံကြည်ပြီး ကိုယ့်ကလေးငယ်ရဲ့ ဘဝကို အလဟဿ အဆုံးရှုံးမခံကြပါနဲ့။ 

ကလေးငယ်တွေရဲ့ လက်ထဲမှာ ခဲတံနဲ့ စာအုပ်ပဲ ရှိရပါမယ်။ ကျောင်းစာသင်ခန်းတွေထဲမှာ ကလေးတွေရဲ့ စာအံသံတွေ ပြန်လည် လွှမ်းခြုံနိုင်မှသာ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အနာဂတ်ဟာ တည်ငြိမ် အေးချမ်းပြီး ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်တဲ့ လမ်းကြောင်းပေါ်ကို ပြန်လည် ရောက်ရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ထပ် မျိုးဆက်သစ်တွေရဲ့ ပညာရေးကို ကာကွယ်ခြင်းဟာ နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်‌ေစာင့်‌ေရှာက်ခြင်းပါပဲ။

အားလုံးပဲ နိူင်ငံတော်ကို ကာကွယ်သော နိူင်ငံ့သားကောင်းတွေ ဖြစ်ကြပါစေ 

နိူင်‌ငံတော်ကို ပျက်စီးပြိုကွဲအောင် လုပ်‌ေဆာာင်ကြသော နိူင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်သော ပြည်သူတွေ မဖြစ်ကြပါစေနဲ့လို့ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ် ။ 

ကြည့်ရှုပေးခဲ့ကြတဲ့ တစ်ဦးချင်းစီတိုင်းကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်

Friday, 22 May 2026

  


# YouTube Script: ဗဟိုအာဏာစက် ပြိုလဲခြင်းရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ (Thomas Hobbes ၏ Leviathan သီအိုရီ)


### [Intro: ဆွဲဆောင်မှုရှိတဲ့ အဖွင့်]


**(ကင်မရာကို တိုက်ရိုက်ကြည့်ပြီး၊ လေသံကို အေးအေးဆေးဆေး ဒါပေမဲ့ တည်ငြိမ်ပြတ်သားစွာဖြင့် စတင်ပါ)**


မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျာ။


ဒီနေ့ ကျနော်တို့ တကယ်ကို လေးလေးနက်နက် တွေးရမယ့်၊ ဒါပေမဲ့ လူတိုင်းနဲ့ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်နေတဲ့ အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ပြောကြရအောင်။ ခင်ဗျားတို့ကို ကျနော် မေးခွန်းတစ်ခု အရင်မေးချင်တယ်။


အကယ်၍... မနက်ဖြန်မနက် ခင်ဗျားတို့ နိုးလာတဲ့အချိန်မှာ တိုင်းပြည်မှာ ဘာဥပဒေမှ မရှိတော့ဘူး၊ ဘာရဲ၊ ဘာစစ်တပ်၊ ဘာအစိုးရမှ မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဘာဖြစ်သွားမလဲ? "... လွတ်လပ်သွားတာပေါ့" လို့ တွေးမိရင် ခဏလေး စောင့်ပါဦး။ စိတ်ကူးယဉ်မှု‌ေတွကို ခဏ‌ေလာက်ဘေးဖယ်ထားပြီး လက်တွေ့ကျကျ သေသေချာချာ တွေးကြည့်ရအောင်။


လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်က ကမ္ဘာကျော် နိုင်ငံရေးတွေးခေါ်ရှင်ကြီး သောမတ်စ် ဟော့ဘ်စ် (Thomas Hobbes) က သူ့ရဲ့ **Leviathan** ဆိုတဲ့ စာအုပ်ထဲမှာ ဒါကို အသေအချာ သတိပေးခဲ့ဖူးတယ်။ သူက ဘာပြောလဲဆိုတော့ **"ဗဟိုအာဏာစက် (Strong Central Authority) သာ မရှိရင် လူ့အဖွဲ့အစည်းဟာ မင်းမဲ့စရိုက် (Anarchy) ဖြစ်သွားပြီး၊ လူတစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး အချင်းချင်း ပြန်သတ်မယ့် တောရိုင်း တိရစ္ာန်တွေလို ဖြစ်သွားလိမ့်မယ်"** တဲ့။


သူက ဒါကို "State of Nature" ဒါမှမဟုတ် တောတွင်းဥပဒေခေတ် လို့ ခေါ်ခဲ့တာဗျ။


### [Body Part 1: ကမ္ဘာ့သမိုင်းက သင်ခန်းစာများ]


ဒါဟာစာအုပ်ထဲကအကြောင်းအရာတွေဖြစ်ပေမယ့် စာအုပ်ကြီးထဲက သီအိုရီသက်သက် မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို ကျနော်တို့ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွေမှာ မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့ခဲ့ရပြီးပြီ။


ကဲ... လစ်ဗျား (Libya) ကို ကြည့်ကြည့်ပါ။ ကဒါဖီ ဆိုတဲ့ ဗဟိုအာဏာရှင်တစ်ယောက် ပြုတ်ကျသွားရင် ချက်ချင်း ဒီမိုကရေစီဆိုတာကြီးက ရောက်လာပြီး ငြိမ်းချမ်းသွားမယ်လို့ အားလုံးက ထင်ခဲ့ကြတာပဲ မဟုတ်လား။ ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့မှာကျ ဘာဖြစ်သွားလဲ? ဗဟိုအာဏာစက်လည်း ပျောက်သွားရော... တိုင်းပြည်ဟာ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ပေါင်းစုံ၊ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ပေါင်းစုံက ကိုယ့်နယ်မြေ ကိုယ်လုပြီး အချင်းချင်း ပြန်သတ်ကြတဲ့ ကမ္ဘာ့အဆိုးဆုံး စစ်တလင်းကြီး ဖြစ်သွားခဲ့ရတယ်။ ခင်ဗျားတို့ မျှော်လင့်တဲ့ လူ့အခွင့်အရေးရဖိုဆိုတာ နေနေသာသာ၊ အသက်ရှင် ရပတည်ဖို့တောင် အာမခံချက် မရှိတော့တဲ့ အခြေအနေမျိုး ရောက်သွားတာ။

NLD ထောက်ခံသူတွေက NUG PDF ထိန်းချုပ်မှုရှိတဲ့ နေရာတွေမှာ မနေရဲကြပါပဲ တပ်မတော်အုပ်ချုပ်မှုရှိတဲ့ မြို့ပေါ်ဒေသ ရန်ကုန် မန်းလေ နေပြည်တော်‌မှာပဲ အခြေချစီးပွားရှာပြီး ပြောင်းရွေ့အခြေချနေနေပြီး သားသမီးတွေ ပညာရေး မိဘတွေရဲ့ ကျန်းမာရေး အာမခံချက် ခိုင်ခိုင်မာမာရှိတဲ့ အစိုးရလက်အောက်ကိုပဲ ပြေးဝင်နေနေကြတာ အားလုံးသိတဲ့အတိုင်းပါပဲ ။

ထားပါ ဒါတွေ မပြောတော့ပါဘူး အားလုံးလည်း သိပြီးသားပါ ။ 

ဥရောပနိူင်ငံထဲက 

ယူဂိုဆလားဗီးယား (Yugoslavia)နိူင်ငံ ကိုပဲ ကြည့်မလား။ ဗဟိုအာဏာစက် လျော့နည်းသွားတာနဲ့ တပြိုင်နက် လူမျိုးစုအချင်းချင်း နှစ်ပေါင်းများစွာ ရန်ငြိုးတွေ ထွက်လာပြီး သွေးချောင်းစီးတဲ့ ပြည်တွင်းစစ်ကြီး ဖြစ်ခဲ့ရတယ်။ ပြည်ထောငါစုကြီးလည်း ပြိုကွဲသွားတယ် နိူင်ငံတစ်ခုကနေ နိူင်ငံပေါင်း ၇နိူင်ငံအထိ ကွဲပြဲသွားတယ် တကယ် ဝမ်းနည်းစရာပါပဲ ။ 


ဒါတွေက ဘာကို ပြနေလဲဆိုတော့... လူတွေဟာ ဗဟိုပြည်‌ေထာင်စုအစိုးရက ထိန်းကျောင်းမယ့် အင်အားစုကြီး တစ်ခုခု မရှိတော့ရင်၊ လူမျိုးစုအချင်းချင်း မယုံကြည်ကြတော့ဘဲ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ဖို့ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ လက်နက်ကိုယ်စီ ကိုင်လာကြပြီး တောတွင်းဥပဒေအတိုင်း အားကြီးတဲ့သူက အားနည်းတဲ့သူကို နှိပ်ကွပ်တဲ့ခေတ်ကို ပြန်ရောက်သွားတတ်တာပဲ။

ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းက လက်ရှိ‌ဖြစ်နေတဲ့ KIA TLNA MNDAA ‌သောင်းကျန်းသူတွေ ဖြစ်နေတဲ့ ‌နယ်မြေလူပွဲတွေကို ကြည့်ရင် အနီးကပ်ဆုံးမြက်တွေရပါလိမ့်မယ် ။ 

အခု ကျနော်တို့ မိခင်နိုင်ငံ မြန်မာပြည်ရဲ့ အခြေအနေကို ပြန်ကြည့်ရအောင်။


အခုအချိန်မှာ အဖွဲ့အစည်း တချို့နဲ့ လူတချို့က "စစ်တပ်ကို လုံးဝ ဖျက်ဆီးပစ်ရမယ်" ဆိုပြီး ကြွေးကြော်နေကြတာ ခင်ဗျားတို့ ကြားဖူးပါလိမ့်မယ်။ တကယ်တမ်း စိတ်ခံစားချက်ကို ခဏဘေးဖယ်ပြီး လက်တွေ့ကျကျ မြေပြင်က အခြေအနေတွေကို တွေးကြည့်ရအောင်။

 မြန်မာ့တပ်မ‌ေတာ်ကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်တာဟာ တိုင်းပြည်ကို တကယ်ပဲ ဒီမိုကရေစီဆီ ပို့ဆောင်ပေးမှာလား?

တပ်မတော်ကြီးကို ဖြိုချပစ်လိုက်တာနဲ့ ဖက်ဒရယ်နဲ့တန်းတူအခွင့်အရေးဆိုတာတွေက တကယ်ရော ရလာနိူင်လို့လား ?

 ဒါမှမဟုတ် သော့မတ်ဟော့ဘ် ပြောခဲ့တဲ့ "State of Nature" တောတွင်းဥပဒေခေတ် ဥပေဒေမဲ့တဲ့ မင်းမဲ့စရိုက်ဆီကို တွန်းပို့နေတာလား?


မြန်မာနိုင်ငံမှာ လက်နက်ကိုင် သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့အစည်း ပေါင်းစုံ၊ ရာဇာဝတ်ဂိုဏ်းတွေလိုဖြစ်နေတဲ့ တော်လှန်ပုန်သူတွေနဲ့ လက်နက်ကိုင်ထားတဲ့ လူမျိုးစု ပေါင်းစုံ ရှိနေတာ အားလုံးအသိပါပဲ။ အကယ်၍ တိုင်းပြည်ကို ထိန်းကျောင်းပေးနေတဲ့၊ အားလုံးကို နှစ်ပေါင်း 80ကျော် သေသေချာချာ ထိန်းထား‌ေပးနိုင်တဲ့ "ပြည်ထောင်စု ဗဟိုအာဏာစက်" သာ မရှိတော့ရင် ဘာဖြစ်လာမလဲ?

အားလုံးသိထားရမှာက 

ဒီမိုကရေစီဆိုတာ ခင်များတို့ဆီကို ချက်ချင်း ရောက်မလာပါဘူးဗျာ။ ဖြစ်လာမှာကတော့ လူတိုင်းက ကိုယ့်လက်နက်ကိုယ်ကိုင်၊ ကိုယ့်အဖွဲ့ကိုယ်ထောင်ပြီး နယ်မြေလုကြ၊ စီးပွားရေးလုကြနဲ့ အချင်းချင်း ပြန်သတ်ကြမယ့် မင်းမဲ့စရိုက်ခေတ်ကြီးပဲ ခင်များဆျု့တို့ဆီကို ရောက်လာမှာပါပဲ အညာဒေသက ကျေးရွာတွေရဲ့အခြေအနေကိုသာ မြင်‌ေအာင်ကြည့်ကြည့်ပါ ။ ဒီနေ့ ခင်ဗျားတို့ကို ဒီမိုကရေစီ ပေးမယ်လို့ ကတိပေးနေတဲ့အဖွဲ့တွေက မနက်ဖြန် ဗဟိုအာဏာစက် မရှိတော့တဲ့အခါ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ လုံခြုံရေးကို အာမခံနိုင်ပါ့မလား?

သတ်ချင်တဲ့လူကို ဆွဲသတ်နေကြတယ် ငွေလိုချင်လို့ ပြန်ပေးစွဲ ဓားပြတိုက်ကြတယ် ၊ မကျေနပ်ရင် ဒလျှိဒလန် ခေါင်းစဉ်‌တပ်ပြီး ရက်ရက်စက်စက် သတ်ကြတယ် ဒါတွေကို 

အားလုံးအသိပဲ ဖြစ်ပါတယ် 


ကျနော် ခင်ဗျားတို့ကို ရိုးရိုးသားသား မေးခွန်းထုတ်ချင်ပါတယ်။


> "ဗဟိုပြည်‌ေထာင်စု နေပြည်တော်က ထိန်းကျောင်း‌ေပးထားတဲ့ တပ်မတော် စစ်တပ်အင်အားစုကြီးသာ မရှိတော့ရင် ခင်ဗျားတို့ရဲ့ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ကို ဘယ်တရားရုံး၊ ဘယ်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့က အာမခံချက်ပေးနိုင်မှာလဲ"



အခုအချိန်မှာ ဘာပဲပြောပြော ဥပဒေစိုးမိုးရေး ဆိုတဲ့ အရိပ်အောက်မှာ ကျနော်တို့ သွားလာနေထိုင်လို့ ရသေးတယ်။ အကယ်၍ သာ အားလုံး ခင်များတို့ ကျနော်တို့ ပြည်ထောင်စုကြီးသာ အမှန်တကယ် ပြိုလဲသွားရင် ခင်ဗျားတို့ရဲ့ မိသားစု၊ ခင်ဗျားတို့ ရှာဖွေထားတဲ့ စည်းစိမ်ဥစ္စာတွေကို ဘယ်သူက လာကာကွယ်ပေးမှာလဲ? ခင်ဗျားတို့ အိမ်နီးနားချင်း တစ်ရွာတည်းသားတွေက လက်နက်ကိုင်ပြီး ခင်ဗျားအိမ်ကို လာလုရင် ဘယ်သူ့ကို သွားတိုင်မလဲ? ဘယ်ရဲ ဘယ်စစ်တပ်၊ ဘယ်တရားသူကြီးကမှ ခင်ဗျားတို့ကို ကယ်နိုင်မှာ မဟုတ်တော့ဘူး။


ဒါကြောင့်မို့လို့ သောစ်မတ်ဟော့ဘ် က ပြောခဲ့တာပေါ့။ တိုင်းပြည်တစ်ခုမှာ အစိုးရ သို့မဟုတ် ဗဟိုအာဏာစက် ရှိနေခြင်းက... ဘာအာဏာစက်မှမရှိဘဲ မင်းမဲ့စရိုက် ဖြစ်နေခြင်းထက် အဆပေါင်းများစွာ သာလွန်ကောင်းမွန်တယ် တဲ့။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ဗဟိုအာဏာစက်က အနည်းဆုံးတော့ လူတွေ အချင်းချင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ကြမယ့် ဘေးကနေ တားဆီးပေးထားလို့ပါပဲ တဲ့ ။


### [Outro: နိဂုံးချုပ်နှင့် စဉ်းစားစရာ အမှာစကား]


**(နူးညံ့သော်လည်း ပြတ်သားသော၊ လေးနက်သော လေသံဖြင့် နိဂုံးချုပ်ပါ)**


မိမိတို့ရဲ့ လိုလားချက်တွေ၊ကျနော်တို့အားလုံးရဲ့ နိုင်ငံရေး ခံယူချက်တွေဟာ လုံးဝ လူံးဝ မတူညီနိုင်ကြပါဘူး။ ဒါဟာ သဘာဝပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ တိုင်းပြည် တည်ငြိမ်မှုနဲ့ ဗဟိုအာဏာစက်ကို ဖျက်ဆီးပစ်ဖို့ ကြိုးစားတာဟာ ကိုယ် မှီတင်းနေထိုင်တဲ့ သစ်ကိုင်းကို ကိုယ်တိုင် ပြန်ဖြတ်နေသလို ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။


အပြောင်းအလဲကို လိုချင်တာနဲ့ တိုင်းပြည် ပျက်စီးသွားတာဟာ လုံးဝ မတူပါဘူး။


ဒီနေ့ ကျနော် တင်ပြခဲ့တဲ့ Thomas Hobbes ရဲ့ Leviathan သီအိုရီကို သေချာ ပြန်သုံးသပ်ကြည့်ရင်း... ကျနော်တို့နိုင်ငံ တောတွင်းဥပဒေခေတ်ထဲ မရောက်သွားဖို့ ဘာတွေက အဓိက အရေးကြီးဆုံးလဲဆိုတာကို ခင်ဗျားတို့ကိုယ်တိုင်ပဲ ဆင်ခြင်တွေးတောကြည့်ကြပါ ခင်ဗျာ။


ကျနော့်ရဲ့ အမြင်ကတော့ ဒီလောက်ပါပဲ။ အားလုံးကို


 ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ဘေးကင်းကြပါစေ။

Thursday, 21 May 2026

 [မိတ်ဆက်နှင့် အတွေးဆွခြင်း]


မင်္ဂလာပါဗျာ။ ကျွန်တော့်ရဲ့ Channel ကနေ ပြန်လည်ကြိုဆိုလိုက်ပါတယ်။


ဒီနေ့ ကျွန်တော် ထွေထွေထူးထူး စကားချီးတွေ အများကြီး မပြောတော့ဘူး။ တောက်လျှောက် မြင်နေ၊ ကြားနေရတဲ့ တိုင်းရင်သားအခွင့်အရေး လို့ အော်အော်နေကြတဲ့ ကိစ္စတစ်ခုကို ခပ်ပြတ်ပြတ်လေး စဉ်းစားကြည့်ကြရအောင်။


အခုနောက်ပိုင်း ကျွန်တော်တို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာရော၊ မီဒီယာတွေမှာရော အသံအကျယ်ဆုံး ကြားနေရတာ ဘာလဲ? ဆိုတော့ "တိုင်းရင်းသားအခွင့်အရေး"၊ "လူမျိုးစုအခွင့်အရေး"၊ "ဒေသအခွင့်အရေး" ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်ပြီ... အခွင့်အရေး တောင်းတာ မမှားပါဘူး။ လူသားတစ်ယောက်အနေနဲ့၊ လူမျိုးစုတစ်စုအနေနဲ့ ကိုယ့်ရသင့်ရထိုက်တာကို တောင်းဆိုတာ သဘာဝကျပါတယ်။


ဒါပေမဲ့... ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ အားလုံး မေ့နေတဲ့၊ ဒါမှမဟုတ် မေ့ချင်ယောင်ဆောင်နေတဲ့ မေးခွန်းကြီးတစ်ခု ရှိတယ်။


> **"ခင်များတို့ အခွင့်အရေးတွေ အတင်းကာရော တောင်းနေကြတဲ့အချိန်မှာ... ခင်များတို့အားလုံး မှီတင်းနေထိုင်နေတဲ့ 'ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်' ကြီးအပေါ်မှာရော ခင်များတို့က ဘယ်လောက်အထိ သစ္စာစောင့်သိခဲ့ကြပြီးပြီလဲ?"**



ဒါဟာ ချက်ချင်း ဒေါသထွက်ရမယ့် မေးခွန်းမဟုတ်ဘူးနော်။ 


အေးအေးဆေးဆေး ခေါင်းအေးအေးထားပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးကြည့်ရမယ့် မေးခွန်းပါ။ တကယ်တော့ အခွင့်အရေးဆိုတာ တာဝန်သိမှု၊ သစ္စာရှိမှု ဆိုတဲ့ အရင်းအနှီးနဲ့မှ လဲယူလို့ရတဲ့အရာမျိုးဗျ။ တိုင်းပြည်အပေါ်မှာတော့ သစ္စာမရှိဘူး၊ လူမျိုးစွဲ၊ ဒေသစွဲတွေနဲ့ တိုင်းပြည်ပြိုကွဲပျက်စီးကြောင်းတွေ လုပ်နေမယ်၊ ပြီးမှ ငါတို့အခွင့်အရေး မရဘူးလို့ အော်နေမယ်ဆိုရင် ဒါဟာ တရားမျှတမှု ရှိရဲ့လား စဉ်းစားကြည့်စေချင်ပါတယ်။


## [ကမ္ဘာ့သမိုင်းနှင့် မြန်မာ့သမိုင်းရဲ့ သင်ခန်းစာများ]


ကျွန်တော်တို့ သမိုင်းကို နည်းနည်းလောက် သဘောတရားအမြင်နဲ့ ကြည့်ရအောင်။


ကမ္ဘာပေါ်မှာ လူမျိုးပေါင်းစုံ၊ တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ စုနေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ တစ်ချို့နိုင်ငံတွေ ဘာလို့ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ရောက်သွားပြီး၊ တစ်ချို့နိုင်ငံတွေ ဘာလို့ ကမ္ဘာ့မြေပုံပေါ်ကပါ ပျောက်ပျက်သွားလဲ?


ဥပမာ **ယူဂိုဆလားဗီးယား (Yugoslavia)** ကို ကြည့်ပါ။ သူလည်းပဲ တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ၊ ဘာသာစုံ စုဖွဲ့ထားတဲ့ ပြည်ထောင်စုကြီးပဲ။ ဒါပေမဲ့ တစ်နေ့မှာ လူမျိုးစုခေါင်းဆောင်တွေက "ငါ့လူမျိုး၊ ငါ့ဒေသ၊ ငါ့အခွင့်အရေး" ဆိုတာကိုပဲ ရှေ့တန်းတင်ပြီး နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာမဲ့လာကြတယ်။ ဗဟိုအစိုးရကို ပုန်ကန်ကြတယ်။ ရလဒ်က ဘာလဲ? ပြည်တွင်းစစ်တွေ ဖြစ်၊ လူသန်းပေါင်းများစွာ သေကြေပျက်စီးပြီး နောက်ဆုံး နိုင်ငံကြီး လုံးဝ ပြိုကွဲသွားခဲ့တယ်။ အခု အဲဒီက ခွဲထွက်သွားတဲ့ နိုင်ငံအသေးလေးတွေရဲ့ အခြေအနေကို ကြည့်ရင် အများစုက ကမ္ဘာ့အလယ်မှာ အထီးကျန်ပြီး ရုန်းကန်နေရတုန်းပဲ။


မြန်မာ့သမိုင်းကိုရော ပြန်ကြည့်ဖူးလား? ကျွန်တော်တို့ ပုဂံခေတ်၊ အင်းဝခေတ်၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွေမှာ နိုင်ငံတော်ကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပြိုကွဲပြီး သူ့ကျွန်ဘဝ ရောက်ခဲ့ရတာ ဘာကြောင့်လဲ? ရှင်းရှင်းလေးပါ... ဒေသစွဲ၊ လူမျိုးစွဲတွေကြောင့်ပဲ။ "ငါက ဟိုဒေသက၊ မင်းက ဒီဒေသက" ဆိုပြီး အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်ကြ၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဗဟိုချက်အပေါ် သစ္စာမရှိကြဘဲ ကိုယ့်အစုအဖွဲ့ အာဏာရဖို့ပဲ ကြည့်ခဲ့ကြလို့ အင်္ဂလိပ်က သွေးခွဲပြီး အလွယ်တကူ သိမ်းသွားနိုင်ခဲ့တာ။


သမိုင်းက ပေးတဲ့ သင်ခန်းစာက သိပ်ပြတ်သားတယ်ဗျ။ **နိုင်ငံတော်ဆိုတဲ့ အမိုးကြီး မလုံရင်၊ အောက်က လူမျိုးစုတွေ ဘယ်လောက်ပဲ အခွင့်အရေးအော်အော် အားလုံး မိုးရေစိုမှာပဲ။**


## [လှေတစ်စင်းတည်းက ခရီးသည်များ - Analytical Approach]


ဒီအခြေအနေကို မျက်မှောက်ခေတ်ရဲ့ ပကတိအရှိတရားနဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့ မြင်ကြည့်ရအောင်။


ကျွန်တော်တို့အားလုံးဟာ ပင်လယ်ပြင်ကြီးထဲမှာ ခရီးနှင်နေတဲ့ သင်္ဘောကြီးတစ်စင်းပေါ်က ခရီးသည်တွေနဲ့ တူပါတယ်။ ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ ဗမာ၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း စတဲ့ တိုင်းရင်းသားတွေဟာ အဲဒီသင်္ဘောကြီးပေါ်က အခန်းအသီးသီးမှာ နေကြတဲ့သူတွေပေါ့။


အခု ဖြစ်နေတာက... အချို့သော အခန်းထဲက လူတွေက "ငါ့အခန်း လေဝင်လေထွက်မကောင်းဘူး၊ ငါ့အခန်း ကျဉ်းတယ်၊ ငါ့အခွင့်အရေး မရဘူး" ဆိုပြီး သင်္ဘောရဲ့ ပဲ့ကိုင်ရှင်ကို ရန်လုပ်ကြတယ်၊ မီးရှို့ကြတယ်၊ သင်္ဘောဝမ်းဗိုက်ကို ပုဆိန်နဲ့ ထုကြတယ်။


ကဲ... စဉ်းစားကြည့်ပါစို့။ သင်္ဘောကြီး နစ်သွားရင် မင်းတို့အခန်းကကော လွတ်မလား? သင်္ဘောကြီး မြုပ်ရင် အားလုံး ပင်လယ်ထဲ နစ်မြုပ် သွားကြမှာပဲ မဟုတ်လား။


အခု တိုင်းရင်းသား အမည်ခံထားတဲ့ အချို့အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ လူမျိုးစုလက်နက်ကုိင်တွေ လုပ်နေတာ အဲဒီအတိုင်းပဲ။ နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမယ့် တာဝန်ကို လုံးဝ လစ်လျူရှုထားတယ်။ တိုင်းပြည် ငြိမ်းချမ်းဖို့၊ တည်ငြိမ်‌ေအးချမ်းဖို့ကို ဝိုင်းဝန်း မလုပ်ဆောင်ကြတဲ့အပြင်၊ လက်နက်ကိုင် ပုန်ကန်တာတွေ၊ တရားမဝင် မှောင်ခိုစီးပွားရေးလုပ်ကြတာတွေ ဘိန်းစိုက် မူးယစ်ဆေးထုတ်လုပ်ဖြန့်ဖြုး ရောင်းဝယ် နဲ့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို စိန်ခေါ်နေကြတယ်။ ပြီးရင် ကမ္ဘာ့အလယ်မှာတော့ "ငါတို့ကို တိာင်းရင်းသားအခွင့်အရေး မပေးလို့၊ လူမျိုးစုအလိုက် ဖိနှိပ်ခံနေရလို့" ဆိုပြီး မျက်ရည်ချူပြကြတယ်။


ဒါဟာ တကယ့်ကို ရယ်စရာကောင်းတဲ့ လုပ်ရပ်မျိုးပါ။ ကိုယ်ကိုယ်တိုင်က တိုင်းပြည်ကို ဖျက်ဆီးနေပြီး၊ တိုင်းပြည်ဆီကနေ အခွင့်အရေး တောင်းနေတာမျိုးက ဘယ်လို နိူင်ငံရေးသီအိုရီနဲ့မှ မညီညွတ်ပါဘူး။


## [လူမျိုးစွဲ၊ ဒေသစွဲ လျှော့ချကြဖို့ လေးနက်တဲ့ တောင်းဆိုချက်]


မိဘပြည်သူများနှင့် တိုင်းရင်းသား ညီအစ်ကိုမောင်နှမတို့ခင်ဗျာ...


ကျွန်တော် ဒီနေ့ တည့်တည့်ပဲ ပြောပါရစေ။ ခင်ဗျားတို့ တိုင်းရင်းသား အခွင့်အရေးကို တကယ် လိုချင်တာလား? လိုချင်ရင် ပထမဆုံး လုပ်ရမယ့် အလုပ်က **"လူမျိုးစွဲ၊ ဒေသစွဲတွေ လျှော့ချပြီး ပြည်ထောင်စသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာရှိဖို့"** ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။


သစ္စာရှိတယ်ဆိုတာ စကားလုံးသက်သက်နဲ့ ပြောရတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ လုပ်ရပ်နဲ့သက်သေ ပြရတာပ့ါ။


 * နိုင်ငံတော်ရဲ့ တည်ဆဲဥပဒေတွေကို လေးစားလိုက်နာတာ။


 * နိုင်ငံတော် ပြိုကွဲမယ့် အပြုအမူ၊ ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲမယ့် အပြောအဆိုတွေကို ရှောင်ကြဉ်တာ။


 * ပြည်ထောင်စုကြီး တစ်ခုလုံးရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ကိုယ့်လူမျိုးစု အကျိုးစီးပွားထက် ရှေ့တန်းတင်တာ။


ဒါတွေကို လုပ်ဆောင်နိုင်မှသာ "ငါတို့ဟာ ဒီနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံသားစစ်စစ်တွေမို့ အခွင့်အရေး ရထိုက်တယ်" လို့ သိက္ခာရှိရှိ တောင်းဆိုနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတော်အပေါ်မှာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ပုန်ကန် သစ္စာမဲ့ပြီး ဘယ်လောက်ပဲ တိုင်းရင်းသားအခွင့်အရေးလို့ ဘယ်လောက် အော်အော်... ဘယ်အစိုးရ၊ ဘယ်လိုအုပ်ချုပ်သူကမှ ဒါမျိုးကို ပေါ့ပေါ့တန်တန် သဘောထားမှာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို ဓမ္မဓိဌာန်ကျကျ သုံးသပ်မိဖို့ လိုပါတယ်။


နိုင်ငံတကာမှာ ကြည့်ရင်လည်း **အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု** ကိုပဲ ကြည့်ကြည့်၊ လူမျိုးပေါင်းစုံ တိုးဝှေ့နေထိုင်ကြတာပဲ။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ဆီမှာ ငါ့တို့အားလုံးက အမေရိကန် ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ် ရှိတယ်။ ဘယ်လူမျိုးပဲဖြစ်ဖြစ် နိုင်ငံတော်အလံအောက်မှာ သစ္စာဆိုရတယ်။ နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာရှိမှ နိုင်ငံသားအခွင့်အရေး အပြည့်အဝရတာ။ ကျွန်တော်တို့ဆီမှာလည်း ဒီစံနှုန်းကို ကျင့်သုံးဖို့ အချိန်တန်ပါပြီ။


## [နိဂုံးချုပ်နှင့် သတိပေးချက်]


ဒါကြောင့်မို့လို့ ကျွန်တော် ဒီဗီဒီယိုကနေတစ်ဆင့် အားလုံးကို အလေးအနက် တိုက်တွန်းချင်တာကတော့—ပြင်ဆင်ကြပါတော့။ နိူင်ငံတော်ဆီကနေ"ငါ ဘာရမလဲ" ဆိုတာထက် "ငါ တိုင်းပြည်အတွက် ဘာပေးဆပ်ပြီးပြီလဲ၊ ဘယ်လောက် သစ္စာရှိပြီလဲ" ဆိုတာကို အရင် ပြန်သုံးသပ်ကြပါ။


လူမျိုးစွဲ၊ ဒေသစွဲတွေနောက်ကိုပဲ မျက်စိမှိတ် လိုက်နေကြမယ်ဆိုရင် အဆုံးသတ်မှာ ကျနော်တို့အားလုံးပဲ နာလန်မထူနိုင်အောင် ဆုံးရှုံးကြရပါလိမ့်မယ်။ မိမိတို့ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေက နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာရှိရဲ့လားဆိုတာကို ကိုယ်စီကိုယ်စီ ပြန်လည်ဆန်းစစ်ပြီး၊ ပြည်ထောင်စုကြီး တည်ငြိမ်အေးချမ်းဖို့အတွက် နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှုနဲ့အတူ အခွင့်အရေးတွေကို မှန်ကန်တဲ့ လမ်းကြောင်းကနေ တောင်းဆိုကြဖို့ လေးလေးနက်နက် တိုက်တွန်းရင်း ဒီနေ့ သုံးသပ်ချက်ကို ဒီမှာပဲ ရပ်နားပါရစေ။


အားလုံးပဲ ဆင်ခြင်တုံတရား ပြည့်ဝကြပါ

စေဗျာ။ အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

င်္ဂလာပါ ခင်ဗျာ။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ပေါ့ဒ်ကတ်စ်ကနေ ပြန်လည်ကြိုဆိုပါတယ်။


လူ့ဘဝတစ်ခုမှာ အဖိုးတန်ဆုံးအရာက ဘာလဲလို့ မေးရင် အားလုံးနီးပါးက မိသားစု၊ နေအိမ် အခြေချမှုနဲ့ လုံခြုံမှုအေးချမ်းမှုလို့ ဖြေကြပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအရာအားလုံးကို 2021 နောက်ပိုင်းမှာ နေ့ချင်းညချင်း ဆုံးရှုံးလိုက်ရပြီး၊ အခုအချိန်အထိ ကိုယ့်ကံကြမ္မာကို ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးခွင့်မရတော့ဘဲ မေ့လျော့ခံ ဖြစ်နေတဲ့ လူတစ်စုအကြောင်းကို ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့ အလေးအနက် ဆွေးနွေးချင်ပါတယ်။


စစ်ပွဲတွေ၊ တိုက်ပွဲတွေရဲ့ နောက်ဆက်တွဲဒဏ်ကို အဆိုးရွားဆုံး ခံစားနေရတာက လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ပုန်ကန်ကြသူတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ NLD ခွေးမျိုးဆက်တွေရဲ့ ရက်ရက်စက်စက် သတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး အပြစ်မဲ့တဲ့ သာမန်အရပ်သားစစ်တပ်ကို တပ်ထောက်ခံတဲ့ ပြည်သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ မိသားစုဝင်တွေ သေကွဲ ကွဲခဲ့ရတယ်၊ မိမိရှေ့မှာတင် မိမိရဲ့ဆွေးမျိုးတွေကို ရက်စက်စွာ အသတ်ခံခဲ့ရတယ် ၊ ကိုယ်ဘဝတစ်‌ေလှျာက်လုံး အသက် သွေး ချွေးရင်းပြီး တည်ဆောက်ခဲ့ရတဲ့ နေအိမ်တွေ မီးရို့ှပြာချ ခံခဲ့ရတယ်။ ဒီလိုနဲ့ မိမိ‌ေမွးရပ်‌ေမြ ဇာတိရွာကို စွန့်ခွာပြီး စစ်ဘေးရှောင်စခန်းတွေ တခြားမြို့နယ်အသီးသီးမှာ ခိုလှုံနေရတာ အခုဆိုရင် ၄ နှစ်၊ ၅ နှစ်ထဲအထိ ရောက်လာခဲ့ပါပြီ။


ဒါပေမဲ့ အခုအချိန်မှာ ဒီစစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူတွေအပေါ် နောက်ထပ် ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ထပ်မံကျရောက်လာပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ဒီစခန်းတွေကနေ အမြန်ဆုံး ထွက်ခွာပေးကြဖို့” တာဝန်ရှိသူအချို့ ဒါမှမဟုတ် လူကြီးအချို့က ပြောဆိုလာတဲ့ ကိစ္စပဲ ဖြစ်ပါတယ်။


ကူညီစောင့်ရှောက်ပေးခဲ့တာကို ကျေးဇူးတင်ရမှာ မှန်ပေမယ့်၊ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ “ထွက်သွားပေးဖို့” ပြောသင့် မပြောသင့်ဆိုတာနဲ့၊ အပြင်လောကရဲ့ တကယ့်မြေပြင်အခြေအနေဟာ စစ်ရှောင်ပြည်သူတွေ ပြန်လည်အခြေချဖို့ လုံခြုံမှု ရှိ၊ မရှိ ဆိုတာကို ဒီနေ့ ပေါ့ဒ်ကတ်စ်မှာ အချက်အလက်ကျကျ သုံးသပ် တင်ဆက်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဆုံးအထိ နားဆင်ပေးကြဖို့ ဖိတ်ခေါ်ပါတယ်။


**[02:00 - 07:00] Part 1: ဆုံးရှုံးမှုကြီးမားလွန်းခဲ့တဲ့ ၄ နှစ်တာနဲ့ လူမှုစီးပွားဘဝ ပျက်သုဉ်းခြင်း**


**(ဤအပိုင်းတွင် စစ်ရှောင်များ၏ နာကျင်မှုကို ထင်ဟပ်စေရန် လေသံကို ခပ်မှန်မှန်နှင့် စိတ်မကောင်းဖြစ်ရသည့် လေသံဖြင့် ဖတ်ပါ)**


စစ်ဘေးရှောင်စခန်းဆိုတာ လူတစ်ယောက်အတွက်၊ မိသားစုတစ်ခုအတွက် ပျော်စရာနေရာ မဟုတ်ပါဘူး။ အခန်းကျဉ်းလေးတွေထဲမှာ နေ့ရက်တွေ များစွာကို ခက်ခဲစွာ ဖြတ်သန်းနေရတာ အခုဆိုရင် ၄ နှစ်၊ ၅ နှစ် ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။


သူတို့တွေဟာ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းကို သာမန်ကာလျှံကာ လာနေကြတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပေးဆပ်လိုက်ရတဲ့ တန်ဖိုးတွေက ကြီးမားလွန်းပါတယ်။


 * **ပထမဆုံး ဆုံးရှုံးမှုက မိသားစုဝင်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။** NLD ခွေးမျိုးဆက်တွေ၊ NUG PDF အကြမ်းဖက်သမားတွေကြောင့် မိဘကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူတွေ၊ သားသမီးကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူတွေအများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒီစိတ်ဒဏ်ရာ (Trauma) ဟာ ဘယ်တော့မှ ပျောက်ပျက်သွားမယ့်အရာ မဟုတ်ပါဘူး။


 * **ဒုတိယ ဆုံးရှုံးမှုက နေအိမ်နဲ့ အိုးအိမ်ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပါတယ်။** တောရွာတွေမှာ စုဆောင်းထားသမျှ စိုက်ပျိုးသီးနှံတွေ၊ မိမိတို့ရဲ့လယ်ယာကိုင်းကျွန်းနဲ့ လုပ်ငန်းသုံး ကိရိယာတွေ၊ နောက်ဆုံး မိမိတို့ရဲ့ ခေါင်းချရာ နေအိမ်ဂေဟာလေးတွေပါ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပါတယ်။


ဒီလို ၄ နှစ်၊ ၅ နှစ်တာ ကာလအတွင်းမှာ သူတို့ရဲ့ လူမှုစီးပွားဘဝ (Socio-economic life) ဟာ လုံးဝကို သုညအဆင့် (Zero Level) ထိ ရောက်ရှိ ပျက်သုဉ်းသွားခဲ့ရပါတယ်။ 


တောင်ယာလုပ်ငန်း၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတွေ ပျောက်ဆုံးသွားတဲ့အတွက် နေ့စဉ် စားဝတ်နေရေးအတွက် တပါးသူရဲ့ လှူဒါန်းမှုအပေါ်မှာပဲ မှီခိုနေရတဲ့ ဘဝကို ရောက်သွားခဲ့ရတယ်။


အခုလို အချိန်မှာ စစ်ရှောင်စခန်းတွေကနေ “ထွက်သွားပေးဖို့” ပြောလာတာဟာ သူတို့ရဲ့ ဒဏ်ရာပေါ် ဆားနဲ့ ပက်လိုက်သလိုပါပဲ။ 

လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု (Humanitarian Context) အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် စစ်ဘေးရှောင်တွေဟာ အခုအချိန်မှာ မိမိတို့ရဲ့သာမာန်ဘဝကို ပြန်လည်ထူထောင်ဖို့ (Rehabilitation) တောင် မစတင်နိုင်သေးတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ သူတို့မှာ ပြန်စစရာ အရင်းအနှီးလည်း မရှိ၊ ပြန်စစရာ မြေနေရာလည်း မရှိတော့လို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီလိုအချိန်မှာ ထွက်သွားဖို့ ဖိအားပေးတာဟာ ဘယ်လိုမှ မပြောသင့်၊ မလုပ်သင့်တဲ့ အရာဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားနေပါတယ်။


**[07:00 - 13:00] Part 2: ပြင်ပကမ္ဘာရဲ့ မြေပြင်အမှန်တရား - လုံခြုံမှု ကင်းမဲ့ခြင်းနှင့် စစ်မီးတောက်များ**


**(နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးအခြေအနေကို ဆွေးနွေးမည့်အပိုင်း ဖြစ်၍ လေသံကို ပိုမိုတည်ငြိမ်ပြတ်သားစွာ ပြောင်းလဲပါ)**


ကဲ... ကျွန်တော်တို့ မြေပြင်အခြေအနေကို လက်တွေ့ကျကျ ဆန်းစစ်ကြည့်ရအောင်။ စခန်းကနေ ထွက်သွားပြီး အပြင်မှာ သွားနေပါတော့လို့ ပြောရအောင် အပြင်လောကက တကယ်ပဲ အေးချမ်းသွားပြီလား? လုံခြုံမှု ရှိနေပြီလား?

အဖြေကတော့ “လုံးဝ မရှိသေးပါဘူး”။

ထွက်သွားဖို့ ဖိအားပေးတဲ့လူကြီးတွေတောင် အပြင်ကို Uniform ဝတ်ပြီး မလာရဲ့မပြန်ရဲသေးတာပဲလေ ၊ 

အသွားတလမ်း အပြန်တလမ်း နဲ့ လ္ဘက်ရည်ဆိုင်တောင် ရဲရဲထိုင်ရဲကြလို့လား ကျနော် အနေနဲ့ စိတ်မကောင်းစွာ နဲ့ မေးချင်ပါတယ် ။ 

ကျနော်တို့မှာက လက်နက်ဆိုလို့ အပ်တိုတစ်ချောင်းတောင် ကောင်းကောင်းမွန်မွန်ရှိတာ မဟုတ်ဘူး ။ 

လက်နက်အပြည့်အစုံတပ်ဆင်ထားတဲ့ လုံခြုံရေးဝန်ထမ်းတွေတောင် လုံခြုံနေနေလို့လားလို့ မေးရင်လည်း ခနဲ့ သလိုဖြစ်သွားမလား မသိ။


တကယ်တော့ ကျနော်တို့ရဲ့ အညာဒေသ မြေပြင်မှာ စစ်ပွဲတွေနဲ့ တိုက်ပွဲတွေဟာ အရင်ကထက် ပိုပြီးတော့တောင် ပြင်းထန်ကျယ်ပြန့်လာနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ အရင်က တူမီး မီးဖောက်လောက်လေး ငှက်ကြီးတောင်ကနေ အခု မောင်းပြန် RPG အဆင့်အထိ ရောက်နေကြပါပြီဗျာ ။ 

စစ်မျက်နှာတွေဟာ တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ ပိုများလာပြီး ရန်ကုန် မန်းလေး နေပြည်တော် ကလွဲပြီး ဘယ်နေရာမှာမှ လုံခြုံတယ်လို့ အာမခံချက် ပေးနိုင်တဲ့ အခြေအနေ မရှိသေးပါဘူး။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေငြာမြို့နယ်ပေါင်းတောင် 80ကျော်နဲ့ ရန်သူထိန်းချုပ်ထားတဲ့မြို့က 60ကျော် ရှိနေတာ အားလုံးအသိပါပဲ ။ 


ဒါတင်မကသေးပါဘူး။ စစ်တိုက်နေတဲ့ နေရာတွေတင် မကဘဲ မြို့ပြတွေနဲ့ မြို့ပြနဲ့အလှမ်းဝေးတဲ့ ကျေးလက်ဒေသတွေမှာပါ **လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွေ၊ မတရား ဖမ်းဆီးညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှုတွေ**ဟာ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ သတင်းတွေမှာ ကြားနေရဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

သူပုန်တွေက လူသားဒိုင်းလုပ်ဆောင်တာတွေ ဆက်ကြေးကောက် အလှုခံ ဓားပြတိုက် ပြန်ပေးဆွဲ သူတို့နဲ့မတည့်ရင် ဒသျို ဒလန် ခေါင်းစဉ်တပ်ပြီး သတ်ဖြတ်နေတာ အခုချိန်ထိ မရပ်တန့်သေးပါဘူး ။ 

 တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု (Rule of Law) အားနည်းနေတဲ့အတွက် ကြောင့် သာမန်အရပ်သားတစ်ယောက်ဟာ လမ်းပေါ်ထွက်ရင်တောင် ငါ့ကို ဘယ်သူလာပြီး ပစ်သတ်သွားမလဲ၊ ဘယ်အချိန်မှာ မတရား လုပ်ကြံခံရမလဲဆိုတဲ့ သောကနဲ့ ရှင်သန်နေရတာပါ။

လမ်းပေါ်ထွက်ရင် မပြောပါနဲ့အုံး အိမ်ထဲမှာ နေရင်တောင် ဘယ်လောက်လုံခြုံနေနေလို့လဲ တွေးကြည့်ပါ ၊ အရင်ကလည်း မိသားစုဝင်တွေအသတ်ခံခဲ့ရပြီး အခုလည်း ရန်သူတွေ ပတ်ခြာဝိုင်းနေတာ အားလုံးအသိပဲ ဖြစ်ပါတယ် ။ 


အဆိုးရွားဆုံးအချက်ကတော့ ကျနော်တို့ စစ်ဘေးရှောင်ပြည်သူတွေရဲ့ ဇာတိကျေးရွာတွေကို NLD ခွေးမျိုးဆက် NUG PDF အကြမ်းဖက်သမားတွေနဲ့ လက်နက်ကိုင်သူပုန်အဖွဲ့အစည်းတွေက အုပ်ချုပ် ထိန်းချုပ်ထားဆဲ** ဖြစ်နေတာပါပဲ။ 


ကိုယ့်ရွာကိုယ်ပြန်ဖို့ နေနေသာသာ၊ ကိုယ့်ရွာနားကို သွားရင်တောင် အသက်အန္တရာယ် ရှိနေတဲ့ အခြေအနေမျိုးပါ။ ရွာတွေထဲမှာ မပေါက်ကွဲသေးတဲ့ လက်လုပ်မိုင်းတွေ၊ အကြမ်းဖက်သမားတွေရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ ရှိနေတဲ့အတွက် မိမိတို့ရဲ့ မူလနေရပ်ပြန်ရေး (Return to Origin) ဆိုတာ လက်ရှိအချိန်မှာ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်သေးတဲ့ စိတ်ကူးယဉ်အိပ်မက်တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြောလို့သာ ပြောရတာ စိတ်ကူးနဲ့တောင် ရွာကို ပြန်လို့မရသေးပါဘူး 


**[13:00 - 19:00] Part 3: စားဝတ်နေရေးအကြပ်အတည်းနှင့် ကုန်ဈေးနှုန်း၊ အိမ်ငှားစရိတ် ကြီးမြင့်မှု ပြဿနာ**


**(ဤအပိုင်းတွင် လူမှုစီးပွား အခက်အခဲကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါ)**


ဒါဆိုရင် ရွာကိုလည်း ပြန်လို့မရဘူး၊ စစ်ဘေးရှောဂ်စခန်းကလည်း ထွက်ရမယ်ဆိုရင် မြို့ပေါ်တွေမှာ အိမ်ငှားပြီး အလုပ်လုပ်ကြမလားလို့ စဉ်းစားစရာ ရှိလာပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်ရှိ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ကုန်ဈေးနှုန်း‌ေြကာင့် စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းနဲ့ အသက်အန္တရာယ်လုံခြုံဖို့ အတွက် ခွေးပြေးဝက်ပြေး တိမ်းရှောင်လာရတဲ့ လူတစ်ယောက် မိသားစုတစ်စုအတွက် အပြင်မှာ ရုန်းကန်ဖို့အတွက် ကြီးမားတဲ့ အတားအဆီး ဖြစ်နေပြန်ပါတယ်။

စုထားဆောင်ထားတဲ့ ရွှေတိုငွေစဆိုတာကလည်း ပြေးရင်းလွှားရင်း ဝင်ငွေမရှိ အလုပ်မရှိ နဲ့ ၃ ၄နှစ်ဆိုတော့ လုံးပါးပါးကုန်ကြပါပြီဗျာ ။ 


မငြိမ်းချမ်းမှုတွေရဲ့ နောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ တိုင်းပြည်ရဲ့ စီးပွားရေးဟာ အောက်ဆုံးကို ထိုးဆင်းသွားခဲ့ပါပြီ။ အကျိုးဆက်အနေနဲ့ ဘာတွေ ဖြစ်လာလဲဆိုတော့ -


၁။ **ကုန်ဈေးနှုန်း အဆမတန် ကြီးမြင့်မှု (Hyperinflation):**


နေ့စဉ်စားသုံးနေရတဲ့ ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား ကအစ ဆေးဝါးတွေအဆုံး ကုန်ဈေးနှုန်းတွေဟာ သာမန်လက်လုပ်လက်စားတွေ မကလို့ ဝန်ထမ်းတွေတောင် မနည်းရုန်းကန်နေရတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်ရှောင်ပြည်သူတွေမှာ တစိုက်တမတ်တည်းရတဲ့ ဝင်ငွေ မရှိတဲ့အတွက် ဒီကုန်ဈေးနှုန်းဒဏ်ကို ဘယ်လိုမှ မခံနိုင်ပါဘူး။


၂။ **အိမ်ငှားစရိတ် ကြီးမြင့်မှု (High Rental Costs):**


မြို့ပြဒေသတွေမှာ အိမ်ငှားခတွေဟာ အဆမတန် မြင့်တက်နေပါတယ်။ စစ်ဘေးရှောင် မိသားစုတစ်ခုအနေနဲ့ အိမ်လခ ပေးနိုင်ဖို့ နေနေသာသာ၊ တစ်နေ့တာ စားဝတ်နေရေးအတွက်တောင် အနိုင်နိုင် ရုန်းကန်နေရတာပါ။ အပ်တစ်ချောင်း၊ ခြေအိတ်တစ်စုံတောင် မပါဘဲ ပြေးခဲ့ရတဲ့သူတွေမှာ အိမ်ငှားဖို့အတွက် အာမခံစပေါ်ငွေနဲ့ လခ ပေးစရာ ငွေကြေး လုံးဝ မရှိပါဘူး။


ဒီတော့ စစ်ဘေးရှောင် စခန်းကလည်း နှင်ထုတ်မယ်၊ အပြင်မှာလည်း နေစရာမရှိ၊ စားစရာမရှိဘူးဆိုရင် ဒီပြည်သူတွေဟာ လမ်းဘေး ရောက်သွားရုံကလွဲလို့ အခြားလမ်း မရှိတော့ပါဘူး။ ဒါဟာ လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ အခြေခံ အခွင့်အရေးဖြစ်တဲ့ “အမိုးအကာအောက်မှာ နေထိုင်ခွင့်” ကိုပါ ရိုက်ချိုးလိုက်သလို ဖြစ်နေပါတယ်။


**[19:00 - 23:00] Part 4: တာဝန်ရှိသူများနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းသို့ တောင်းဆိုချက်**


**(လေသံကို တောင်းဆိုမှုနှင့် အကြံပြုမှုပုံစံဖြင့် လေးနက်တည်ငြိမ်စွာ တင်ဆက်ပါ)**


ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းတွေကို ကနဦးပိုင်းမှာ လက်ခံပေးခဲ့တယ်၊ နေစရာ နေရာပေးခဲ့တယ်၊ စားစရာ ဆန်ဆီဆား ကူညီစောင့်ရှောက်ပေးခဲ့တဲ့ လူကြီးတွေ၊ တာဝန်ရှိသူတွေကို အစဉ်သဖြင့် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ဒါဟာလည်း ငြင်းပယ်လို့ မရတဲ့ ကောင်းမှုကုသိုလ် ဖြစ်ပါတယ်။

ကျေးဇူးအထူးအထူး တင်ပါတယ် ။ 

မိမိရဲ့ ဆွေးမျိုးမိတ်ဆွေ သူငယ်ချင်းတွေကတောင် နိူင်ငံရေးအမြင်မတူလို့ အစိမ်းပါတီကမလို့ စစ်တပ်ထောက်ခံလို့ မခေါ်ရဲ မပြောရဲ မဆက်သွယ်ရဲတဲ့ အချိန်အခါမျိုးမှာ တွဲကူပေးတဲ့လက်တွေ လက်ခံနေထိုင်ခွင့်ပေးတဲ့ တာဝန်ရှိသူတွေကို ကျေးဇူးအများကြီးတင်ပါတယ် ။ 


ဒါပေမဲ့ စာနာထောက်ထားမှု (Empathy) ဆိုတာ အစရှိရင် အဆုံးထိ ရှိ‌ေပးရင် ပိုကောင်းပါလိမ့်မယ်။ လမ်းတစ်ဝက်မှာတင် လက်လွှတ်လိုက်မယ်ဆိုရင် အစက ကူညီခဲ့သမျှ သဲထဲရေသွန် ဖြစ်သွားရုံတင်မကဘဲ၊ လူသားချင်းစာနာမှု ကင်းမဲ့ရာလည်း ကျရောက်သွားနိုင်ပါတယ်။

တချို့ တချို့တွေ နားကျီးမှုတွေကြောင့် ထွက်လာတဲ့ ‌စကားသံတွေကိုလည်း နားလည်ပေးစေချင်ပါတယ် ။

ငါ့တို့က သူတို့ကိုထောက်ခံလို့ အခုလိုတွေခံခဲ့ရတာ ငါတို့ဆီကို လာတုန်းက ငါတို့ဘယ်လိုကူညီဆောင်ရွက်ခဲ့ကြတာ အခုကျတော့ ငါတို့မှာ မောင်းထုတ်ခံနေရပြီ တော်ပါပြီ တန်ပါပြီ နောက်နောင်ငါ့တို့သားသမီးမျိုးဆက်တွေ ဒီနိူင်ငံရေး ဒီလိုပါတီတွေကို မထောက်ခံဖို့ မပတ်သတ်ဖို့ပဲ မသေခင်မှာရတော့မယ် ဆိုတဲ့ အတွေးတွေ ဝင်လာကြပါပြီ တကယ်ဝမ်းနည်းစရာ သိပ်ကို ကောင်းပါတယ်ဗျာ ။ 


တာဝန်ရှိသူတွေအနေနဲ့ “ထွက်သွားပေးဖို့” မပြောခင်မှာ ခဏလောက်ပဲ အရင်ဆုံး စဉ်းစားပေးဖို့ ကျွန်တော်ရဲ့ အစီအစဉ်ကနေ အလေးအနက် တောင်းဆိုချင်ပါတယ်။


 * **ပထမအချက် -** ကျနော်တို့ လုံလုံခြုံခြုံ အိမ်ပြန်နိုင်မယ့် အခြေအနေ ရှိ၊ မရှိ မြေပြင်ကို ကွင်းဆင်း စစ်ဆေးပေးပါ။ ကျနော်တို့ရဲ့ ကျေးရွာတွေမှာ စစ်ပွဲတွေ ငြိမ်းချမ်းသွားပြီလား၊ NUG PDF အကြမ်းဖက်သမားတွေ ကင်းစင်သွားပြီလားဆိုတာ သေသေချာချာလေး လေ့လာကြည့်ပါ ၊ ကျနော်တို့ အိမ်ပြန်ဖို့ မပြောခင် အဲ့ဒီဒေသ အဲ့ဒီကျေးရွာတွေကို ခဏလောက်ပဲ သွားကြည့်လိုက်ပါ ။ 

တကယ်ရော လုံခြုံရဲ့လား တကယ်ရော အေးချမ်းရဲ့လား အနီအစိမ်းခွဲခြားတဲ့ လူမှုပြဿနာတွေကရော ပြေလည်သွားပြီးလား ၊ မိမိရပ်ရွာတွေကို ပြန်သွားရင်တော့ အသက်အန္တရာယ် လုံခြုံနိူင်ပါ့မလား ဘယ်သူ ဘယ်အဖွဲ့အစည်းက အာမခံပေးနိူင်ပါသလဲ တွေးကြည့်ကြည့်ပါဗျာ သက်ဆိုင်ရာ လူကြီးတွေ‌ေရာ ပြည်သူအားလုံးသိကြပါတယ် ။ 


ဒါတွေ မလုပ်ပေးနိုင်သေးခင် ဒီလိုကာလမျိုးတွေမှာတော့ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းကနေ ထွက်ခွာခိုင်းဖို့ ပြောဆိုခြင်းကို လုံးဝ မပြုလုပ်သင့်‌ေသးကြောင်း တင်ပြလိုပါတယ်။




### [Part 4 - Extension] အချက်အလက်အခြေပြု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနှင့် လက်တွေ့ကျသော ဖြေရှင်းနည်းများ


**(လေသံကို ပိုမိုတည်ငြိမ်ရင့်ကျက်ပြီး သုံးသပ်ချက်ဆန်ဆန် (Analytical & Calm Voice) ဖြင့် ဖတ်ရှုပါ)**


မိဘပြည်သူများနှင့် တာဝန်ရှိသူများခင်ဗျာ... ကျွန်တော် အခုတင်ပြခဲ့တဲ့ အချက် အလက်‌ေတွဟာ စာအုပ်ထဲက သီအိုရီတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ လက်တွေ့မြေပြင်မှာ တကယ်ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အသက်အန္တရာယ်နဲ့ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကြပ်အတည်း (Humanitarian Crisis) တွေကို အခြေခံပြီး တင်ပြရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။


ရွာတစ်ရွာကနေ လူတွေ စစ်ဘေးရှောင်လာရတယ်ဆိုတာ သာမန် တိုက်ပွဲလေးတစ်ခုကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီဒေသမှာ လက်နက်ကိုင်အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းတွေ အခြေစိုက်နေတာ၊ အချိန်အခါမရွေး အသက်အန္တရာယ်ပေးနိူင်တာ ၊ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ခြိမ်းခြောက်ခံနေရတာ ၊ လူသတ်ဓားပြတိုပ်ပြန်ပေးဆွဲအမှုအခင်းတွေက နေ့စဉ်ဖြစ်နေတာ ၊ 

လက်လုပ်မိုင်းတွေထောင်ထားတာ၊ သွားလာလှုပ်ရှားမှုတွေကို တင်းကျပ်ထားတာတွေကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ 


စစ်ရှောင်ပြည်သူတွေကို “ရွာပြန်ကြတော့” လို့ ဖိအားမပေးခင်မှာ အဲဒီရွာတွေဟာ တကယ်ပဲ သေနတ်သံ၊ လက်နက်ကြီးသံတွေ ကင်းစင်သွားပြီလားဆိုတာ ဘယ်သူက တာဝန်ခံရဲပါသလဲ။ အကြမ်းဖက်သမားတွေရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုအောက်ကနေ ကင်းလွတ်ပြီး သာမန်အရပ်သားတစ်ယောက်ဟာ မိမိအိမ်တံခါးကို မိမိစိတ်ချလက်ချ ဖွင့်နိုင်တဲ့အခြေအနေအထိ ရောက်၊ မရောက်ဆိုတာကို တာဝန်ရှိသူတွေအနေနဲ့ မြေပြင်ကို ကိုယ်တိုင်ဆင်းပြီး အကဲဖြတ်ရပါလိမ့်မယ်။ သေချာရေရာတဲ့ ဒေသတည်ငြိမ်မှုနဲ့ လုံခြုံရေးအာမခံချက် (Security Guarantee) မရှိဘဲနဲ့ ပြည်သူတွေကို ပြန်ခိုင်းတာဟာ သူတို့ကို စစ်မြေပြင်ထဲ ပြန်တွန်းပို့လိုက်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ။


**ဒုတိယအချက်ဖြစ်တဲ့ “ပြန်လည်ထူထောင်ရေး (Rehabilitation Program)” အပိုင်းကတော့ ပိုပြီးတော့တောင် အရေးကြီးပါသေးတယ်။**


စစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူအများစုဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၄ နှစ်၊ ၅ နှစ်က ရွာကနေ ပြေးလာခဲ့ကြတုန်းက အဝတ်တစ်ထည် ကိုယ်တစ်ခုနဲ့ ပြေးလာခဲ့ကြရတာပါ။ အခု သူတို့ရွာတွေကို ပြန်ကြည့်ရင်လည်း နေအိမ်တွေက မီးလောင်ပြာကျ သို့မဟုတ် ပျက်စီးယိုယွင်းနေပါပြီ။ 


ဒါကြောင့် စခန်းက နှင်မထုတ်ခင်မှာ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေအနေနဲ့ နေအိမ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး အစီအစဉ်တွေ၊ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ကိုင်နိုင်ဖို့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာရှိစွာ ပြန်လည်ရပ်တည်နိူင်ဖို့အတွက် အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေရော နိူင်ငံရေးပါတီတွေရော အုပ်ချုပ်သူအစိုးရကပါ မဟာဗျူဟာမြောက် ပြန်လည်ရပ်တည်နိူင်ရေးကဏ္ဍ တွေကို စနစ်တကျ ရေးဆွဲပေးနိူင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။


 လူမှုစီးပွားဘဝ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး (Economic Re-integration) မရှိဘဲနဲ့ အိမ်ပြန်ခိုင်းမယ်ဆိုရင် အဲဒီပြည်သူတွေဟာ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဘေးကို ရင်ဆိုင်ရမှာ ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ဆုံးမှာ မြို့ပြတွေဆီကို လမ်းဘေးသူတောင်းစားတွေ၊ ဒါမှမဟုတ် တရားမဝင် ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားတွေအဖြစ်နဲ့ပဲ ဒုက္ခသံသရာ လည်ကြရပါလိမ့်မယ်။


နောက်တစ်ခုက “စနစ်တကျ နေရာရွှေ့ပြောင်းအခြေချပေးနိူင်ဖို့ ကတော့ လက်ရှိမြေပြင်အတွက် အရေးတကြီး လိုအပ်နေတဲ့ အစားထိုးစီမံကိန်း (Alternative Solution) ဖြစ်ပါတယ်။**

ဒါကိုတော့ မငြင်းပယ်စေချင်ပါဘူး ။

ကျွန်တော်တို့ လက်ခံရပါမယ်။ မူလကျေးရွာတွေမှာ စစ်မီးတွေ တောက်နေဆဲ၊ အကြမ်းဖက်သမားတွေ ထိန်းချုပ်ထားဆဲ အခြေအနေမျိုးမှာ ရွာကို ပြန်ဖို့ဆိုတာ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်သေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာလည်း စစ်ရှောင်စခန်းတွေကို ရေရှည် ဖွင့်လှစ်ထားဖို့ အကန့်အသတ် ရှိနေတယ်ဆိုရင်... အဖြေက တစ်ခုပဲ ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ တိုက်ပွဲတွေနဲ့ ဝေးရာ၊ လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ အခြား သင့်တော်တဲ့ နယ်မြေတစ်ခုခုမှာ ယာယီဖြစ်စေ၊ ရေရှည်ဖြစ်စေ သူတို့အတွက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနိုင်မယ့် မြေနေရာနဲ့ အမိုးအကာကို အစိုးရ သို့မဟုတ် တာဝန်ရှိသူတွေက ဦးဆောင်ပြီး စနစ်တကျ ဖန်တီးပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။


ဒီလိုမှ မဟုတ်ဘဲ... အစားထိုးစရာ နေရာလည်း မပေး၊ မူလရွာကိုလည်း ပြန်လို့မရတဲ့ အခြေအနေမျိုးမှာ “စခန်းကနေ ထွက်သွားပေးကြပါ” လို့ ပြောတာဟာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု ကင်းမဲ့ရုံတင်မကဘဲ၊ ပြည်သူတွေကို လမ်းဘေးမှာ အကြမ်းဖက်သမားတွေရဲ့ လက်ချက်ဖြင့် အသေခံခိုင်းလိုက်သလို ဖြစ်နေပါတယ်။


မိဘပြည်သူများနှင့် တာဝန်ရှိသူများခင်ဗျာ...


အုပ်ချုပ်သူ လူကြီးမင်းများ၊ တာဝန်ရှိသူများအနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ တာဝန်ဝတ္တရား (Responsibility) နဲ့ လူသားချင်းစာနာမှု (Humanity) ကို ချိန်ညှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ကျနော်တို့ အသက်နဲ့ရင်းပြီး ‌ပေးလိုက်တဲ့ မဲတစ်ပြားက ကျနော်တို့ဘဝလုံခြုံအေးချမ်းသာယာဖို့နဲ့ အကြမ်းဖက်သမားတွေကို အပြုတ်တိုက်အပြတ်ရှင်းပြီး ‌ငြိမ်းချမ်းသော ပြည်ထောင်စုကို တည်ဆောက်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ် ။ 

 စစ်ပွဲကြောင့် အဖျက်ဆီးခံလိုက်ရတဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့ ဘဝကို နောက်ထပ်တစ်ကြိမ် စာရွက်ပေါ်က အမိန့်တွေ၊ တွန်းထုတ်မှုတွေနဲ့ ထပ်ပြီး မဖျက်ဆီးပါနဲ့။

စစ်ဘေးရှောင်စခန်းထဲက 

ဒီပြည်သူတွေဟာ ရာဇဝတ်ကောင်တွေ / ရေသာခိုအချောင်နေအချောင်စားတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ အကြမါးဖက်သမားတွေရဲ့ သားကောင်တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ကျွဲနှစ်ကောင်ခတ်တဲ့ကြားက မြေဇာပင် တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ် ။ 

ဒါကြောင့် အခု‌ေပြာခဲ့တဲ့ တာတွေကို လက်တွေ့ကျကျ အကောင်အထည် မဖော်ပေးနိုင်သေးခင် စပ်ကြားကာလမှာတော့ စစ်ဘေးရှောင် ကျနော်တို့ပြည်သူတွေကို စစ်‌‌ေဘးရှောင်စခန်းတွေကနေ ထွက်ခွာဖို့ ဖိအားပေးတာ၊ ပြောဆိုတာမျိုးတွေကို လုံးဝ (လုံးဝ) မပြုလုပ်သင့်‌ေသးကြောင်း ကျွန်တော့်အနေနဲ့ 

 လေးလေးနက်နက်တင်ပြချင်ပါတယ်။


မိတ်‌ေဆွများခင်ဗျာ...


စစ်ပွဲဆိုတာ ဘယ်သူ့အတွက်မှ မကောင်းပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ စစ်ရဲ့ အနိဋ္ဌာရုံကို အဆိုးရွားဆုံး ခံစားနေရတဲ့ စစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူတွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၅ နှစ်က ကိုယ့်အိမ်၊ ကိုယ့်ယာ၊ ကိုယ့်ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ ခေါင်းမော့ရင်ကော့ပြီး နေနေခဲ့ကြတဲ့သူတွေပါ။ မိမိရဲ့ကျေးရွာကိုလည်း ကောင်းအောာင် လမ်းရေကျန်းကျောင်းလှျပ်စစ်မီး ရရှိအောင် တနည်းနည်းနဲ့ ဦးဆောင် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ကြတဲ့ ဒေသအကျိုး နိူင်ငံအကျိုး ပါတီအကျိုးကို ထမ်းရွက်သယ်ပိုးခဲ့ကြတဲ့ နိူင်ငံ့တာဝန်ကျေပွန်တဲ့ နိူင်ငံသားကောင်း ပြည်သူတွေပါ ။  


အခုအချိန်မှာ သူတို့ လိုအပ်နေတာက ဖိအားပေးမှုတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ နားလည်စာနာမှုနဲ့ ဖေးမကူညီမှုတွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ဒီအချိန်မျိုးက သူတို့ရဲ့ ဆုံးရှုံးသွားတဲ့ လူမှုစီးပွားဘဝတွေကို ပြန်လည် ကုစားနိုင်ဖို့ ဝိုင်းဝန်း ကူညီပေးကြရမယ့် အချိန် ဖြစ်ပါတယ်။


ဒီနေ့ တင်ဆက်ပေးခဲ့တဲ့ စစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူတွေရဲ့ ရင်တွင်းဖြစ် အခြေအနေကို နားဆင်ပြီး တာဝန်ရှိသူအသီးသီးနဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေအနေနဲ့ တစ်စုံတစ်ရာ စာနာထောက်ထားမှု တိုးပွားလာလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။


ပြည်သူအားလုံး စစ်ပွဲ‌ေဘး တိုက်ပွဲဘေး အကြမ်းဖက်သမားတွေရဲ့ ဘေးဒဏ်ကနေ အမြန်ဆုံး ကင်းဝေးပြီး ငြိမ်းချမ်းသာယာတဲ့ ဘဝတွေကို ပြန်လည်ပိုင်ဆိုင်နိုင်ပါစေကြောင်း ဆုမွန်ကောင်းတောင်းရင်း ဒီနေ့ အစီအစဉ်ကို ဒီတင်ပဲ ရပ်နားခွင့်ပြုပါ။ အချိန်ပေးပြီး 

ကြည့်ရှု့နားဆင်ပေးခဲ့ကြတဲ့ တစ်ယောက်ချင်းစီတိုင်းကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

အားလုံး ကျေးဇူးအများကြီး တင်ပါတယ်

Tuesday, 19 May 2026

မျှော်လင့်ချက်မဲ့ခြင်းရဲ့ အနက်ရှိုင်းဆုံးနေရာ (သို့မဟုတ်) စစ်ဘေးရှောင်တို့၏ ကံကြမ္မာ


# YouTube Podcast Script: မျှော်လင့်ချက်မဲ့ခြင်းရဲ့ အနက်ရှိုင်းဆုံးနေရာ (သို့မဟုတ်) စစ်ဘေးရှောင်တို့၏ ကံကြမ္မာ

**[00:00 - 02:00] Intro: စကားချီးနှင့် ပရိသတ်ကို ဆွဲဆောင်ခြင်း**

**(နိဒါန်းပိုင်းကို လေသံအေးအေး၊ လေးလေးနက်နက်ဖြင့် စတင်ပါ)**

မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျာ။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ပေါ့ဒ်ကတ်စ်ကနေ ပြန်လည်ကြိုဆိုပါတယ်။

လူ့ဘဝတစ်ခုမှာ အဖိုးတန်ဆုံးအရာက ဘာလဲလို့ မေးရင် အများစုက မိသားစု၊ အိုးအိမ် အခြေချမှုနဲ့ လုံခြုံအေးချမ်းမှုလို့ ဖြေကြပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအရာအားလုံးကို နေ့ချင်းညချင်း ဆုံးရှုံးလိုက်ရပြီး၊ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာတဲ့အထိ ကိုယ့်ကံကြမ္မာကို ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးခွင့်မရတော့ဘဲ ဖြစ်နေတဲ့ လူသားတစ်စုအကြောင်းကို ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့ အလေးအနက် ဆွေးနွေးချင်ပါတယ်။

စစ်ပွဲတွေ၊ တိုက်ပွဲတွေရဲ့ နောက်ဆက်တွဲဒဏ်ကို အဆိုးရွားဆုံး ခံစားနေရတာက လက်နက်ကိုင်ထားသူတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ အပြစ်မဲ့တဲ့ သာမန်အရပ်သား ပြည်သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ မိသားစုဝင်တွေ သေကွဲ ကွဲခဲ့ရတယ်၊ ကိုယ်သွေးချွေးစင်ပြီး ဆောက်ခဲ့ရတဲ့ နေအိမ်တွေ မီးလောင်ပြာကျခဲ့ရတယ်။ ဒီလိုနဲ့ မိခင်မြေကို စွန့်ခွာပြီး စစ်ဘေးရှောင်စခန်းတွေထဲမှာ ခိုလှုံနေရတာ အခုဆိုရင် ၄ နှစ်၊ ၅ နှစ်ထဲအထိ ရောက်လာခဲ့ပါပြီ။

ဒါပေမဲ့ အခုအချိန်မှာ ဒီစစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူတွေအပေါ် နောက်ထပ် ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ထပ်မံကျရောက်လာပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ဒီစခန်းတွေကနေ အမြန်ဆုံး ထွက်ခွာပေးကြဖို့” တာဝန်ရှိသူအချို့ ဒါမှမဟုတ် လူကြီးအချို့က ပြောဆိုလာတဲ့ ကိစ္စပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကူညီစောင့်ရှောက်ပေးခဲ့တာကို ကျေးဇူးတင်ရမှာ မှန်ပေမယ့်၊ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ “ထွက်သွားပေးဖို့” ပြောသင့် မပြောသင့်ဆိုတာနဲ့၊ အပြင်လောကရဲ့ တကယ့်မြေပြင်အခြေအနေဟာ စစ်ရှောင်ပြည်သူတွေ ပြန်လည်အခြေချဖို့ လုံခြုံမှု ရှိ၊ မရှိ ဆိုတာကို ဒီနေ့ ပေါ့ဒ်ကတ်စ်မှာ အချက်အလက်ကျကျ သုံးသပ် တင်ဆက်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဆုံးအထိ နားဆင်ပေးကြဖို့ ဖိတ်ခေါ်ပါတယ်။

**[02:00 - 07:00] Part 1: ဆုံးရှုံးမှုကြီးမားလွန်းခဲ့တဲ့ ၄ နှစ်တာနဲ့ လူမှုစီးပွားဘဝ ပျက်သုဉ်းခြင်း**

**(ဤအပိုင်းတွင် စစ်ရှောင်များ၏ နာကျင်မှုကို ထင်ဟပ်စေရန် လေသံကို ခပ်မှန်မှန်နှင့် စိတ်မကောင်းဖြစ်ရသည့် လေသံဖြင့် ဖတ်ပါ)**

စစ်ဘေးရှောင်စခန်းဆိုတာ လူတစ်ယောက်အတွက်၊ မိသားစုတစ်ခုအတွက် ပျော်စရာနေရာ မဟုတ်ပါဘူး။ ယာယီမိုးကာတဲလေးတွေ၊ အကာအရံ မလုံခြုံတဲ့ အခန်းကျဉ်းလေးတွေထဲမှာ နေ့ရက်တွေကို ခက်ခဲစွာ ဖြတ်သန်းနေရတာ အခုဆိုရင် ၄ နှစ်၊ ၅ နှစ် ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

သူတို့တွေဟာ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းကို သာမန်ကာလျှံကာ လာနေကြတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပေးဆပ်လိုက်ရတဲ့ တန်ဖိုးတွေက ကြီးမားလွန်းပါတယ်။

 * **ပထမဆုံး ဆုံးရှုံးမှုက မိသားစုဝင်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။** လက်နက်ကြီးကျည်တွေ၊ သေနတ်ကျည်တွေကြားမှာ မိဘကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူတွေ၊ သားသမီးကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူတွေ ရှိပါတယ်။ ဒီစိတ်ဒဏ်ရာ (Trauma) ဟာ ဘယ်တော့မှ ပျောက်ပျက်သွားမယ့်အရာ မဟုတ်ပါဘူး။

 * **ဒုတိယ ဆုံးရှုံးမှုက နေအိမ်နဲ့ အိုးအိမ်ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပါတယ်။** တောရွာတွေမှာ စုဆောင်းထားသမျှ သီးနှံတွေ၊ လုပ်ငန်းသုံး ကိရိယာတွေ၊ နောက်ဆုံး မိမိတို့ရဲ့ ခေါင်းချရာ အိမ်ဂေဟာလေးတွေပါ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပါတယ်။

ဒီလို ၄ နှစ်၊ ၅ နှစ်တာ ကာလအတွင်းမှာ သူတို့ရဲ့ လူမှုစီးပွားဘဝ (Socio-economic life) ဟာ လုံးဝကို သုညအဆင့် (Zero Level) ထိ ရောက်ရှိ ပျက်သုဉ်းသွားခဲ့ရပါတယ်။ တောင်ယာလုပ်ငန်း၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတွေ ပျောက်ဆုံးသွားတဲ့အတွက် နေ့စဉ် စားဝတ်နေရေးအတွက် တပါးသူရဲ့ လှူဒါန်းမှုအပေါ်မှာပဲ မှီခိုနေရတဲ့ ဘဝကို ရောက်သွားခဲ့ရတယ်။

အခုလို အချိန်မှာ စစ်ရှောင်စခန်းတွေကနေ “ထွက်သွားပေးဖို့” ပြောလာတာဟာ သူတို့ရဲ့ ဒဏ်ရာပေါ် ဆားနဲ့ ပက်လိုက်သလိုပါပဲ။ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု (Humanitarian Context) အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် စစ်ဘေးရှောင်တွေဟာ အခုအချိန်မှာ ပြန်လည်ထူထောင်ဖို့ (Rehabilitation) တောင် မစတင်နိုင်သေးတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ သူတို့မှာ ပြန်စစရာ အရင်းအနှီးလည်း မရှိ၊ ပြန်စစရာ မြေနေရာလည်း မရှိတော့လို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီလိုအချိန်မှာ ထွက်သွားဖို့ ဖိအားပေးတာဟာ ဘယ်လိုမှ မပြောသင့်၊ မလုပ်သင့်တဲ့ အရာဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားနေပါတယ်။

**[07:00 - 13:00] Part 2: ပြင်ပကမ္ဘာရဲ့ မြေပြင်အမှန်တရား - လုံခြုံမှု ကင်းမဲ့ခြင်းနှင့် စစ်မီးတောက်များ**

**(နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးအခြေအနေကို ဆွေးနွေးမည့်အပိုင်း ဖြစ်၍ လေသံကို ပိုမိုတည်ငြိမ်ပြတ်သားစွာ ပြောင်းလဲပါ)**

ကဲ... ကျွန်တော်တို့ မြေပြင်အခြေအနေကို လက်တွေ့ကျကျ ဆန်းစစ်ကြည့်ရအောင်။ စခန်းကနေ ထွက်သွားပြီး အပြင်မှာ သွားနေပါတော့လို့ ပြောရအောင် အပြင်လောကက တကယ်ပဲ အေးချမ်းသွားပြီလား? လုံခြုံမှု ရှိနေပြီလား?

အဖြေကတော့ “လုံးဝ မရှိသေးပါဘူး”။

တကယ်တော့ မြေပြင်မှာ စစ်ပွဲတွေနဲ့ တိုက်ပွဲတွေဟာ အရင်ကထက် ပိုပြီးတော့တောင် ပြင်းထန်ကျယ်ပြန့်လာနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ စစ်မျက်နှာတွေဟာ တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ ပိုများလာပြီး ဘယ်နေရာဟာ လုံခြုံတယ်လို့ အာမခံချက် ပေးနိုင်တဲ့ အခြေအနေ မရှိသေးပါဘူး။

ဒါတင်မကသေးပါဘူး။ စစ်တိုက်နေတဲ့ နေရာတွေတင် မကဘဲ မြို့ပြတွေနဲ့ အခြားဒေသတွေမှာပါ **လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွေ၊ မတရား ဖမ်းဆီးညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှုတွေ**ဟာ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ သတင်းတွေမှာ ကြားနေရဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု (Rule of Law) အားနည်းနေတဲ့အတွက် ကြောင့် သာမန်အရပ်သားတစ်ယောက်ဟာ လမ်းပေါ်ထွက်ရင်တောင် ငါ့ကို ဘယ်သူလာဖမ်းမလဲ၊ ဘယ်အချိန်မှာ မတရား လုပ်ကြံခံရမလဲဆိုတဲ့ သောကနဲ့ ရှင်သန်နေရတာပါ။

အဆိုးရွားဆုံးအချက်ကတော့ စစ်ဘေးရှောင်ပြည်သူတွေရဲ့ မူလကျေးရွာတွေ၊ ဒေသတွေကို **အကြမ်းဖက်သမားတွေနဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတွေက အုပ်ချုပ် ထိန်းချုပ်ထားဆဲ** ဖြစ်နေတာပါပဲ။ ကိုယ့်ရွာကိုယ်ပြန်ဖို့ နေနေသာသာ၊ ကိုယ့်ရွာနားကို သွားရင်တောင် အသက်အန္တရာယ် ရှိနေတဲ့ အခြေအနေမျိုးပါ။ ရွာတွေထဲမှာ မပေါက်ကွဲသေးတဲ့ မိုင်းအန္တရာယ်တွေ၊ လက်နက်ကိုင်တွေရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ ရှိနေတဲ့အတွက် မူလနေရပ်ပြန်ရေး (Return to Origin) ဆိုတာ လက်ရှိအချိန်မှာ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်သေးတဲ့ အိပ်မက်တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

**[13:00 - 19:00] Part 3: စားဝတ်နေရေးအကြပ်အတည်းနှင့် ကုန်ဈေးနှုန်း၊ အိမ်ငှားစရိတ် ကြီးမြင့်မှု ပြဿနာ**

**(ဤအပိုင်းတွင် လူမှုစီးပွား အခက်အခဲကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါ)**

ဒါဆိုရင် ရွာကိုလည်း ပြန်လို့မရဘူး၊ စခန်းကလည်း ထွက်ရမယ်ဆိုရင် မြို့ပေါ်တွေမှာ အိမ်ငှားပြီး အလုပ်လုပ်ကြမလားလို့ စဉ်းစားစရာ ရှိလာပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်ရှိ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းက အပြင်မှာ ရုန်းကန်ဖို့အတွက် ကြီးမားတဲ့ အတားအဆီး ဖြစ်နေပြန်ပါတယ်။

မငြိမ်းချမ်းမှုတွေရဲ့ နောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ တိုင်းပြည်ရဲ့ စီးပွားရေးဟာ အောက်ဆုံးကို ထိုးဆင်းသွားခဲ့ပါပြီ။ အကျိုးဆက်အနေနဲ့ ဘာတွေ ဖြစ်လာလဲဆိုတော့ -

၁။ **ကုန်ဈေးနှုန်း အဆမတန် ကြီးမြင့်မှု (Hyperinflation):**

နေ့စဉ်စားသုံးနေရတဲ့ ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား ကအစ ဆေးဝါးတွေအဆုံး ကုန်ဈေးနှုန်းတွေဟာ သာမန်လက်လုပ်လက်စားတွေ မကလို့ ဝန်ထမ်းတွေတောင် မနည်းရုန်းကန်နေရတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်ရှောင်ပြည်သူတွေမှာ တစိုက်တမတ်တည်းရတဲ့ ဝင်ငွေ မရှိတဲ့အတွက် ဒီကုန်ဈေးနှုန်းဒဏ်ကို ဘယ်လိုမှ မခံနိုင်ပါဘူး။

၂။ **အိမ်ငှားစရိတ် ကြီးမြင့်မှု (High Rental Costs):**

မြို့ပြဒေသတွေမှာ အိမ်ငှားခတွေဟာ အဆမတန် မြင့်တက်နေပါတယ်။ စစ်ဘေးရှောင် မိသားစုတစ်ခုအနေနဲ့ အိမ်လခ ပေးနိုင်ဖို့ နေနေသာသာ၊ တစ်နေ့တာ စားဝတ်နေရေးအတွက်တောင် အနိုင်နိုင် ရုန်းကန်နေရတာပါ။ အပ်တစ်ချောင်း၊ ခြေအိတ်တစ်စုံတောင် မပါဘဲ ပြေးခဲ့ရတဲ့သူတွေမှာ အိမ်ငှားဖို့အတွက် အာမခံစပေါ်ငွေနဲ့ လခ ပေးစရာ ငွေကြေး လုံးဝ မရှိပါဘူး။

ဒီတော့ စခန်းကလည်း နှင်ထုတ်မယ်၊ အပြင်မှာလည်း နေစရာမရှိ၊ စားစရာမရှိဘူးဆိုရင် ဒီပြည်သူတွေဟာ လမ်းဘေး ရောက်သွားရုံကလွဲလို့ အခြားလမ်း မရှိတော့ပါဘူး။ ဒါဟာ လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ အခြေခံ အခွင့်အရေးဖြစ်တဲ့ “အမိုးအကာအောက်မှာ နေထိုင်ခွင့်” ကိုပါ ရိုက်ချိုးလိုက်သလို ဖြစ်နေပါတယ်။

**[19:00 - 23:00] Part 4: တာဝန်ရှိသူများနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းသို့ တောင်းဆိုချက်**

**(လေသံကို တောင်းဆိုမှုနှင့် အကြံပြုမှုပုံစံဖြင့် လေးနက်တည်ငြိမ်စွာ တင်ဆက်ပါ)**

ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းတွေကို ကနဦးပိုင်းမှာ လက်ခံပေးခဲ့တယ်၊ မြေနေရာ ပေးခဲ့တယ်၊ ကူညီစောင့်ရှောက်ပေးခဲ့တဲ့ လူကြီးတွေ၊ တာဝန်ရှိသူတွေကို အစဉ်သဖြင့် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ဒါဟာလည်း ငြင်းပယ်လို့မရတဲ့ ကောင်းမှုကုသိုလ် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ စာနာထောက်ထားမှု (Empathy) ဆိုတာ အစရှိရင် အဆုံးထိ ရှိရပါလိမ့်မယ်။ လမ်းတစ်ဝက်မှာတင် လက်လွှတ်လိုက်မယ်ဆိုရင် အစက ကူညီခဲ့သမျှ သဲထဲရေသွန် ဖြစ်သွားရုံတင်မကဘဲ၊ လူသားချင်းစာနာမှု ကင်းမဲ့ရာလည်း ကျရောက်သွားနိုင်ပါတယ်။

တာဝန်ရှိသူတွေအနေနဲ့ “ထွက်သွားပေးဖို့” မပြောခင်မှာ အောက်ပါ အချက်တွေကို အရင်ဆုံး စဉ်းစားပေးဖို့ ကျွန်တော်တို့ ပေါ့ဒ်ကတ်စ်ကနေ အလေးအနက် တောင်းဆိုချင်ပါတယ်။

 * **ပထမအချက် -** သူတို့ လုံလုံခြုံခြုံ ပြန်နိုင်မယ့် အခြေအနေ ရှိ၊ မရှိ မြေပြင်ကို ကွင်းဆင်း စစ်ဆေးပေးပါ။ မူလကျေးရွာတွေမှာ စစ်ပွဲတွေ ငြိမ်းချမ်းသွားပြီလား၊ အကြမ်းဖက်သမားတွေ ကင်းစင်သွားပြီလားဆိုတာ အာမခံချက် ရှိဖို့ လိုပါတယ်။

 * **ဒုတိယအချက် -** ပြန်လည်ထူထောင်ရေး (Rehabilitation Program) ကို စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်ပေးရပါမယ်။ နေအိမ်တွေ ပြန်ဆောက်ပေးနိုင်မယ့် အစီအစဉ်၊ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ကိုင်နိုင်မယ့် အရင်းအနှီး ဖြည့်ဆည်းပေးမှုတွေ မရှိဘဲ နှင်ထုတ်ခြင်း မပြုသင့်ပါဘူး။

 * **တတိယအချက် -** တကယ်လို့ မူလဒေသကို ပြန်ဖို့ မဖြစ်နိုင်သေးရင်တောင် အခြား လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ ယာယီနေရာ သို့မဟုတ် ရေရှည် အခြေချနိုင်မယ့် နေရာတစ်ခုခုကို စနစ်တကျ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချပေးခြင်း (Resettlement) ကို အရင်လုပ်ဆောင်ပေးရပါမယ်။

ဒါတွေ မလုပ်ပေးနိုင်သေးခင် စပ်ကြားမှာတော့ စစ်ဘေးရှောင်တွေကို စခန်းကနေ ထွက်ခွာခိုင်းဖို့ ပြောဆိုခြင်းကို လုံးဝ မပြုလုပ်သင့်ကြောင်း တင်ပြလိုပါတယ်။


### [Part 4 - Extension] အချက်အလက်အခြေပြု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနှင့် လက်တွေ့ကျသော ဖြေရှင်းနည်းများ

**(လေသံကို ပိုမိုတည်ငြိမ်ရင့်ကျက်ပြီး သုံးသပ်ချက်ဆန်ဆန် (Analytical & Calm Voice) ဖြင့် ဖတ်ရှုပါ)**

မိဘပြည်သူများနှင့် တာဝန်ရှိသူများခင်ဗျာ... ကျွန်တော် အခုတင်ပြခဲ့တဲ့ အချက် (၃) ချက်ဟာ စာအုပ်ထဲက သီအိုရီတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ မြေပြင်မှာ တကယ်ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အသက်အန္တရာယ်နဲ့ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကြပ်အတည်း (Humanitarian Crisis) တွေကို အခြေခံပြီး တင်ပြရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ ဒါကို လက်တွေ့ကျကျ ထပ်ပြီး အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်ကြရအောင်။

**ပထမအချက်ဖြစ်တဲ့ “မြေပြင်ကွင်းဆင်းစစ်ဆေးမှုနဲ့ လုံခြုံရေးအာမခံချက်” အပိုင်းကို ကြည့်ရင် -**

ရွာတစ်ရွာကနေ လူတွေ စစ်ဘေးရှောင်လာရတယ်ဆိုတာ သာမန် တိုက်ပွဲလေးတစ်ခုကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီဒေသမှာ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတွေ အခြေစိုက်နေတာ၊ မိုင်းထောင်ထားတာ၊ သွားလာလှုပ်ရှားမှုတွေကို တင်းကျပ်ထားတာတွေကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်ရှောင်ပြည်သူတွေကို “ရွာပြန်ကြတော့” လို့ ဖိအားမပေးခင်မှာ အဲဒီရွာတွေဟာ တကယ်ပဲ သေနတ်သံ၊ လက်နက်ကြီးသံတွေ ကင်းစင်သွားပြီလားဆိုတာ ဘယ်သူက တာဝန်ခံရဲပါသလဲ။ အကြမ်းဖက်သမားတွေရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုအောက်ကနေ ကင်းလွတ်ပြီး သာမန်အရပ်သားတစ်ယောက်ဟာ မိမိအိမ်တံခါးကို မိမိစိတ်ချလက်ချ ဖွင့်နိုင်တဲ့အခြေအနေအထိ ရောက်၊ မရောက်ဆိုတာကို တာဝန်ရှိသူတွေအနေနဲ့ မြေပြင်ကို ကိုယ်တိုင်ဆင်းပြီး အကဲဖြတ်ရပါလိမ့်မယ်။ သေချာရေရာတဲ့ ဒေသတည်ငြိမ်မှုနဲ့ လုံခြုံရေးအာမခံချက် (Security Guarantee) မရှိဘဲနဲ့ ပြည်သူတွေကို ပြန်ခိုင်းတာဟာ သူတို့ကို စစ်မြေပြင်ထဲ ပြန်တွန်းပို့လိုက်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ။

**ဒုတိယအချက်ဖြစ်တဲ့ “ပြန်လည်ထူထောင်ရေး (Rehabilitation Program)” အပိုင်းကတော့ ပိုပြီးတော့တောင် အရေးကြီးပါသေးတယ်။**

စစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူအများစုဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၄ နှစ်၊ ၅ နှစ်က ရွာကနေ ပြေးလာခဲ့ကြတုန်းက အဝတ်တစ်ထည် ကိုယ်တစ်ခုနဲ့ ပြေးလာခဲ့ကြရတာပါ။ အခု သူတို့ရွာတွေကို ပြန်ကြည့်ရင်လည်း နေအိမ်တွေက မီးလောင်ပြာကျ သို့မဟုတ် ပျက်စီးယိုယွင်းနေပါပြီ။ လူတစ်ယောက်ဟာ အမိုးအကာမရှိတဲ့ မြေကွက်လွတ်ပေါ်ကို သွားပြီး ဘယ်လို စတင် ရှင်သန်ရမှာလဲ။

ဒါကြောင့် စခန်းက နှင်မထုတ်ခင်မှာ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေအနေနဲ့ နေအိမ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး အစီအစဉ်တွေ၊ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ကိုင်နိုင်ဖို့ မျိုးစေ့၊ မြေဩဇာနဲ့ ကနဦး အရင်းအနှီး ဖြည့်ဆည်းပေးမှုတွေကို မဟာဗျူဟာမြောက် စနစ်တကျ ရေးဆွဲပေးရပါမယ်။ လူမှုစီးပွားဘဝ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး (Economic Re-integration) မရှိဘဲနဲ့ အိမ်ပြန်ခိုင်းမယ်ဆိုရင် အဲဒီပြည်သူတွေဟာ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဘေးကို ရင်ဆိုင်ရမှာ ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ဆုံးမှာ မြို့ပြတွေဆီကို လမ်းဘေးသူတောင်းစားတွေ၊ ဒါမှမဟုတ် တရားမဝင် ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားတွေအဖြစ်နဲ့ပဲ ဒုက္ခသံသရာ လည်ကြရပါလိမ့်မယ်။

**တတိယအချက်ဖြစ်တဲ့ “စနစ်တကျ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချပေးခြင်း (Resettlement)” အပိုင်းကတော့ လက်ရှိမြေပြင်အတွက် အရေးတကြီး လိုအပ်နေတဲ့ အစားထိုးစီမံကိန်း (Alternative Solution) ဖြစ်ပါတယ်။**

ကျွန်တော်တို့ လက်ခံရပါမယ်။ မူလကျေးရွာတွေမှာ စစ်မီးတွေ တောက်နေဆဲ၊ အကြမ်းဖက်သမားတွေ ထိန်းချုပ်ထားဆဲ အခြေအနေမျိုးမှာ ရွာကို ပြန်ဖို့ဆိုတာ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်သေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာလည်း စစ်ရှောင်စခန်းတွေကို ရေရှည် ဖွင့်လှစ်ထားဖို့ အကန့်အသတ် ရှိနေတယ်ဆိုရင်... အဖြေက တစ်ခုပဲ ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ တိုက်ပွဲတွေနဲ့ ဝေးရာ၊ လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ အခြား သင့်တော်တဲ့ နယ်မြေတစ်ခုခုမှာ ယာယီဖြစ်စေ၊ ရေရှည်ဖြစ်စေ သူတို့အတွက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနိုင်မယ့် မြေနေရာနဲ့ အမိုးအကာကို အစိုးရ သို့မဟုတ် တာဝန်ရှိသူတွေက ဦးဆောင်ပြီး စနစ်တကျ ဖန်တီးပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလိုမှ မဟုတ်ဘဲ... အစားထိုးစရာ နေရာလည်း မပေး၊ မူလရွာကိုလည်း ပြန်လို့မရတဲ့ အခြေအနေမျိုးမှာ “စခန်းကနေ ထွက်သွားပေးကြပါ” လို့ ပြောတာဟာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု ကင်းမဲ့ရုံတင်မကဘဲ၊ ပြည်သူတွေကို လမ်းဘေးမှာ အသေခံခိုင်းလိုက်သလို ဖြစ်နေပါတယ်။

မိဘပြည်သူများနှင့် တာဝန်ရှိသူများခင်ဗျာ...

အုပ်ချုပ်သူ လူကြီးမင်းများ၊ တာဝန်ရှိသူများအနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ တာဝန်ဝတ္တရား (Responsibility) နဲ့ လူသားချင်းစာနာမှု (Humanity) ကို ချိန်ညှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ စစ်ပွဲကြောင့် အဖျက်ဆီးခံလိုက်ရတဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့ ဘဝကို နောက်ထပ်တစ်ကြိမ် စာရွက်ပေါ်က အမိန့်တွေ၊ တွန်းထုတ်မှုတွေနဲ့ ထပ်ပြီး မဖျက်ဆီးပါနဲ့။

ဒီပြည်သူတွေဟာ ရာဇဝတ်ကောင်တွေ မဟုတ်ပါဘူး။ စစ်ပွဲရဲ့ သားကောင်တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အထက်ပါ အချက် (၃) ချက်ကို လက်တွေ့ကျကျ အကောင်အထည် မဖော်ပေးနိုင်သေးခင် စပ်ကြားမှာတော့ စစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူတွေကို စခန်းတွေကနေ ထွက်ခွာဖို့ ဖိအားပေးတာ၊ ပြောဆိုတာမျိုးတွေကို လုံးဝ (လုံးဝ) မပြုလုပ်သင့်ကြောင်း ကျွန်တော့်အနေနဲ့ တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်၊ လေးလေးနက်နက်နဲ့ ဆက်လက် တင်ပြအပ်ပါတယ်။

**[23:00 - 25:00] Outro: နိဂုံးချုပ်**

**(နိဂုံးချုပ်အနေဖြင့် ပရိသတ်ရင်ထဲတွင် ရိုက်ခတ်သွားစေမည့် စကားလုံးများဖြင့် လေသံကို အနိမ့်အမြင့် သုံးကာ ပြောကြားပါ)**

မိဘပြည်သူများခင်ဗျာ...

စစ်ပွဲဆိုတာ ဘယ်သူ့အတွက်မှ မကောင်းပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ စစ်ရဲ့ အနိဋ္ဌာရုံကို အဆိုးရွားဆုံး ခံစားနေရတဲ့ စစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူတွေဟာ ကျွန်တော်တို့နဲ့ ထပ်တူ လူသားတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့တွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၅ နှစ်က ကိုယ့်အိမ်၊ ကိုယ့်ယာ၊ ကိုယ့်ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ နေခဲ့ကြတဲ့သူတွေပါ။

အခုအချိန်မှာ သူတို့ လိုအပ်နေတာက ဖိအားပေးမှုတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ နားလည်စာနာမှုနဲ့ ဖေးမကူညီမှုတွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ ဆုံးရှုံးသွားတဲ့ လူမှုစီးပွားဘဝတွေကို ပြန်လည် ကုစားနိုင်ဖို့ ဝိုင်းဝန်း ကူညီပေးကြရမယ့် အချိန် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ တင်ဆက်ပေးခဲ့တဲ့ စစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူတွေရဲ့ ရင်တွင်းဖြစ် အခြေအနေကို နားဆင်ပြီး တာဝန်ရှိသူအသီးသီးနဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေအနေနဲ့ တစ်စုံတစ်ရာ စာနာထောက်ထားမှု တိုးပွားလာလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။

ပြည်သူအားလုံး စစ်ဘေးဒဏ်ကနေ အမြန်ဆုံး ကင်းဝေးပြီး ငြိမ်းချမ်းသာယာတဲ့ ဘဝတွေကို ပြန်လည်ပိုင်ဆိုင်နိုင်ပါစေကြောင်း ဆုမွန်ကောင်းတောင်းရင်း ဒီနေ့ ပေါ့ဒ်ကတ်စ်ကို ဒီတင်ပဲ ရပ်နားခွင့်ပြုပါ။

နားဆင်

ပေးခဲ့ကြတဲ့အတွက် အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

Saturday, 16 May 2026

[မိတ်ဆက်နှင့် အတွေးဆွခြင်း]

မင်္ဂလာပါဗျာ။ ကျွန်တော့်ရဲ့ Channel ကနေ ပြန်လည်ကြိုဆိုလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ကျွန်တော် ထွေထွေထူးထူး စကားချီးတွေ အများကြီး မပြောတော့ဘူး။ တောက်လျှောက် မြင်နေ၊ ကြားနေရတဲ့ တိုင်းရင်သားအခွင့်အရေး ဆိုတဲ့ ကိစ္စတစ်ခုကို ခပ်ပြတ်ပြတ်လေး စဉ်းစားကြည့်ကြရအောင်။

အခုနောက်ပိုင်း ကျွန်တော်တို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာရော၊ မီဒီယာတွေမှာရော အသံအကျယ်ဆုံး ကြားနေရတာ ဘာလဲ? "တိုင်းရင်းသားအခွင့်အရေး"၊ "လူမျိုးစုအခွင့်အရေး"၊ "ဒေသအခွင့်အရေး" ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေပဲ မဟုတ်လား။ ဟုတ်ပြီ... အခွင့်အရေး တောင်းတာ မမှားပါဘူး။ လူသားတစ်ယောက်အနေနဲ့၊ လူမျိုးစုတစ်စုအနေနဲ့ ကိုယ့်ရသင့်ရထိုက်တာကို တောင်းဆိုတာ သဘာဝကျပါတယ်။

ဒါပေမဲ့... ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ အားလုံး မေ့နေတဲ့၊ ဒါမှမဟုတ် မေ့ချင်ယောင်ဆောင်နေတဲ့ မေးခွန်းကြီးတစ်ခု ရှိတယ်။

> **"ငါတို့ အခွင့်အရေးတွေ အတင်းကာရော တောင်းနေကြတဲ့အချိန်မှာ... ငါတို့အားလုံး မှီတင်းနေထိုင်နေတဲ့ 'ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်' ကြီးအပေါ်မှာရော ငါတို့ ဘယ်လောက်အထိ သစ္စာစောင့်သိခဲ့ကြပြီးပြီလဲ?"**

ဒါဟာ ချက်ချင်း ဒေါသထွက်ရမယ့် မေးခွန်းမဟုတ်ဘူးနော်။ အေးအေးဆေးဆေး ခေါင်းအေးအေးထားပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးကြည့်ရမယ့် မေးခွန်းပါ။ တကယ်တော့ အခွင့်အရေးဆိုတာ တာဝန်သိမှု၊ သစ္စာရှိမှု ဆိုတဲ့ အရင်းအနှီးနဲ့မှ လဲယူလို့ရတဲ့အရာမျိုးဗျ။ တိုင်းပြည်အပေါ်မှာတော့ သစ္စာမရှိဘူး၊ လူမျိုးစွဲ၊ ဒေသစွဲတွေနဲ့ တိုင်းပြည်ပြိုကွဲပျက်စီးကြောင်းတွေ လုပ်နေမယ်၊ ပြီးမှ ငါတို့အခွင့်အရေး မရဘူးလို့ အော်နေမယ်ဆိုရင် ဒါဟာ တရားမျှတမှု ရှိရဲ့လား စဉ်းစားကြည့်စေချင်ပါတယ်။

## [ကမ္ဘာ့သမိုင်းနှင့် မြန်မာ့သမိုင်းရဲ့ သင်ခန်းစာများ]

ကျွန်တော်တို့ သမိုင်းကို နည်းနည်း ပြန်ကြည့်ရအောင်။ စာအုပ်ကြီးအတိုင်း မဟုတ်ဘဲ သဘောတရားအမြင်နဲ့ ကြည့်ရအောင်။

ကမ္ဘာပေါ်မှာ လူမျိုးပေါင်းစုံ၊ တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ စုနေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ တစ်ချို့နိုင်ငံတွေ ဘာလို့ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ရောက်သွားပြီး၊ တစ်ချို့နိုင်ငံတွေ ဘာလို့ မြေပုံပေါ်ကပါ ပျောက်ပျက်သွားလဲ?

ဥပမာ **ယူဂိုဆလားဗီးယား (Yugoslavia)** ကို ကြည့်ပါ။ သူလည်းပဲ တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ၊ ဘာသာစုံ စုဖွဲ့ထားတဲ့ ပြည်ထောင်စုကြီးပဲ။ ဒါပေမဲ့ တစ်နေ့မှာ လူမျိုးစုခေါင်းဆောင်တွေက "ငါ့လူမျိုး၊ ငါ့ဒေသ၊ ငါ့အခွင့်အရေး" ဆိုတာကိုပဲ ရှေ့တန်းတင်ပြီး နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာမဲ့လာကြတယ်။ ဗဟိုအစိုးရကို ပုန်ကန်ကြတယ်။ ရလဒ်က ဘာလဲ? ပြည်တွင်းစစ်တွေ ဖြစ်၊ လူသန်းပေါင်းများစွာ သေကြေပျက်စီးပြီး နောက်ဆုံး နိုင်ငံကြီး လုံးဝ ပြိုကွဲသွားခဲ့တယ်။ အခု အဲဒီက ခွဲထွက်သွားတဲ့ နိုင်ငံအသေးလေးတွေရဲ့ အခြေအနေကို ကြည့်ရင် အများစုက ကမ္ဘာ့အလယ်မှာ အထီးကျန်ပြီး ရုန်းကန်နေရတုန်းပဲ။

မြန်မာ့သမိုင်းကိုရော ပြန်ကြည့်ဖူးလား? ကျွန်တော်တို့ ပုဂံခေတ်၊ အင်းဝခေတ်၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွေမှာ နိုင်ငံတော်ကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပြိုကွဲပြီး သူ့ကျွန်ဘဝ ရောက်ခဲ့ရတာ ဘာကြောင့်လဲ? ရှင်းရှင်းလေးပါ... ဒေသစွဲ၊ လူမျိုးစွဲတွေကြောင့်ပဲ။ "ငါက ဟိုဒေသက၊ မင်းက ဒီဒေသက" ဆိုပြီး အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်ကြ၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဗဟိုချက်အပေါ် သစ္စာမရှိကြဘဲ ကိုယ့်အစုအဖွဲ့ အာဏာရဖို့ပဲ ကြည့်ခဲ့ကြလို့ အင်္ဂလိပ်က သွေးခွဲပြီး အလွယ်တကူ သိမ်းသွားနိုင်ခဲ့တာ။

သမိုင်းက ပေးတဲ့ သင်ခန်းစာက သိပ်ပြတ်သားတယ်ဗျ။ **နိုင်ငံတော်ဆိုတဲ့ အမိုးကြီး မလုံရင်၊ အောက်က လူမျိုးစုတွေ ဘယ်လောက်ပဲ အခွင့်အရေးအော်အော် အားလုံး မိုးရေစိုမှာပဲ။**

## [လှေတစ်စင်းတည်းက ခရီးသည်များ - Analytical Approach]

ဒီအခြေအနေကို မျက်မှောက်ခေတ်ရဲ့ ပကတိအရှိတရားနဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး ပုံရိပ်တစ်ခုအနေနဲ့ မြင်ကြည့်ရအောင်။

ကျွန်တော်တို့အားလုံးဟာ ပင်လယ်ပြင်ကြီးထဲမှာ ခရီးနှင်နေတဲ့ သင်္ဘောကြီးတစ်စင်းပေါ်က ခရီးသည်တွေနဲ့ တူပါတယ်။ ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ ဗမာ၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း စတဲ့ တိုင်းရင်းသားတွေဟာ အဲဒီသင်္ဘောကြီးပေါ်က အခန်းအသီးသီးမှာ နေကြတဲ့သူတွေပေါ့။

အခု ဖြစ်နေတာက... အချို့သော အခန်းထဲက လူတွေက "ငါ့အခန်း လေဝင်လေထွက်မကောင်းဘူး၊ ငါ့အခန်း ကျဉ်းတယ်၊ ငါ့အခွင့်အရေး မရဘူး" ဆိုပြီး သင်္ဘောရဲ့ ပဲ့ကိုင်ရှင်ကို ရန်လုပ်ကြတယ်၊ မီးရှို့ကြတယ်၊ သင်္ဘောဝမ်းဗိုက်ကို ပုဆိန်နဲ့ ထုကြတယ်။

ကဲ... စဉ်းစားကြည့်စို့။ သင်္ဘောကြီး နစ်သွားရင် မင်းတို့အခန်းကကော လွတ်မလား? သင်္ဘောကြီး မြုပ်ရင် အားလုံး ပင်လယ်လိပ်ပြာ ဖြစ်ကြမှာပဲ မဟုတ်လား။

အခု တိုင်းရင်းသား အမည်ခံထားတဲ့ အချို့အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ လူမျိုးစုတွေ လုပ်နေတာ အဲဒီအတိုင်းပဲ။ နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမယ့် တာဝန်ကို လုံးဝ လစ်လျူရှုထားတယ်။ တိုင်းပြည် ငြိမ်းချမ်းဖို့၊ တည်ငြိမ်ဖို့ကို ဝိုင်းဝန်းမလုပ်ဆောင်ကြတဲ့အပြင်၊ လက်နက်ကိုင် ပုန်ကန်တာတွေ၊ တရားမဝင် စီးပွားရေးလုပ်တာတွေနဲ့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို စိန်ခေါ်နေကြတယ်။ ပြီးရင် ကမ္ဘာ့အလယ်မှာတော့ "ငါတို့ကို အခွင့်အရေး မပေးလို့၊ လူမျိုးစုအလိုက် ဖိနှိပ်ခံနေရလို့" ဆိုပြီး မျက်ရည်ခံကွက်ပြကြတယ်။

ဒါဟာ တကယ့်ကို သရော်ဖို့ကောင်းတဲ့ လုပ်ရပ်မျိုးပါ။ ကိုယ်ကိုယ်တိုင်က တိုင်းပြည်ကို ဖျက်ဆီးနေပြီး၊ တိုင်းပြည်ဆီကနေ အခွင့်အရေး တောင်းနေတာမျိုးက ဘယ်လို သီအိုရီနဲ့မှ မညီညွတ်ပါဘူး။

## [လူမျိုးစွဲ၊ ဒေသစွဲ လျှော့ချကြဖို့ လေးနက်တဲ့ တောင်းဆိုချက်]

မိဘပြည်သူများနှင့် တိုင်းရင်းသား ညီအစ်ကိုမောင်နှမတို့ခင်ဗျာ...

ကျွန်တော် ဒီနေ့ တည့်တည့်ပဲ ပြောပါရစေ။ ခင်ဗျားတို့ တိုင်းရင်းသား အခွင့်အရေးကို တကယ် လိုချင်တာလား? လိုချင်ရင် ပထမဆုံး လုပ်ရမယ့် အလုပ်က **"လူမျိုးစွဲ၊ ဒေသစွဲတွေ လျှော့ချပြီး နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာရှိဖို့"** ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

သစ္စာရှိတယ်ဆိုတာ စကားလုံးသက်သက်နဲ့ ပြောရတာ မဟုတ်ဘူး။ လုပ်ရပ်နဲ့ ပြရတာ။

 * နိုင်ငံတော်ရဲ့ တည်ဆဲဥပဒေတွေကို လေးစားလိုက်နာတာ။

 * နိုင်ငံတော် ပြိုကွဲမယ့် အပြုအမူ၊ အပြောအဆိုတွေကို ရှောင်ကြဉ်တာ။

 * ပြည်ထောင်စုကြီး တစ်ခုလုံးရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ကိုယ့်လူမျိုးစု အကျိုးစီးပွားထက် ရှေ့တန်းတင်တာ။

ဒါတွေကို လုပ်ဆောင်နိုင်မှသာ "ငါတို့ဟာ ဒီနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံသားစစ်စစ်တွေမို့ အခွင့်အရေး ရထိုက်တယ်" လို့ သိက္ခာရှိရှိ တောင်းဆိုနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတော်အပေါ်မှာ သစ္စာမဲ့ပြီး ဘယ်လောက်ပဲ အခွင့်အရေးအော်အော်... ဘယ်အစိုးရ၊ ဘယ်အုပ်ချုပ်သူကမှ ဒါကို ပေါ့ပေါ့တန်တန် သဘောထားမှာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို ဓမ္မဓိဌာန်ကျကျ သုံးသပ်မိဖို့ လိုပါတယ်။

နိုင်ငံတကာမှာ ကြည့်ရင်လည်း **အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု** ကိုပဲ ကြည့်ကြည့်၊ လူမျိုးပေါင်းစုံ တိုးဝှေ့နေထိုင်ကြတာပဲ။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ဆီမှာ "American First" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ် ရှိတယ်။ ဘယ်လူမျိုးပဲဖြစ်ဖြစ် နိုင်ငံတော်အလံအောက်မှာ သစ္စာဆိုရတယ်။ နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာရှိမှ နိုင်ငံသားအခွင့်အရေး အပြည့်အဝရတာ။ ကျွန်တော်တို့ဆီမှာလည်း ဒီစံနှုန်းကို ကျင့်သုံးဖို့ အချိန်တန်ပါပြီ။

## [နိဂုံးချုပ်နှင့် သတိပေးချက်]

ဒါကြောင့်မို့လို့ ကျွန်တော် ဒီဗီဒီယိုကနေတစ်ဆင့် အားလုံးကို အလေးအနက် တိုက်တွန်းချင်တာကတော့—ပြင်ဆင်ကြပါတော့။ "ငါ ဘာရမလဲ" ဆိုတာထက် "ငါ တိုင်းပြည်အတွက် ဘာပေးဆပ်ပြီးပြီလဲ၊ ဘယ်လောက် သစ္စာရှိပြီလဲ" ဆိုတာကို အရင် ပြန်သုံးသပ်ကြပါ။

လူမျိုးစွဲ၊ ဒေသစွဲတွေနောက်ကိုပဲ မျက်စိမှိတ် လိုက်နေကြမယ်ဆိုရင် အဆုံးသတ်မှာ အားလုံးပဲ နာလန်မထူနိုင်အောင် ဆုံးရှုံးကြရပါလိမ့်မယ်။ မိမိတို့ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေက နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာရှိရဲ့လားဆိုတာကို ကိုယ်စီကိုယ်စီ ပြန်လည်ဆန်းစစ်ပြီး၊ ပြည်ထောင်စုကြီး တည်ငြိမ်အေးချမ်းဖို့အတွက် နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှုနဲ့အတူ အခွင့်အရေးတွေကို မှန်ကန်တဲ့ လမ်းကြောင်းကနေ တောင်းဆိုကြဖို့ လေးလေးနက်နက် တိုက်တွန်းရင်း ဒီနေ့ သုံးသပ်ချက်ကို ဒီမှာပဲ ရပ်နားပါရစေ။

အားလုံးပဲ ဆင်ခြင်တုံတရား ပြည့်ဝကြပါ

စေဗျာ။ အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

# YouTube Script: နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုက ပထမ (Samuel Huntington ၏ Political Order သီအိုရီ)

### [Intro: စိတ်ဝင်စားစရာ အမေးအဖြေဖြင့် စတင်ခြင်း]

**(ကင်မရာကို သဘာဝကျကျ စိုက်ကြည့်ပြီး၊ အပြုံးဖျော့ဖျော့ဖြင့် လေသံကို ခပ်အေးအေး စပြောပါ)**

မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျာ။

ပြီးခဲ့တဲ့တစ်ခေါက်က ကျနော်တို့ Thomas Hobbes ရဲ့ ဗဟိုအာဏာစက်အကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်နော်။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ ဗဟိုအာဏာစက်ကို ဘယ်လို တည်ဆောက်မလဲ၊ တိုင်းပြည်တစ်ခုမှာ ဘာက အရေးကြီးဆုံးလဲဆိုတာကို ပိုပြီး လက်တွေ့ကျကျ ထပ်ပြောရအောင်။

ခင်ဗျားတို့ကို ကျနော် မေးခွန်းတစ်ခု ထပ်မေးမယ်။ တိုင်းပြည်တစ်ခု တိုးတက်ဖို့အတွက် "ဒီမိုကရေစီလား၊ အာဏာရှင်စနစ်လား" ဘယ်ဟာက ပိုအရေးကြီးလဲ?

အများစုကတော့ "ဒီမိုကရေစီ ပေါ့ဗျာ" လို့ ချက်ချင်း ဖြေကြလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ကမ္ဘာကျော် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင်ကြီး ဆင်မြူရယ် ဟန်တင်တန် (Samuel Huntington) ကတော့ ခင်ဗျားတို့ ထင်တာနဲ့ လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက် အမြင်တစ်ခုကို ချပြခဲ့ဖူးတယ်။ သူက ဘာပြောလဲဆိုတော့ **"နိုင်ငံတစ်ခုမှာ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံ (Form of Government) က အရေးကြီးတာ မဟုတ်ဘူး၊ နိုင်ငံကို ဘယ်လောက်အထိ အမိန့်ညွှန်ကြားချက် သက်ရောက်အောင် အုပ်ချုပ်နိုင်သလဲ (Degree of Government) ဆိုတာကမှ ပိုအရေးကြီးတယ်"** တဲ့။

ရိုးရိုးလေး ပြောရရင်ဗျာ... တိုင်းပြည်တစ်ခုဟာ ဒီမိုကရေစီ ဖြစ်နေဖြစ်နေ၊ အာဏာရှင် ဖြစ်နေဖြစ်နေ... အဓိကက အစိုးရရဲ့ အမိန့်အာဏာဟာ တိုင်းပြည်အနှံ့ သက်ရောက်မှု ရှိဖို့နဲ့ နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှု (Political Order) ရှိဖို့က ပထမဆုံး အချက်ပဲလို့ ဆိုလိုတာပါ။

### [Body Part 1: ဆိုဗီယက်ယူနီယံ သမိုင်းက ပေးတဲ့ သင်ခန်းစာ]

**(အချက်အလက်ကို သုံးသပ်ပြသည့် လေသံဖြင့် ပြောင်းလဲပါ)**

ဒီအချက်ကို နားလည်ဖို့ ကမ္ဘာ့သမိုင်းက အထင်ရှားဆုံး ဥပမာတစ်ခုကို ကြည့်ရအောင်။ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ (Soviet Union) ရဲ့ ပြိုကွဲမှုကို အားလုံး ကြားဖူးကြမှာပါ။

ဆိုဗီယက်ရဲ့ နောက်ဆုံးခေါင်းဆောင် ဂေါ်ဘာချော့ဗ် (Gorbachev) တက်လာတဲ့အချိန်မှာ တိုင်းပြည်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲချင်တဲ့အတွက် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု (Glasnost) နဲ့ စီးပွားရေး ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု (Perestroika) ဆိုတဲ့ မူဝါဒတွေကို ကျင့်သုံးခဲ့တယ်။ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ ကောင်းပါတယ်။ ပြည်သူတွေကို လွတ်လပ်ခွင့် ပေးမယ်၊ စနစ်ကို ပြောင်းလဲမယ်ပေါ့။

ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့မှာ ဘာဖြစ်သွားလဲ? နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားတွေက အပြောင်းအလဲကြီးကို လက်ခံဖို့ အဆင်သင့် မဖြစ်သေးခင်မှာ လွတ်လပ်ခွင့်ကိုပဲ အတင်းအဓမ္မ တွန်းတင်လိုက်တဲ့အခါ တိုင်းပြည်ဟာ ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရ ဖြစ်ပြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရတယ်။ စနစ်တစ်ခုကို အဆင်သင့်မဖြစ်ဘဲ ဇွတ်ပြောင်းဖို့ ကြိုးစားခဲ့လို့ တကယ့် စူပါပါဝါ နိုင်ငံကြီး တစ်ခုလုံး ပြိုလဲသွားခဲ့ရတဲ့အထိ သမိုင်းမှာ သင်ခန်းစာ ရခဲ့တယ်။

Huntington က ဒါကို **"နိုင်ငံရေးအရ ယိုယွင်းပျက်စီးမှု (Political Decay)"** လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက လူထုရဲ့ တောင်းဆိုချက်တွေ၊ လွတ်လပ်ခွင့်တွေက တရှိန်ထိုး တက်လာပြီး နိုင်ငံရဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေ (Institutions) က အဲဒါကို မထိန်းကျောင်းနိုင်တော့တဲ့အခါ တိုင်းပြည်ဟာ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ပြားပြီး ပရမ်းပတာ ဖြစ်သွားတတ်တာကို ပြောတာပါ။

### [Body Part 2: မြန်မာ့အခြေအနေနှင့် Analytical သုံးသပ်ချက်]

**(လေသံကို ပိုမိုလေးနက်စေပြီး၊ မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်မေးခွန်းထုတ်စေမည့် ပုံစံဖြင့် ပြောပါ)**

ကဲ... ဒါဆိုရင် ကျနော်တို့ မြန်မာပြည် အခြေအနေကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။

အခုအချိန်မှာ "စနစ်တစ်ခုကို ချက်ချင်း အမြစ်ပြတ် ပြောင်းလဲပစ်ရမယ်"၊ "လွတ်လပ်ခွင့်ကို အပြည့်အဝ ရရမယ်" ဆိုပြီး အားလုံးက မျှော်လင့်နေကြတာ သဘာဝကျပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျနော်တို့ မျက်စိမှိတ်ပြီး အားပေးနေတဲ့အရာတွေက တကယ်ပဲ တိုင်းပြည်ကို ကောင်းမွန်တဲ့ လမ်းကြောင်းဆီ ပို့နေတာလားဆိုတာကို ခဏလောက် အေးအေးဆေးဆေး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။

နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ခိုင်မာတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားတွေ အဆင်သင့် မဖြစ်သေးဘဲနဲ့ စနစ်တစ်ခုကို အတင်းအဓမ္မကြီး ဖျက်ဆီးပြီး ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားတဲ့အခါ ဘာတွေ ရလဒ်ထွက်လာလဲ? ကျနော်တို့ မျက်မှောက်ခေတ်မှာ တွေ့နေရတဲ့အတိုင်းပဲ "နိုင်ငံရေးအရ ယိုယွင်းပျက်စီးမှုတွေ" ဖြစ်လာပြီး နေရာအနှံ့မှာ စစ်ပွဲတွေ၊ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေပဲ အဖတ်တင် ကျန်ခဲ့တာ မဟုတ်ဘူးလား။

တည်ငြိမ်မှု မရှိဘဲနဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကိုပဲ အတင်းတောင်းဆိုနေရင် တိုင်းပြည်ဟာ ဒီမိုကရေစီဆီ မရောက်ဘဲ ပြိုကွဲခြင်းဆီကိုပဲ ဦးတည်သွားပါလိမ့်မယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ခိုင်မာတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား မရှိရင် အဲဒီလွတ်လပ်ခွင့်ကို အလွဲသုံးစားလုပ်မယ့်သူတွေ၊ ကိုယ်ကျိုးရှာမယ့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေပဲ မှိုလိုပေါက်လာမှာ မို့လို့ပါပဲ။

### [Deep Reflection: နှိုင်းယှဉ်ချက်နှင့် မေးခွန်းထုတ်ခြင်း]

**(ကင်မရာကို စိုက်ကြည့်ပြီး ခံစားချက်နှင့် အချက်အလက် မျှမျှတတဖြင့် ထိုးနှက်ပါ)**

ကျနော် ခင်ဗျားတို့ကို ဒါလေး သတိပေးပါရစေ။

> "အမိန့်ညွှန်ကြားချက် မသက်ရောက်တဲ့၊ တည်ငြိမ်မှုမရှိတဲ့ ဒီမိုကရေစီထက်... တည်ငြိမ်ပြီး အမိန့်အာဏာ သက်ရောက်တဲ့ စနစ်တစ်ခုက တိုင်းပြည်အတွက် ပိုပြီး ဘေးကင်းလုံခြုံပါတယ်"

ဒါကို ခင်ဗျားတို့ ချက်ချင်း လက်မခံချင်ဘူး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ စနစ်တစ်ခုကို အတင်းပြောင်းလိုက်လို့ ရလာတဲ့ ဒီမိုကရေစီမှာ နေ့တိုင်း ဗုံးကွဲနေမယ်၊ လမ်းမတွေပေါ်မှာ သေနတ်ကိုင်တွေ သောင်းကျန်းနေမယ်၊ အစိုးရက ဘာမှ မတတ်နိုင်ဘူးဆိုရင် အဲဒီလို လွတ်လပ်ခွင့်မျိုးကို ခင်ဗျားတို့ တကယ်ပဲ လိုချင်တာ ဟုတ်လို့လား?

Huntington ပြောခဲ့သလိုပါပဲ။ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံထက် "အုပ်ချုပ်နိုင်စွမ်းအဆင့် (Degree of Government)" က ပိုအရေးကြီးတယ်။ အစိုးရတစ်ရပ်ဟာ တိုင်းပြည်ကို အမိန့်ညွှန်ကြားချက် သက်ရောက်အောင် အရင်ဆုံး ထိန်းကျောင်းနိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။ တည်ငြိမ်မှု (Order) ဆိုတာ အုတ်မြစ်ပဲဗျ။ အုတ်မြစ် မခိုင်ဘဲနဲ့ အပေါ်ကနေ ဒီမိုကရေစီဆိုတဲ့ ခေါင်မိုးကို ဇွတ်ဆောက်ရင်တော့ တစ်အိမ်လုံး ပြိုကျလာမှာကတော့ မြေကြီးလက်ခတ်မလွဲပါပဲ။

### [Outro: နိဂုံးချုပ်]

**(နွေးထွေးပြီး တည်ငြိမ်သော လေသံဖြင့် နိဂုံးချုပ်ပါ)**

ဒါကြောင့်မို့လို့ ကျနော်တို့ တိုင်းပြည် အပြောင်းအလဲကို စဉ်းစားတဲ့အခါ စိတ်ခံစားချက် သက်သက်တင် မဟုတ်ဘဲ၊ လက်တွေ့ကျတဲ့ နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်နေပါပြီ။ တည်ငြိမ်မှု မရှိရင် ဘာတိုးတက်မှုမှ ရှိလာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဒီနေ့ မျှဝေခဲ့တဲ့ Samuel Huntington ရဲ့ Political Order သီအိုရီကို သေချာလေး ပြန်တွေးကြည့်ပေးကြပါ။ အဆင်သင့်မဖြစ်သေးတဲ့ အပြောင်းအလဲရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ ဘယ်လောက်အထိ အန္တရာယ်ကြီးလဲဆိုတာ ခင်ဗျားတို့ကိုယ်တိုင် သုံးသပ်မိလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။

ဒီနေ့တော့ ဒီလောက်ပါပဲဗျာ။ အားလုံးပဲ ဆင်ခြင်တုံတရားနဲ့ ပြည့်စုံပြီ

း ဘေးကင်းကြပါစေ။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

 

# YouTube Script: ဗဟိုအာဏာစက် ပြိုလဲခြင်းရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ (Thomas Hobbes ၏ Leviathan သီအိုရီ)

### [Intro: ဆွဲဆောင်မှုရှိတဲ့ အဖွင့်]

**(ကင်မရာကို တိုက်ရိုက်ကြည့်ပြီး၊ လေသံကို အေးအေးဆေးဆေး ဒါပေမဲ့ တည်ငြိမ်ပြတ်သားစွာဖြင့် စတင်ပါ)**

မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျာ။

ဒီနေ့ ကျနော်တို့ တကယ်ကို လေးလေးနက်နက် တွေးရမယ့်၊ ဒါပေမဲ့ လူတိုင်းနဲ့ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်နေတဲ့ အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ပြောကြရအောင်။ ခင်ဗျားတို့ကို ကျနော် မေးခွန်းတစ်ခု အရင်မေးချင်တယ်။

အကယ်၍... မနက်ဖြန်မနက် ခင်ဗျားတို့ နိုးလာတဲ့အချိန်မှာ တိုင်းပြည်မှာ ဘာဥပဒေမှ မရှိတော့ဘူး၊ ဘာရဲ၊ ဘာစစ်တပ်၊ ဘာအစိုးရမှ မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဘာဖြစ်သွားမလဲ? "ဟာ... လွတ်လပ်သွားတာပေါ့" လို့ တွေးမိရင် ခဏလေး စောင့်ပါဦး။ စိတ်ကူးယဉ်မှုကို ခဏဘေးဖယ်ပြီး လက်တွေ့ကျကျ တွေးကြည့်ရအောင်။

လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်က ကမ္ဘာကျော် နိုင်ငံရေးတွေးခေါ်ရှင်ကြီး သောမတ်စ် ဟော့ဘ်စ် (Thomas Hobbes) က သူ့ရဲ့ **Leviathan** ဆိုတဲ့ စာအုပ်ထဲမှာ ဒါကို အသေအချာ သတိပေးခဲ့ဖူးတယ်။ သူက ဘာပြောလဲဆိုတော့ **"ဗဟိုအာဏာစက် (Strong Central Authority) သာ မရှိရင် လူ့အဖွဲ့အစည်းဟာ မင်းမဲ့စရိုက် (Anarchy) ဖြစ်သွားပြီး၊ လူတစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး အချင်းချင်း ပြန်သတ်မယ့် သားရဲတွေလို ဖြစ်သွားလိမ့်မယ်"** တဲ့။

သူက ဒါကို "State of Nature" ဒါမှမဟုတ် တောတွင်းဥပဒေခေတ် လို့ ခေါ်ခဲ့တာဗျ။

### [Body Part 1: ကမ္ဘာ့သမိုင်းက သင်ခန်းစာများ]

**(အချက်အလက်ကို အသုံးချပြီး ဆင်ခြင်တုံတရားဖြင့် ရှင်းပြသည့်ပုံစံ)**

ဒါဟာ စာအုပ်ကြီးထဲက သီအိုရီသက်သက် မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို ကျနော်တို့ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွေမှာ မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့ခဲ့ရပြီးပြီ။

ကဲ... လစ်ဗျား (Libya) ကို ကြည့်ကြည့်ပါ။ ကဒါဖီ ဆိုတဲ့ ဗဟိုအာဏာရှင် ပြုတ်ကျသွားရင် ချက်ချင်း ဒီမိုကရေစီ ရောက်လာပြီး ငြိမ်းချမ်းသွားမယ်လို့ အားလုံးက ထင်ခဲ့ကြတာပဲ မဟုတ်လား။ ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့မှာ ဘာဖြစ်သွားလဲ? ဗဟိုအာဏာစက်လည်း ပျောက်ရော... တိုင်းပြည်ဟာ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ပေါင်းစုံ၊ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ပေါင်းစုံက ကိုယ့်နယ်မြေ ကိုယ်လုပြီး အချင်းချင်း ပြန်သတ်ကြတဲ့ ကမ္ဘာ့အဆိုးဆုံး စစ်တလင်းကြီး ဖြစ်သွားခဲ့ရတယ်။ ခင်ဗျားတို့ မျှော်လင့်တဲ့ လူ့အခွင့်အရေးဆိုတာ နေနေသာသာ၊ အသက်ရှင်ဖို့တောင် အာမခံချက် မရှိတော့တဲ့ အခြေအနေမျိုး ရောက်သွားတာ။

ယူဂိုဆလားဗီးယား (Yugoslavia) ကိုပဲ ကြည့်မလား။ ဗဟိုအာဏာစက် လျော့နည်းသွားတာနဲ့ တပြိုင်နက် လူမျိုးစုအချင်းချင်း နှစ်ပေါင်းများစွာ ရန်ငြိုးတွေ ထွက်လာပြီး သွေးချောင်းစီးတဲ့ ပြည်တွင်းစစ်ကြီး ဖြစ်ခဲ့ရတယ်။

ဒါတွေက ဘာကို ပြနေလဲဆိုတော့... လူတွေဟာ ဗဟိုက ထိန်းကျောင်းမယ့် အင်အားစုကြီး တစ်ခုခု မရှိတော့ရင်၊ အချင်းချင်း မယုံကြည်ကြတော့ဘဲ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ဖို့ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ လက်နက်ကိုယ်စီ ကိုင်လာကြပြီး တောတွင်းဥပဒေအတိုင်း အားကြီးတဲ့သူက အားနည်းတဲ့သူကို နှိပ်စက်တဲ့ခေတ်ကို ပြန်ရောက်သွားတတ်တာပဲ။

### [Body Part 2: မြန်မာ့အခြေအနေနှင့် ချိတ်ဆက်ခြင်း]

**(လေသံကို ပိုမိုလေးနက်ပြီး စဉ်းစားစရာ ဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲပါ)**

အခု ကျနော်တို့ မိခင်နိုင်ငံ မြန်မာပြည်ရဲ့ အခြေအနေကို ပြန်ကြည့်ရအောင်။

အခုအချိန်မှာ အဖွဲ့အစည်း တချို့နဲ့ လူတချို့က "စစ်တပ်ကို လုံးဝ ဖျက်ဆီးပစ်ရမယ်" ဆိုပြီး ကြွေးကြော်နေကြတာ ခင်ဗျားတို့ ကြားဖူးပါလိမ့်မယ်။ တကယ်တမ်း စိတ်ခံစားချက်ကို ခဏဘေးဖယ်ပြီး Analytical ဖြစ်ဖြစ် တွေးကြည့်ရအောင်။ စစ်တပ်ကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်တာဟာ တိုင်းပြည်ကို တကယ်ပဲ ဒီမိုကရေစီဆီ ပို့ဆောင်ပေးမှာလား? ဒါမှမဟုတ် Hobbes ပြောခဲ့တဲ့ "State of Nature" တောတွင်းဥပဒေခေတ်ထဲကို တွန်းပို့နေတာလား?

မြန်မာနိုင်ငံမှာ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း ပေါင်းစုံ၊ လူမျိုးစု ပေါင်းစုံ ရှိနေတာ အားလုံးအသိပဲ။ အကယ်၍ တိုင်းပြည်ကို ထိန်းကျောင်းပေးနေတဲ့၊ အားလုံးကို ဖိန်းဖိန်းတုန်အောင် ထိန်းထားနိုင်တဲ့ "ဗဟိုအာဏာစက်" သာ မရှိတော့ရင် ဘာဖြစ်လာမလဲ?

ဒီမိုကရေစီဆိုတာ ချက်ချင်း ရောက်မလာပါဘူးဗျာ။ ဖြစ်လာမှာကတော့ လူတိုင်းက ကိုယ့်လက်နက်ကိုယ်ကိုင်၊ ကိုယ့်အဖွဲ့ကိုယ်ထောင်ပြီး နယ်မြေလုကြ၊ စီးပွားရေးလုကြနဲ့ အချင်းချင်း ပြန်သတ်ကြမယ့် မင်းမဲ့စရိုက်ခေတ်ကြီးပဲ။ ဒီနေ့ ခင်ဗျားတို့ကို ဒီမိုကရေစီ ပေးမယ်လို့ ကတိပေးနေတဲ့အဖွဲ့တွေက မနက်ဖြန် ဗဟိုအာဏာစက် မရှိတော့တဲ့အခါ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ လုံခြုံရေးကို အာမခံနိုင်ပါ့မလား?

### [Analytical Reflection: ပရိသတ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်စေမည့် မေးခွန်းများ]

**(ကင်မရာကို စိုက်ကြည့်ပြီး ပရိသတ်ကို တိုက်ရိုက် မေးခွန်းထုတ်သည့်ပုံစံ)**

ကျနော် ခင်ဗျားတို့ကို ရိုးရိုးသားသား မေးခွန်းထုတ်ချင်ပါတယ်။

> "ဗဟိုက ထိန်းကျောင်းတဲ့ အင်အားစုကြီး မရှိတော့ရင် ခင်ဗျားတို့ရဲ့ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ကို ဘယ်တရားရုံး၊ ဘယ်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့က အာမခံပေးနိုင်မှာလဲ"

အခုအချိန်မှာ ဘာပဲပြောပြော ဥပဒေစိုးမိုးရေး ဆိုတဲ့ အရိပ်အောက်မှာ ကျနော်တို့ သွားလာနေထိုင်လို့ ရသေးတယ်။ အကယ်၍ သာ အားလုံး ပြိုလဲသွားရင် ခင်ဗျားတို့ရဲ့ မိသားစု၊ ခင်ဗျားတို့ ရှာဖွေထားတဲ့ စည်းစိမ်ဥစ္စာတွေကို ဘယ်သူက လာကာကွယ်ပေးမှာလဲ? ခင်ဗျားတို့ အိမ်နီးနားချင်းက လက်နက်ကိုင်ပြီး ခင်ဗျားအိမ်ကို လာလုရင် ဘယ်သူ့ကို သွားတိုင်မလဲ? ဘယ်ပုလိပ်၊ ဘယ်တရားသူကြီးကမှ ခင်ဗျားတို့ကို ကယ်နိုင်မှာ မဟုတ်တော့ဘူး။

ဒါကြောင့်မို့လို့ Hobbes က ပြောခဲ့တာပေါ့။ တိုင်းပြည်တစ်ခုမှာ အဆိုးဆုံး အစိုးရ သို့မဟုတ် အဆိုးဆုံး ဗဟိုအာဏာစက် ရှိနေခြင်းက... ဘာအာဏာစက်မှမရှိဘဲ မင်းမဲ့စရိုက် ဖြစ်နေခြင်းထက် အဆပေါင်းများစွာ သာလွန်ကောင်းမွန်တယ် တဲ့။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ဗဟိုအာဏာစက်က အနည်းဆုံးတော့ လူတွေ အချင်းချင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ကြမယ့် ဘေးကနေ တားဆီးပေးထားလို့ပဲ။

### [Outro: နိဂုံးချုပ်နှင့် စဉ်းစားစရာ အမှာစကား]

**(နူးညံ့သော်လည်း ပြတ်သားသော၊ လေးနက်သော လေသံဖြင့် နိဂုံးချုပ်ပါ)**

မိမိတို့ရဲ့ လိုလားချက်တွေ၊ နိုင်ငံရေး ခံယူချက်တွေဟာ မတူညီနိုင်ကြပါဘူး။ ဒါဟာ သဘာဝကျပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တိုင်းပြည် တည်ငြိမ်မှုနဲ့ ဗဟိုအာဏာစက်ကို ဖျက်ဆီးပစ်ဖို့ ကြိုးစားတာဟာ ကိုယ်ထိုင်နေတဲ့ သစ်ကိုင်းကို ကိုယ်တိုင် ပြန်ဖြတ်နေသလို ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

အပြောင်းအလဲကို လိုချင်တာနဲ့ တိုင်းပြည် ပျက်စီးသွားတာဟာ လုံးဝ မတူပါဘူး။

ဒီနေ့ ကျနော် တင်ပြခဲ့တဲ့ Thomas Hobbes ရဲ့ Leviathan သီအိုရီကို သေချာ ပြန်သုံးသပ်ကြည့်ရင်း... ကျနော်တို့နိုင်ငံ တောတွင်းဥပဒေခေတ်ထဲ မရောက်သွားဖို့ ဘာတွေက အဓိက အရေးကြီးဆုံးလဲဆိုတာကို ခင်ဗျားတို့ကိုယ်တိုင်ပဲ ဆင်ခြင်တွေးတောကြည့်ကြပါ ခင်ဗျာ။

ကျနော့်ရဲ့ အမြင်ကတော့ ဒီလောက်ပါပဲ။ အားလုံးကို

 ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ဘေးကင်းကြပါစေ။

 ## စာမျက်နှာ (၁) — ကမ္ဘာကြီးရဲ့ လက်တွေ့အမှန်တရားနဲ့ အကာအကွယ်အတုအယောင်များ

မင်္ဂလာပါဗျာ။ ဒီနေ့ ကျွန်တော် ခင်ဗျားတို့ကို ခပ်ပြတ်ပြတ် မေးခွန်းနှစ်ခုနဲ့ စကားစချင်ပါတယ်။

**"ဒီနေ့ ကမ္ဘာမှာ ဘာလို့ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေက စစ်တပ်ကို ပိုတောင့်တင်းအောင် ပြိုင်တူလုပ်နေကြတာလဲ? နောက်ပြီး... ငါတို့ကရော ဘာလို့ ကိုယ့်နိုင်ငံရဲ့ အကာအကွယ်ကို ကိုယ်တိုင်ပြန်ရိုက်ချိုးဖို့ တွေးနေကြတာလဲ?"**

ဒီမေးခွန်းဟာ ကျွန်တော်တို့ တစ်ခါမှ အလေးအနက် မစဉ်းစားမိတဲ့၊ ဒါပေမဲ့ တကယ့်ကို တုန်လှုပ်စရာကောင်းတဲ့ အမှန်တရားတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ခေတ်ပေါ်လူငယ်တွေ၊ လူလတ်ပိုင်းတွေဟာ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်က "လူ့အခွင့်အရေး"၊ "ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ"၊ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဥပဒေ" ဆိုတဲ့ လှပတဲ့ စကားလုံးတွေကြားထဲမှာ သာယာနေကြတာ များပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးက အရမ်းယဉ်ကျေးနေပြီ၊ စစ်တပ်ဆိုတာ မလိုတော့ဘူးလို့ ထင်နေကြတာပေါ့။

ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့ကမ္ဘာကြီးက ခင်ဗျားတို့၊ ကျွန်တော်တို့ ထင်သလို သွေးအေးအေးနဲ့ ယဉ်ကျေးမနေဘူးဗျ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးဝါဒကို အစွန်းကုန်ဆုပ်ကိုင်ပြီး စစ်တပ်အင်အားကို လျှော့ချထားခဲ့တဲ့ ဂျာမနီနဲ့ ဂျပန်လို နိုင်ငံကြီးတွေကိုပဲ ကြည့်ပါ။ ဒီနေ့ ဘာလုပ်နေကြလဲ? သူတို့ရဲ့ စစ်သုံးစရိတ်တွေကို သမိုင်းမှာ မရှိဖူးလောက်အောင် အဆမတန် တိုးမြှင့်နေကြပြီဗျ။ ရုရှား-ယူကရိန်း စစ်ပွဲဖြစ်လာတော့ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက တားနိုင်လား? နိုင်ငံတကာဥပဒေက ရုရှားတင့်ကားတွေကို ရပ်တန့်နိုင်ခဲ့လား? မရပ်တန့်နိုင်ပါဘူး။

ယူကရိန်းဟာ အရင်က ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်တဲ့ နိုင်ငံဗျ။ ဒါပေမဲ့ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ "ငြိမ်းချမ်းရေးကတိစကား" တွေကို ယုံပြီး သူတို့ရဲ့ လက်နက်တွေကို ဖျက်သိမ်းခဲ့တယ်၊ စစ်တပ်ကို အားလျော့စေခဲ့တယ်။ ရလဒ်က ဘာလဲ? ဒီနေ့ သူတို့နိုင်ငံ ဘာဖြစ်နေသလဲဆိုတာ ခင်ဗျားတို့အမြင်ပဲ မဟုတ်လား။ ကမ္ဘာကြီးမှာ အကာအကွယ်မဲ့တဲ့နိုင်ငံ၊ စစ်တပ်အင်အားချည့်နဲ့တဲ့နိုင်ငံဟာ အချိန်မရွေး တပါးသူရဲ့ ဝါးမြိုခြင်းကို ခံရတာပါပဲ။

ဒီတော့ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေက ရူးလို့ စစ်တပ်ကို ပိုတောင့်တင်းအောင် လုပ်နေကြတာ မဟုတ်ဘူးဗျ။ သူတို့က ကမ္ဘာကြီးရဲ့ ဥပဒေသကို သိလို့။ "ကိုယ့်မှာ ဓားမရှိရင် သူတပါးရဲ့ ဓားအောက်မှာ ဒူးထောက်ရမယ်" ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို သိလို့ ဖြစ်ပါတယ်။

## စာမျက်နှာ (၂) — စစ်တပ်ကို ဖျက်ဆီးခြင်းရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ သမိုင်းဝင်အမှားကြီးများ

ဒါဆိုရင် ငါတို့နိုင်ငံကို ပြန်ကြည့်ရအောင်။ ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံမှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ နိုင်ငံရေး စိတ်ပျက်စရာတွေ၊ ဒေါသတွေကို အခြေခံပြီး လူအများစုက "စစ်တပ်ကို ဖြိုချပစ်ရမယ်"၊ "စစ်တပ်မရှိရင် တိုင်းပြည်က အေးချမ်းသွားမယ်" လို့ လွယ်လွယ်လေး တွေးပြီး ပြောနေကြတယ်။ ကျွန်တော် ခင်ဗျားတို့ကို သမိုင်းသင်ခန်းစာတစ်ခုနဲ့ သတိပေးပါရစေ။

၂၀၀၃ ခုနှစ်က **အီရတ်နိုင်ငံ** ကို ကြည့်ပါ။ အမေရိကန်ဦးဆောင်တဲ့ အဖွဲ့က ဆဒ္ဒမ်ဟူစိန်ကို ဖြုတ်ချပြီးတာနဲ့ ချက်ချင်းလုပ်ခဲ့တဲ့ အကြီးမားဆုံး အမှားကတော့ "အီရတ်စစ်တပ်ကို လုံးဝဖျက်သိမ်းပစ်လိုက်တာ" ပါပဲ။ သူတို့က စစ်တပ်ကြီး မရှိတော့ရင် အီရတ်မှာ ဒီမိုကရေစီပန်းတွေ ပွင့်တော့မယ်လို့ ထင်ခဲ့ကြတာ။ ဒါပေမဲ့ တကယ်တမ်း ဘာဖြစ်သွားလဲ?

စစ်သားဟောင်း သန်းပေါင်းများစွာဟာ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်၊ လက်နက်တွေနဲ့အတူ လမ်းဘေးရောက်ပြီး ဒေသတွင်းမှာ အာဏာလုကြရာကနေ... ကမ္ဘာမှာ အကြမ်းဖက်ဆုံးဖြစ်တဲ့ **ISIS အဖွဲ့ကြီး** ပေါ်လာခဲ့တာဗျ။ ဗဟိုစစ်တပ်ကို ဖျက်ဆီးလိုက်တဲ့အတွက် တိုင်းပြည်ဟာ မင်းမဲ့စရိုက် ဖြစ်သွားပြီး ဒီနေ့အထိ အီရတ်ဟာ သွေးချောင်းစီး တိုက်ပွဲတွေနဲ့ နာလန်မထူနိုင်တော့ပါဘူး။

ကျွန်တော်တို့ မြန်မာ့သမိုင်းကိုပဲ ပြန်ကြည့်ကြည့်ပါ။ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ပထဝီအနေအထားအရ အင်အားကြီး တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယ ကြားထဲမှာ ညှပ်နေတာဗျ။ ပြီးတော့ ပြည်တွင်းမှာလည်း လူမျိုးစုပေါင်းစုံ၊ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ပေါင်းစုံ ရှိနေတဲ့ နိုင်ငံပါ။ သမိုင်းတစ်လျှောက်မှာ ဗဟိုအစိုးရနဲ့ ဗဟိုစစ်တပ် အင်အားနည်းသွားတဲ့ ခေတ်တိုင်းမှာ တိုင်းပြည်ဟာ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲထွက်သွားပြီး စစ်ဘုရင်တွေ နယ်မြေလုတဲ့ ကာလ (Warlord Period) ထဲကို ရောက်သွားတာချည်းပါပဲ။

ခင်ဗျားတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ အခုလက်ရှိ ပြည်ထောင်စုကို စုစည်းထားတဲ့၊ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားတဲ့ တစ်ခုတည်းသော တပ်မတော်ကြီးကိုသာ ဖြိုချလိုက်ရင်... တိုင်းပြည်က တကယ်ပဲ အေးချမ်းသွားမှာလား? ဒါမှမဟုတ် ဒေသအလိုက်၊ လူမျိုးစုအလိုက် လက်နက်ကိုင် စစ်ဘုရင်တွေ အပြိုင်အဆိုင်ပေါ်လာပြီး အချင်းချင်း နယ်မြေလု၊ ဆက်ကြေးကောက်၊ မူးယစ်ဆေးဝါးနဲ့ လူမှောင်ခိုဈေးကွက်တွေ ကြီးစိုးတဲ့၊ ဥပဒေမရှိတဲ့ တောတွင်းခေတ်ကို ရောက်သွားမှာလား?

## စာမျက်နှာ (၃) — စိတ်ခံစားချက်ကို ဘေးဖယ်ပြီး ဉာဏ်နဲ့ သုံးသပ်ခြင်း

မိတ်ဆွေတို့ဗျာ... ကျွန်တော်တို့ လက်ရှိဖြစ်နေတဲ့ အမုန်းတရားတွေ၊ စိတ်ခံစားချက်တွေကို ခဏလောက် ဘေးဖယ်ထားပြီး တကယ့် လက်တွေ့ကျကျ တွေးကြည့်ရအောင်။

အိမ်တစ်အိမ်မှာ ခိုးသူရှိလို့၊ ဒါမှမဟုတ် အိမ်သားတစ်ယောက်ယောက်က အမှားလုပ်လို့ ဆိုပြီး အိမ်ခေါင်မိုးကြီးတစ်ခုလုံးကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပစ်မလား? ခေါင်မိုးမရှိတော့ရင် မိုးရွာရင် မိုးစိုမယ်၊ နေပူရင် နေပူမယ်၊ နောက်ဆုံး အပြင်က ဓားပြတွေ ဝင်တိုက်ရင် ခင်ဗျားတို့ ဘာနဲ့ ခုခံမလဲ? စစ်တပ်ဆိုတာ နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ အဲဒီ ခေါင်မိုးကြီး၊ အကာအကွယ် ဒိုင်းလွှားကြီး ဖြစ်ပါတယ်။

စနစ်တစ်ခု၊ အုပ်ချုပ်သူတစ်ယောက်ကို သဘောမကျတာနဲ့ နိုင်ငံရဲ့ ပင်မကျောရိုးဖြစ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းကြီးတစ်ခုလုံးကို ဖြိုချပစ်ဖို့ ကြိုးစားတာဟာ ကိုယ့်လည်ပင်းကိုယ် ကြိုးကွင်းစွပ်နေသလိုပါပဲ။ တပ်မတော် အင်အားချည့်နဲ့သွားရင် အမြတ်ထွက်သွားမှာက ပြည်သူတွေ မဟုတ်ဘူးဗျ။ အမြတ်ထွက်သွားမှာက တိုင်းပြည် ပြိုကွဲစေချင်တဲ့ ပြည်ပအင်အားစုတွေနဲ့ ကိုယ်ကျိုးရှာမယ့် စစ်ဘုရင်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံကြီးတွေက စစ်တပ်ကို ပိုတောင့်တင်းအောင် လုပ်နေကြတာဟာ တိုင်းပြည်ရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ အနာဂတ်အတွက် အာမခံချက် (Insurance) ရှိအောင် လုပ်နေကြတာပါ။ အာမခံချက်မရှိတဲ့ နိုင်ငံ၊ ကိုယ့်အကာအကွယ်ကို ကိုယ်ပြန်ရိုက်ချိုးတဲ့ နိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာ့မြေပုံပေါ်ကနေ ပျောက်ကွယ်သွားရတတ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်က သွေးထိုးလှုံ့ဆော်မှုတွေ၊ အပေါ်ယံ စိတ်ခံစားချက်တွေနောက်ကို မျက်စိမှိတ် မလိုက်ကြပါနဲ့။ တည်ငြိမ်မှုမရှိရင် ဘယ်ဒီမိုကရေစီ၊ ဘယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမှ လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ အတွေးအခေါ်တွေဟာ တိုင်းပြည်ကို တကယ်ပဲ ကယ်တင်နေတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် တိုင်းပြည်ပြိုကျအောင် ဝိုင်းတွန်းနေတာလားဆိုတာ မိမိကိုယ်ကို ဉာဏ်နဲ့ယှဉ်ပြီး ပြန်လည်သုံးသပ်ကြပါလို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်ဗျာ။

အားလုံးပဲ စဉ်းစားဆင်ခြင်ဉာဏ် တွေးခေါ်နိုင်စွမ်းတွေ

 တိုးပွားကြပါစေ။_

 — ကမ္ဘာကြီးရဲ့ လက်တွေ့အမှန်တရားနဲ့ အကာအကွယ်အတုအယောင်များ

မင်္ဂလာပါဗျာ။ ဒီနေ့ ကျွန်တော် ခင်ဗျားတို့ကို ခပ်ပြတ်ပြတ် မေးခွန်းနှစ်ခုနဲ့ စကားစချင်ပါတယ်။

**"ဒီနေ့ ကမ္ဘာမှာ ဘာလို့ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေက စစ်တပ်ကို ပိုတောင့်တင်းအောင် ပြိုင်တူလုပ်နေကြတာလဲ? နောက်ပြီး... ငါတို့ကရော ဘာလို့ ကိုယ့်နိုင်ငံရဲ့ အကာအကွယ်ကို ကိုယ်တိုင်ပြန်ရိုက်ချိုးဖို့ တွေးနေကြတာလဲ?"**

ဒီမေးခွန်းဟာ ကျွန်တော်တို့ တစ်ခါမှ အလေးအနက် မစဉ်းစားမိတဲ့၊ ဒါပေမဲ့ တကယ့်ကို တုန်လှုပ်စရာကောင်းတဲ့ အမှန်တရားတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ခေတ်ပေါ်လူငယ်တွေ၊ လူလတ်ပိုင်းတွေဟာ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်က "လူ့အခွင့်အရေး"၊ "ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ"၊ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဥပဒေ" ဆိုတဲ့ လှပတဲ့ စကားလုံးတွေကြားထဲမှာ သာယာနေကြတာ များပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးက အရမ်းယဉ်ကျေးနေပြီ၊ စစ်တပ်ဆိုတာ မလိုတော့ဘူးလို့ ထင်နေကြတာပေါ့။

ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့ကမ္ဘာကြီးက ခင်ဗျားတို့၊ ကျွန်တော်တို့ ထင်သလို သွေးအေးအေးနဲ့ ယဉ်ကျေးမနေဘူးဗျ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးဝါဒကို အစွန်းကုန်ဆုပ်ကိုင်ပြီး စစ်တပ်အင်အားကို လျှော့ချထားခဲ့တဲ့ ဂျာမနီနဲ့ ဂျပန်လို နိုင်ငံကြီးတွေကိုပဲ ကြည့်ပါ။ ဒီနေ့ ဘာလုပ်နေကြလဲ? သူတို့ရဲ့ စစ်သုံးစရိတ်တွေကို သမိုင်းမှာ မရှိဖူးလောက်အောင် အဆမတန် တိုးမြှင့်နေကြပြီဗျ။

ကမ္ဘာကြီးမှာ အကာအကွယ်မဲ့တဲ့နိုင်ငံ၊ စစ်တပ်အင်အားချည့်နဲ့တဲ့နိုင်ငံဟာ အချိန်မရွေး တပါးသူရဲ့ ဝါးမြိုခြင်းကို ခံရတာပါပဲ။ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေက ရူးလို့ စစ်တပ်ကို ပိုတောင့်တင်းအောင် လုပ်နေကြတာ မဟုတ်ဘူးဗျ။ သူတို့က ကမ္ဘာကြီးရဲ့ ဥပဒေသကို သိလို့။ "ကိုယ့်မှာ ဓားမရှိရင် သူတပါးရဲ့ ဓားအောက်မှာ ဒူးထောက်ရမယ်" ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို သိလို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဆိုရင် ငါတို့နိုင်ငံကို ပြန်ကြည့်ရအောင်။ ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံမှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ နိုင်ငံရေး စိတ်ပျက်စရာတွေ၊ ဒေါသတွေကို အခြေခံပြီး လူအများစုက "စစ်တပ်ကို ဖြိုချပစ်ရမယ်"၊ "စစ်တပ်မရှိရင် တိုင်းပြည်က အေးချမ်းသွားမယ်" လို့ လွယ်လွယ်လေး တွေးပြီး ပြောနေကြတယ်။ ကျွန်တော် ခင်ဗျားတို့ကို ကမ္ဘာ့သမိုင်းနဲ့ မြန်မာ့သမိုင်းက ငြင်းလို့မရတဲ့ အမှန်တရား နှစ်ခုနဲ့ သတိပေးပါရစေ။

## စာမျက်နှာ (၂) — စစ်တပ်ကို ဖျက်ဆီးခြင်းရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ သမိုင်းဝင်အမှားကြီးများ

ပထမဆုံး ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို ကြည့်ရအောင်။ ကျွန်တော်တို့နဲ့ အိမ်နီးချင်း **တရုတ်ပြည်ကြီး** ရဲ့ သမိုင်းမှာ **"စစ်ဘုရင်ခေတ် (Warlord Era)"** ဆိုတာ ရှိခဲ့ဖူးတယ်ဗျ။ ၁၉၁၆ ခုနှစ် ဝန်းကျင်က ပင်မဗဟိုအစိုးရနဲ့ ဗဟိုစစ်တပ်ကြီး ပြိုကွဲအားနည်းသွားတဲ့အခါ တရုတ်ပြည်မှာ ဘာဖြစ်သွားလဲသိလား? ဒီမိုကရေစီ ရောက်မလာပါဘူးဗျာ။

ရောက်လာတာကတော့ ဒေသအလိုက် စစ်ဗိုလ်ချုပ်တွေ၊ စစ်ဘုရင်တွေက မိမိတို့အုပ်စုနဲ့မိမိ နယ်မြေလုပြီး အချင်းချင်း ပြန်တိုက်ကြတဲ့ ကမ္ဘာပျက်မတတ် စစ်ပွဲတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ စစ်ဘုရင်တွေဟာ ကိုယ့်နယ်မြေထဲမှာ ကိုယ်တိုင် အခွန်ကောက်၊ ကိုယ်ပိုင်ဥပဒေထုတ်ပြီး ပြည်သူတွေကို နှိပ်စက်ကြတယ်။ တိုင်းပြည် အချင်းချင်း သတ်ဖြတ်လို့ အင်အားနည်းနေတဲ့အချိန်မှာပဲ အပြင်က ဂျပန်နိုင်ငံက ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ပြီး တရုတ်ပြည်သူ သန်းပေါင်းများစွာ သွေးချောင်းစီးခဲ့ရတယ်။ ဒါဟာ ဗဟိုစစ်တပ် အားနည်းသွားရင် ဖြစ်လာတတ်တဲ့ သမိုင်းရဲ့ သက်သေပဲ။

ကဲ... အဝေးကြီး မကြည့်ပါနဲ့၊ ကျွန်တော်တို့ **မြန်မာ့သမိုင်း** ကိုပဲ ပြန်လှန်ကြည့်ရအောင်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလကို မှတ်မိကြမှာပါ။ လွတ်လပ်ရေးလည်း ရရော၊ အယူအဆ မတူညီတဲ့ ရောင်စုံသူပုန်တွေ၊ ကွန်မြူနစ်တွေ၊ လူမျိုးစုလက်နက်ကိုင်တွေဟာ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထကြွပုန်ကန်ကြတယ်။ အဲဒီအချိန်တုန်းက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဗဟိုတပ်မတော်ဟာ အသစ်ပြန်တည်ဆောက်ခါစမို့လို့ အင်အား အရမ်းနည်းပါသေးတယ်။

ဗဟိုစစ်တပ် အင်အားနည်းတော့ ဘာဖြစ်လဲ? သူပုန်တွေက ရန်ကုန်မြို့နားအထိ တက်သိမ်းလို့ ထိုခေတ်က ဖဆပလအစိုးရကို ကမ္ဘာက **"ရန်ကုန်အစိုးရ"** လို့တောင် လှောင်ပြောင်ခေါ်ခဲ့ကြရတယ်ဗျ။ တိုင်းပြည်ဟာ မြေပုံပေါ်က ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်ခဲ့ရတယ်။ အဲဒီတုန်းက အင်အားနည်းလှတဲ့ တပ်မတော်ကသာ အသက်သွေးချွေးတွေ အမြောက်အမြား ပေးဆပ်ပြီး ပြည်ထောင်စုကြီး ပြိုမကျအောင် အသည်းအသန် ပြန်စုစည်းမပေးခဲ့ရင်၊ ဒီနေ့ ခင်ဗျားတို့ ကျွန်တော်တို့ မြေပုံပေါ်မှာ "မြန်မာနိုင်ငံ" ဆိုတာ ရှိနေပါဦးမလား?

ခင်ဗျားတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ပထဝီအနေအထားအရ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေကြားထဲမှာ ညှပ်နေတာဗျ။ ပြီးတော့ ပြည်တွင်းမှာလည်း လူမျိုးစုပေါင်းစုံ၊ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ပေါင်းစုံ ရှိနေတဲ့ နိုင်ငံပါ။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ အခုလက်ရှိ ပြည်ထောင်စုကို စုစည်းထားတဲ့၊ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားတဲ့ တစ်ခုတည်းသော တပ်မတော်ကြီးကိုသာ ဖြိုချလိုက်ရင်... တိုင်းပြည်က တကယ်ပဲ အေးချမ်းသွားမှာလား? ဒါမှမဟုတ် သမိုင်းကအတိုင်း ဒေသအလိုက်၊ လူမျိုးစုအလိုက် လက်နက်ကိုင် စစ်ဘုရင်တွေ အပြိုင်အဆိုင်ပေါ်လာပြီး အချင်းချင်း နယ်မြေလု၊ ဆက်ကြေးကောက်၊ မူးယစ်ဆေးဝါးနဲ့ လူမှောင်ခိုဈေးကွက်တွေ ကြီးစိုးတဲ့၊ ဥပဒေမရှိတဲ့ မင်းမဲ့စရိုက် တောတွင်းခေတ်ကို ပြန်ရောက်သွားမှာလား?

## စာမျက်နှာ (၃) — စိတ်ခံစားချက်ကို ဘေးဖယ်ပြီး ဉာဏ်နဲ့ သုံးသပ်ခြင်း

မိတ်ဆွေတို့ဗျာ... ကျွန်တော်တို့ လက်ရှိဖြစ်နေတဲ့ အမုန်းတရားတွေ၊ စိတ်ခံစားချက်တွေကို ခဏလောက် ဘေးဖယ်ထားပြီး တကယ့် လက်တွေ့ကျကျ တွေးကြည့်ရအောင်။

အိမ်တစ်အိမ်မှာ ခိုးသူရှိလို့၊ ဒါမှမဟုတ် အိမ်သားတစ်ယောက်ယောက်က အမှားလုပ်လို့ ဆိုပြီး အိမ်ခေါင်မိုးကြီးတစ်ခုလုံးကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပစ်မလား? ခေါင်မိုးမရှိတော့ရင် မိုးရွာရင် မိုးစိုမယ်၊ နေပူရင် နေပူမယ်၊ နောက်ဆုံး အပြင်က ဓားပြတွေ ဝင်တိုက်ရင် ခင်ဗျားတို့ ဘာနဲ့ ခုခံမလဲ? စစ်တပ်ဆိုတာ နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ အဲဒီ ခေါင်မိုးကြီး၊ အကာအကွယ် ဒိုင်းလွှားကြီး ဖြစ်ပါတယ်။

စနစ်တစ်ခု၊ အုပ်ချုပ်သူတစ်ယောက်ကို သဘောမကျတာနဲ့ နိုင်ငံရဲ့ ပင်မကျောရိုးဖြစ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းကြီးတစ်ခုလုံးကို ဖြိုချပစ်ဖို့ ကြိုးစားတာဟာ ကိုယ့်လည်ပင်းကိုယ် ကြိုးကွင်းစွပ်နေသလိုပါပဲ။ တပ်မတော် အင်အားချည့်နဲ့သွားရင် အမြတ်ထွက်သွားမှာက ပြည်သူတွေ မဟုတ်ဘူးဗျ။ အမြတ်ထွက်သွားမှာက တိုင်းပြည် ပြိုကွဲစေချင်တဲ့ ပြည်ပအင်အားစုတွေနဲ့ ကိုယ်ကျိုးရှာမယ့် စစ်ဘုရင်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံကြီးတွေက စစ်တပ်ကို ပိုတောင့်တင်းအောင် လုပ်နေကြတာဟာ တိုင်းပြည်ရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ အနာგတ်အတွက် အာမခံချက် (Insurance) ရှိအောင် လုပ်နေကြတာပါ။ အာမခံချက်မရှိတဲ့ နိုင်ငံ၊ ကိုယ့်အကာအကွယ်ကို ကိုယ်ပြန်ရိုက်ချိုးတဲ့ နိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာ့မြေပုံပေါ်ကနေ ပျောက်ကွယ်သွားရတတ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်က သွေးထိုးလှုံ့ဆော်မှုတွေ၊ အပေါ်ယံ စိတ်ခံစားချက်တွေနောက်ကို မျက်စိမှိတ် မလိုက်ကြပါနဲ့။ တတည်ငြိမ်မှုမရှိရင် ဘယ်ဒီမိုကရေစီ၊ ဘယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမှ လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ အတွေးအခေါ်တွေဟာ တိုင်းပြည်ကို တကယ်ပဲ ကယ်တင်နေတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် တိုင်းပြည်ပြိုကျအောင် ဝိုင်းတွန်းနေတာလားဆိုတာ မိမိကိုယ်ကို ဉာဏ်နဲ့ယှဉ်ပြီး ပြန်လည်သုံးသပ်ကြပါလို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်ဗျာ။

အားလုံးပဲ စဉ်းစားဆင်ခြင်ဉာဏ် တွေးခေါ်နိုင်စွမ်

းတွေ တိုးပွားကြပါစေ။

 ## စာမျက်နှာ (၁) — အဖွင့်နှင့် လောဂျစ်ကျကျ စဉ်းစားကြည့်ခြင်း

မင်္ဂလာပါဗျာ။ ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့ အားလုံးရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ရှိနေတဲ့ ခံစားချက်တွေကို ခဏလောက် ဘေးဖယ်ထားပြီး၊ တကယ့်လက်တွေ့ကျတဲ့ ရေရှည်အနာဂတ်အကြောင်းကို သူငယ်ချင်းအချင်းချင်း ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း တိုင်ပင်သလိုမျိုး ဆွေးနွေးကြည့်ချင်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ လူမှုကွန်ရက်တွေပေါ်မှာဖြစ်ဖြစ်၊ နေ့စဉ်စကားဝိုင်းတွေမှာဖြစ်ဖြစ် ခေတ်စားနေတဲ့ စကားလုံးတစ်လုံး ရှိတယ်ဗျ။ အဲဒါကတော့ **“စစ်တပ်ကို ဖြိုချပစ်ရမယ်”** ဒါမှမဟုတ် **“စစ်တပ်ကို အင်အားချပစ်ရမယ်”** ဆိုတဲ့ အယူအဆပါ။ ကြားရတာတော့ တော်တော်လေး စိတ်လှုပ်ရှားစရာ ကောင်းပြီး အားရစရာကြီးပေါ့ဗျာ။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ ခဏလောက် အေးအေးဆေးဆေး ထိုင်ပြီး ဉာဏ်နဲ့ စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ တကယ်ပဲ ပြည်ထောင်စုတစ်ခုကို စုစည်းထားတဲ့၊ နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ ပင်မကျောရိုးဖြစ်တဲ့ စစ်တပ်တစ်ခုကို ဖြိုချလိုက်ရင် ဒါမှမဟုတ် အားပျော့သွားအောင် လုပ်လိုက်ရင် နောက်ဆက်တွဲ ဘာဖြစ်လာမလဲ? အဲဒီနောက်မှာ ရောက်လာမှာက တကယ်ပဲ အေးချမ်းသာယာတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းလား?

နိုင်ငံရေးသိပ္ပံမှာ အရမ်းမှန်တဲ့ စကားပုံတစ်ခု ရှိတယ်ဗျ။ **“အာဏာဆိုတာ လေဟာနယ် မခံဘူး (Power vacuum)”** တဲ့။ ဆိုလိုတာက နိုင်ငံတစ်ခုကို အုပ်ချုပ်နေတဲ့၊ ကာကွယ်နေတဲ့ ပင်မအင်အားစုကြီး ပျောက်ကွယ်သွားရင် အဲဒီနေရာမှာ ဘာမှမရှိဘဲ လွတ်နေမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပိုပြီး ကြောက်စရာကောင်းတဲ့၊ ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရတဲ့ အင်အားစုအသေးလေးတွေ တနင့်တပိုး တိုးဝင်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ အဆောက်အအုံကြီးတစ်ခုကို မြင်အောင်ကြည့်ရအောင်။ အဲဒီအဆောက်အအုံကြီးထဲမှာ အခန်းတွေ အများကြီးရှိတယ်၊ လူမျိုးစုံ နေကြတယ်။ အဲဒီအဆောက်အအုံကြီး ပြိုမကျအောင် ထိန်းထားပေးတဲ့ ပင်မတိုင်လုံးကြီးကို “ဒါကြီး ရှိနေလို့ ငါတို့ လွတ်လွတ်လပ်လပ် သွားလို့မရဘူး” ဆိုပြီး သွားဖြိုလိုက်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ? အခန်းတွေအကုန်လုံး မြေစာပင်ဖြစ်ပြီး ပြိုကျပျက်စီးသွားမှာပဲ မဟုတ်လားဗျာ။ ပြည်ထောင်စုတစ်ခုမှာ စစ်တပ်ဆိုတာ အဲဒီ ပင်မတိုင်လုံးကြီးနဲ့ တူပါတယ်။

## စာမျက်နှာ (၂) — ကမ္ဘာ့သမိုင်းနှင့် မြန်မာ့သမိုင်း သင်ခန်းစာများ

ဒါကို ကျွန်တော်က သီအိုရီ သက်သက် ပြောနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းကိုပဲ ပြန်ကြည့်ကြည့်ရအောင်။

ကျွန်တော်တို့ **လစ်ဗျား (Libya)** နိုင်ငံကို ကြည့်ပါ။ အရင်က ဗိုလ်မှူးကြီး ကဒါဖီ အုပ်ချုပ်စဉ်တုန်းက စစ်တပ်က အားကောင်းပြီး နိုင်ငံက တည်ငြိမ်တယ်။ ပြည်သူတွေ လူနေမှုအဆင့်အတန်း မြင့်ခဲ့ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြင်ပစွက်ဖက်မှုတွေ၊ စိတ်ခံစားချက်တွေနဲ့အတူ အုပ်ချုပ်သူနဲ့တကွ ပင်မစစ်တပ်ကြီးကို ဖြိုချပစ်လိုက်ကြတယ်။ ရလဒ်က ဘာလဲ? ဒီနေ့အထိ လစ်ဗျားဟာ နိုင်ငံတစ်ခုအနေနဲ့ ပြန်မထူနိုင်တော့ဘူးဗျ။ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ပေါင်းစုံ၊ စစ်ဘုရင်ပေါင်းစုံက နယ်မြေလုပြီး အချင်းချင်း သတ်ဖြတ်နေကြတယ်။ လူသားမှောင်ခိုဈေးကွက်တွေ ပေါ်လာတဲ့အထိ အခြေအနေက ဆိုးဝါးသွားခဲ့တယ်။

နောက်ထပ် ထင်ရှားတဲ့ ဥပမာတစ်ခုက **ယူဂိုဆလားဗီးယား (Yugoslavia)** ပါ။ ကွဲပြားခြားနားတဲ့ လူမျိုးစုတွေအများကြီးကို ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုအနေနဲ့ စုစည်းထားတာ။ ဖက်ဒရယ် တပ်မတော် အင်အားချည့်နဲ့သွားတဲ့အခါမှာ ဘာဖြစ်သွားလဲသိလား? လူမျိုးစုအချင်းချင်း စစ်ပွဲတွေဖြစ်ပြီး လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုတွေအထိ ကမ္ဘာ့သမိုင်းမှာ အမည်းစက် ထင်ကျန်ခဲ့ရတယ်။ ပြည်ထောင်စုကြီးလည်း အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲအက်သွားခဲ့ရတယ်။

ကျွန်တော်တို့ မြန်မာ့သမိုင်းကို ပြန်လှန်ကြည့်ရင်လည်း ဒီသဘောတရားအတိုင်းပါပဲ။ ဗဟိုအစိုးရနဲ့ ဗဟိုစစ်တပ် အင်အားနည်းသွားတဲ့ ခေတ်ကာလတိုင်းမှာ နိုင်ငံဟာ စစ်ဘုရင်တွေ နယ်မြေလုတဲ့ ကာလ (Warlord Period) ထဲကို ရောက်ရောက်သွားတတ်တယ်။ ပုဂံခေတ်ပျက်တော့ အင်းဝနဲ့ ဟံသာဝတီ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်အကုန် အင်္ဂလိပ်မသိမ်းခင် ကာလတွေမှာ နိုင်ငံဟာ တကွဲတပြားစီ ဖြစ်ခဲ့ရတယ်။

မိတ်ဆွေတို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးကြည့်ပါ။ ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာမှာ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ အရှည်ကြာဆုံး၊ လူမျိုးစုအစုံလင်ဆုံး နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ ပြည်ထောင်စုကို စုစည်းပေးထားတဲ့ တစ်ခုတည်းသော ပင်မတပ်မတော်ကြီးကို ဖြိုချလိုက်ရင် တိုင်းပြည်က တည်ငြိမ်အေးချမ်းသွားမှာလား? ဒါမှမဟုတ် နယ်မြေဒေသအလိုက် လက်နက်ကိုင် စစ်ဘုရင်တွေ အပြိုင်အဆိုင် ပေါ်လာပြီး ပြည်သူတွေဟာ ဓားစာခံ ဘဝနဲ့တင် သံသရာလည်နေမှာလား?

## စာမျက်နှာ (၃) — ဆိုးကျိုးများနှင့် အမှန်တရားကို သုံးသပ်ခြင်း (အပိတ်)

စစ်တပ်တစ်ခု အင်အားနည်းသွားရင် ဖြစ်လာမယ့် တကယ့် ဆိုးကျိုး ကြီးကြီးမားမား ၃ ခုကို ကျွန်တော် ပြောပြမယ်။

 1. **ပထမအချက်ကတော့ နိုင်ငံတော် အချုပ်အခြာအာဏာနဲ့ နယ်မြေ တည်တံ့ခိုင်မြဲမှု ပျက်စီးခြင်းပဲ။** ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံဟာ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေကြားထဲမှာ ညှပ်နေတာဗျ။ ကိုယ့်မှာ အင်အားတောင့်တင်းတဲ့ စစ်တပ်မရှိရင် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှု၊ စီးပွားရေးအရ ဝါးမြိုမှုတွေကို ဘယ်လိုမှ ခုခံနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။

 2. **ဒုတိယအချက်ကတော့ ပြည်တွင်းစစ် သံသရာ အဆုံးမသတ်နိုင်တော့တာပဲ။** ဗဟိုစစ်တပ် မရှိတော့ရင် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ငယ်လေးတွေဟာ တစ်ဖွဲ့နဲ့တစ်ဖွဲ့ နယ်မြေလုဖို့၊ အာဏာလုဖို့အတွက် အဆုံးမရှိ တိုက်ခိုက်ကြတော့မှာပါ။ အဲဒီအခါမှာ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု လုံးဝမရှိတော့ဘဲ လူဆိုးသူခိုး ဓားပြတွေ ကြီးစိုးတဲ့ ခေတ်ကို ရောက်သွားပါလိမ့်မယ်။

 3. **တတိယအချက်ကတော့ စီးပွားရေးနဲ့ လူမှုဘဝ ပြိုလဲခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။** ဘယ်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်၊ ဘယ်နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကမှ လုံခြုံရေး မသေချာတဲ့၊ စစ်တပ်မရှိတဲ့ နိုင်ငံမှာ လာပြီး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှာ မဟုတ်ဘူးဗျ။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးတွေ ပြတ်တောက်မယ်၊ အလုပ်အကိုင်တွေ ပျောက်ဆုံးမယ်၊ နောက်ဆုံး ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဘေးဆိုက်တဲ့အထိ ဆိုးကျိုးတွေ ခံစားရမှာပါ။

ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ အပေါ်ယံ စိတ်ခံစားချက်နောက်ကိုပဲ လိုက်ပြီး "ဖြိုချပစ်လိုက်" ဆိုတဲ့ စကားလုံးနောက်မှာ မျောမပါသွားဖို့ လိုပါတယ်။ နိုင်ငံတစ်ခု တည်ငြိမ်ဖို့၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဖို့ဆိုရင် စနစ်တကျ တည်ဆောက်ထားတဲ့၊ အင်အားတောင့်တင်းတဲ့ တပ်မတော်တစ်ခုဟာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။ တပ်မတော်ကို အင်အားချည့်နဲ့အောင် လုပ်တာဟာ နိုင်ငံကို ကိုယ့်လက်နဲ့ကိုယ် ဖျက်ဆီးနေသလိုပါပဲ။

ကျွန်တော်တို့ အားလုံးဟာ တိုင်းပြည်ကို ငြိမ်းချမ်းစေချင်ကြတာ ချည်းပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ ပင်မကျောရိုးကို ရိုက်ချိုးလိုက်လို့ ရလာတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ တည်ငြိမ်မှု ရှိမှသာ တိုးတက်မှု ရှိနိုင်မှာပါ။ ဒီနေ့ ကျွန်တော် ပြောပြသွားတဲ့ ကမ္ဘာ့သမိုင်း၊ မြန်မာ့သမိုင်း ဖြစ်ရပ်မှန်တွေကို အခြေခံပြီး မိတ်ဆွေတို့လည်း လက်ရှိလုပ်ရပ်တွေ၊ အတွေးအခေါ်တွေကို ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြန်လည်သုံးသပ်ကြည့်ကြပါလို့ တိုက်တွန်းရင်းနဲ့ပဲ ဒီနေ့ အစီအစဉ်ကို ဒီမှာတင် နားခွင့်ပြုပါဗျာ။ စဉ်းစားဉာဏ် ဆင်ခြင်ဉာဏ်မျာ

း တိုးပွားကြပါစေ။