Monday, 30 March 2026

 ကျွန်တော်တို့အားလုံး မျှော်လင့်တောင့်တနေတဲ့ အနာဂတ်မြန်မာနိုင်ငံတော်သစ်မှာ "တပ်မတော်" ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ဘယ်လိုဖြစ်သင့်သလဲဆိုတာကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်နဲ့ လေးလေးနက်နက် သုံးသပ်ကြည့်ချင်ပါတယ်။ 

ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ် တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအကြောင်းကို စဉ်းစားတဲ့အခါ တပ်မတော်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို ချန်လှပ်ထားလို့ မရပါဘူး။ တကယ်တော့ တပ်မတော်ဆိုတာ နိုင်ငံတော်မှာ အင်အားအတောင့်တင်းဆုံးနဲ့ စုစည်းမှုအရှိဆုံး အင်စတီကျူးရှင်းတစ်ခု ဖြစ်တာကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနဲ့ တရားစီရင်ရေးဆိုတဲ့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အဓိက မဏ္ဍိုင်ကြီးသုံးရပ်မှာ ဦးဆောင်မှုအခန်းကဏ္ဍကနေ အမြဲတမ်း ပါဝင်နေဖို့က အလွန်ကို လိုအပ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့လို လက်နက်ကိုင် လူမျိုးစုတွေ များပြားနေပြီး တိုက်ပွဲတွေ၊ စစ်ပွဲတွေ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ နိုင်ငံမျိုးမှာ တပ်မတော်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ အလွန်အင်မတန်မှ အရေးကြီးလှပါတယ်။

ကျွန်တော် မြင်ချင်တဲ့ အနာဂတ် တပ်မတော်ဆိုတာ နိုင်ငံအတွင်းမှာရှိတဲ့ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေအားလုံး ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီး နိုင်ငံတော်အလံတစ်ခုတည်း၊ တပ်မတော်တစ်ခုတည်းအောက်မှာ စုစည်းထားတဲ့ "တစ်ခုတည်းသော တပ်မတော်" အဖြစ် ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်နေတာကိုပါ။ တိုင်းပြည်တစ်ခုမှာ တရားဝင် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဟာ တစ်ခုတည်းပဲ ရှိရမှာဖြစ်သလို၊ အဲဒီတပ်မတော်ဟာလည်း ပြည်တွင်း ပုန်ကန်ထကြွမှုတွေနဲ့ သွေးထွက်သံယိုမှုတွေကို အပြီးတိုင် ရပ်တန့်စေမယ့် တစ်ခုတည်းသော ပြည်သူတွေရဲ့ အားကိုးရာ ဖြစ်ရပါမယ်။ တပ်မတော်ရဲ့ အဓိက တာဝန်ဟာ တိုက်ပွဲတွေ အနိူင်တိုက်နေဖို့ထက် တိုက်ပွဲတွေ၊ စစ်ပွဲတွေ လုံးဝမဖြစ်လာအောင် ကြိုတင် ဟန့်တားပေးနိုင်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးရဲ့ အမာခံ ကျောက်ဆောင်ကြီး ဖြစ်လာဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် အနာဂတ်မှာ တပ်မတော်ဟာ ပြည်တွင်းရေး မတည်ငြိမ်မှုတွေကို ထိန်းကျောင်းပေးနိုင်တဲ့ အမျိုးသားရေး ဦးဆောင်မှု အခန်းကဏ္ဍမှာ အခိုင်အမာ ပါဝင်နေရမှာ ဖြစ်သလို၊ တိုင်းပြည်ရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကဏ္ဍတွေမှာလည်း အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှာ ဖြစ်နေရပါမယ်။ လူမျိုးစွဲ‌ေဒသစွဲ‌လမ်းမှုတွေကို ကျော်လွန်ပြီး နိုင်ငံတော်အကျိုးကို ရှေ့တန်းတင်တဲ့၊ စစ်ပွဲကို ရပ်တန့်နိုင်စွမ်းရှိတဲ့ အင်အားတောင့်တင်းသော တစ်ခုတည်းသော မျိုးချစ်တပ်မတော်အဖြစ် မြင်တွေ့ရခြင်းကသာ ကျွန်တော်တို့ တိုင်းပြည်အတွက် အစစ်မှန်ဆုံးနဲ့ အခိုင်မာဆုံးသော အနာဂတ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

အနာဂတ်ရဲ့ အဓိကသော့ချက် - "တစ်ခုတည်းသော အမျိုးသားတပ်မတော်"

ကျွန်တော်တို့ တိုင်းပြည်ရဲ့ သမိုင်းတစ်လျှောက်မှာ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ ဘာကြောင့် ရှည်ကြာနေရသလဲလို့ မေးရင် အဖြေက ရှင်းပါတယ်။ ပြည်တွင်းမှာ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ လူမျိုးစု အခြေပြု တပ်ဖွဲ့တွေ အများအပြား ရှိနေလို့ပါပဲ။ အနာဂတ် တပ်မတော်ကို ကျွန်တော် မြင်ချင်တဲ့ ပုံရိပ်ကတော့ "တစ်ခုတည်းသော အမျိုးသားတပ်မတော် (Single Unified Army)" အဖြစ် ရပ်တည်နေတာကိုပါ။

လူမျိုးစု လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေ အားလုံး ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီး နိုင်ငံတော်ရဲ့ အလံတော်အောက်မှာ၊ တူညီတဲ့ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်တွေအောက်မှာ စုစည်းထားတဲ့ "ခေတ်မီ တပ်မတော် (Standard Army)" တစ်ခုပဲ ရှိရပါမယ်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ တရားဝင် လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့ဟာ တစ်ခုတည်းပဲ ရှိရမှာဖြစ်သလို၊ အဲဒီတပ်မတော်ဟာလည်း အင်အားတောင့်တင်းခိုင်မာတဲ့ "ပြည်ထောင်စုရဲ့ တပ်မတော်" ဖြစ်နေရပါမယ်။ ဒါမှသာ နိူင်ငံရေစသမားတွေရဲ့အင်အားပြိုင်မှုတွေ၊ လူမျိုးစုတွေရဲ့ နယ်မြေလုမှုတွ‌ေ သံသယတွေန‌ဲ့ ကင်းစင်ပြီး တကယ့် စည်းလုံးညီညွှတ်မှုကို တည်ဆောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။


တပ်မတော်ရဲ့ တာဝန်ကို ပြောရင် ကျွန်တော်တို့က တိုက်ပွဲနိုင်ဖို့ကိုပဲ အာရုံစိုက်လေ့ရှိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်မီတဲ့ အမြင်နဲ့ ကြည့်မယ်ဆိုရင် အနာဂတ် တပ်မတော်ရဲ့ အဓိက တာဝန်ဟာ "စစ်ပွဲတွေ၊ ပုန်ကန်ထကြွမှုတွေ မဖြစ်အောင် ကြိုတင် ဟန့်တားပေးဖို့" ဖြစ်သင့်ပါတယ်။ စစ်ပွဲဆိုတာ တိုင်းပြည်ရဲ့ အရင်းအမြစ်တွေကို လောင်ကျွမ်းစေတဲ့ မီးတောက်ပါပဲ။ တကယ့် အစွမ်းထက်တဲ့ တပ်မတော်ဆိုတာ တိုက်စရာ မလိုအောင် အင်အားတောင့်တင်းနေရပါမယ်။

ငြိမ်းချမ်းရေး ကဏ္ဍတွေမှာ တပ်မတော်က အဓိက ဦးဆောင်မှုအခန်းကဏ္ဍက ဖြစ်ရပါမယ်။ တိုင်းပြည်အတွင်းမှာ ပုန်ကန်မှုတွေ၊ မတည်ငြိမ်မှုတွေ ထပ်မံ အမြစ်မတွယ်နိုင်အောင် ခေတ်မီတဲ့ လုံခြုံရေး ဗျူဟာတွေ၊ ဒေသခံ ပြည်သူတွေနဲ့ တစ်သားတည်းကျတဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေနဲ့ တည်ဆောက်ရပါမယ်။ စစ်ပွဲကို ဖန်တီးသူ မဟုတ်ဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေးကို အာမခံချက် ပေးနိုင်သူ (ပြည်ထောင်စုရဲ့မျိုးချစ်တပ်မတော် အဖြစ် ရပ်တည်ပေးဖို့က အနာဂတ် တပ်မတော်ရဲ့ အကြီးမားဆုံး ဂုဏ်သိက္ခာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာ

အနာဂတ်မှာ ကျွန်တော် မြင်ချင်တဲ့ တပ်မတော်ဟာ ပြည်တွင်းရေး ပဋိပက္ခတွေထဲမှာ လုံးပန်းနေရတဲ့ အခြေအနေကနေ ရုန်းထွက်ပြီး နိုင်ငံတော်ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာနဲ့ နယ်စပ်လုံခြုံရေးကိုပဲ အပြည့်အဝ အာရုံစိုက်နေတဲ့ ပရော်ဖက်ရှင်နယ် တပ်မတော်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ လူမျိုးစု လက်နက်ကိုင်တွေ မရှိတော့တဲ့ အခါမှာ တပ်မတော်ရဲ့ အင်အားဟာ ပြည်တွင်းကို မျက်နှာမူစရာ မလိုတော့ဘဲ နိုင်ငံတော်ကို ပြင်ပအန္တရာယ်ကနေ ကာကွယ်ဖို့အတွက်ပဲ အသင့်ဖြစ်နေပါလိမ့်မယ်။

ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရဲ့ လက်ရှိပထဝီနိုင်ငံရေး အခြေအနေနဲ့ ရှုပ်ထွေးလှတဲ့ ပြည်တွင်းလုံခြုံရေး အခင်းအကျင်းတွေကို ခြုံငုံကြည့်မယ်ဆိုရင် တပ်မတော်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ သာမန်ကာလျှံကာ စဉ်းစားလို့ရတဲ့အရာမဟုတ်တာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။


 အထူးသဖြင့် တိုက်ပွဲတွေ၊ ပုန်ကန်မှုတွေနဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတွေ များပြားနေတဲ့ တိုင်းပြည်တစ်ခုမှာ တပ်မတော်ဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ "အဓိကမဏ္ဍိုင်" အဖြစ် ဘယ်လောက်အထိ အရေးပါတယ်ဆိုတာကို ကျွန်တော် သုံးသပ်တင်ပြပေးချင်ပါတယ်။


နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ တည်ဆောက်တဲ့နေရာမှာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနဲ့ တရားစီရင်ရေးဆိုတဲ့ "အာဏာသုံးရပ် )" ဟာ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံလို အသွင်ကူးပြောင်း‌ေရးကာလ ရုန်းကန်နေရပြီး လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ ပြင်းထန်နေတဲ့ နေရာမျိုးမှာ ဒီမဏ္ဍိုင်တွေ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်နိုင်ဖို့ဆိုတာ အင်အားတောင့်တင်းတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ ပံ့ပိုးမှုမပါဘဲ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။

တပ်မတော်ဟာ နိုင်ငံတော်မှာ အင်အားအတောင့်တင်းဆုံးနဲ့ စုစည်းမှုအရှိဆုံး အင်စတီကျူးရှင်း (Institution) ဖြစ်တာကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေးနဲ့ ဥပဒေပြုရေး ကဏ္ဍတွေမှာ ဦးဆောင်မှု အခန်းကဏ္ဍကနေ အမြဲတမ်း ပါဝင်နေဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။


 ဒါဟာ အာဏာကို လိုချင်လို့ မဟုတ်ဘဲ တိုင်းပြည် မပြိုကွဲအောင် ထိန်းကျောင်းပေးရမယ့် အမျိုးသားရေးတာဝန် (National Duty) ကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အင်အားချည့်နဲ့တဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားဟာ ဆူပူအုံကြွမှုတွေကို မဟန့်တားနိုင်သလို၊ ခိုင်မာတဲ့ အကာအကွယ်မရှိတဲ့ ဥပဒေပြုရေးဟာလည်း လက်တွေ့မှာ သက်ရောက်မှု မရှိနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် တပ်မတော်ဟာ ဒီမဏ္ဍိုင်ကြီးတွေ အလုပ်လုပ်နိုင်အောင် နောက်ကွယ်ကနေရော၊ ရှေ့တန်းကနေပါ ဝန်းရံပေးရမယ့် နိူင်ငံတော်ရဲ့အဓိက အင်အားစု ဖြစ်ပါတယ်။


ကျွန်တော်တို့ တိုင်းပြည်ရဲ့ အကြီးမားဆုံးသော စိန်ခေါ်မှုကတော့ "လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေ များပြားနေတာ" ပါပဲ။ တိုင်းပြည်တစ်ခုမှာ တရားမဝင် လက်နက်ကိုင်တွေ များနေသရွေ့ အချုပ်အခြာအာဏာဟာ အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်ခံနေရမှာဖြစ်သလို ပြည်သူတွေရဲ့ လူမှုစီးပွားဘဝဟာလည်း စစ်မီး‌ေတာက်‌ေတ‌ွအောက်မှာပဲ ရှိနေမှာပါ။

ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ တပ်မတော်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ အလွန်အင်မတန် အရေးကြီးလာပါတယ်။ ကျနော်တို့ မြန်မာ့တပ်မတော်ဟာ ရိုးရိုးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တစ်ခုထက် ပိုပါတယ်။ တပ်မတော်ဟာ ပြည်ထောင်စုကြီး ပြိုကွဲမသွားအောင် နိုင်ငံတော်ကို ပြိုကွဲမသွားအောင် ထိန်းထားတဲ့ "သံမဏိစည်းရိုး" ပါ။ လက်နက်ကိုင် လူမျိုးစုအဖွဲ့တွေ ချုပ်ငြိမ်းသွားဖို့နဲ့ နိုင်ငံတော်အတွင်းမှာ "တစ်ခုတည်းသော တပ်မတော် ရှိဖို့ဆိုတာ အနာဂတ် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် မဖြစ်မနေ လျှောက်လှမ်းရမယ့် လမ်းစဥ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ 

တပ်မတော်အနေနဲ့ ဒီပုန်ကန်ထကြွမှုတွေကို အပြီးတိုင် ငြိမ်းချမ်းသွားအောင် ဆောင်ရွက်ပေးရမှာဖြစ်သလို၊ အဲဒီလို ဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ အင်အားနဲ့ စွမ်းရည်လည်း ရှိနေဖို့ လိုပါတယ်။


တပ်မတော်ရဲ့ အဓိက တာဝန်ဟာ တိုက်ပွဲတွေ တိုက်နေဖို့ မဟုတ်ဘဲ တိုက်ပွဲတွေ မဖြစ်အောင် တားဆီးပေးဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ "ငြိမ်းချမ်းရေး" ဆိုတာ စကားလုံးသက်သက်နဲ့ ရတာမဟုတ်ဘဲ တောင့်တင်းတဲ့ စစ်ရေးအင်အား ကနေလာတဲ့ ဟန့်တားနိုင်စွမ်းကြောင့်သာ ရရှိတာပါ။


ခြုံငုံသုံးသပ်ရရင် တပ်မတော်ဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ သာမန် ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ဒါကိုပြည်သူတိုင်းသိထားဖို့လိုအပ်ပါတယ် ။

 တပ်မတော်ဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ "အသက်သွေးကြော" ဖြစ်ပါတယ်။ အနာဂတ်မှာ အင်အားတောင့်တင်းပြီး ဂုဏ်သိက္ခာရှိတဲ့၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အာဏာသုံးရပ်မှာ အခိုင်အမာ ပါဝင်ဦးဆောင်နိုင်တဲ့ "တစ်ခုတည်းသော တပ်မတော်" အဖြစ် ရပ်တည်ခြင်းဖြင့်သာ ကျွန်တော်တို့ တိုင်းပြည်ဟာ ကမ္ဘာ့အလယ်မှာ မားမားမတ်မတ် ဂုဏ်သိက္ခာရှိစ္ွာ ရပ်တည်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ မြင်တွေ့ချင်တဲ့၊ တိုင်းပြည်အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ ခိုင်မာသော အနာဂတ် တပ်မတော်ရဲ့ ပုံရိပ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျ။


နိဂုံးချုပ် သုံးသပ်ချက်

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင် ကျွန်တော်တို့ မျှော်လင့်တဲ့ အနာဂတ်ဆိုတာ သေနတ်သံတွေ ငြိမ်သက်သွားတဲ့ အနာဂတ်ပါ။ အဲဒီ ငြိမ်းချမ်း‌ေရးကို ဖော်ဆောင်ပေးမယ့် အဖွဲ့အစည်းဟာ အင်အားတောင့်တင်းပြီး စည်းလုံးတဲ့၊ တစ်ခုတည်းသော မျိုးချစ်တပ်မတော်ပဲ ဖြစ်ရပါမယ်။ 

တိုင်းပြည်ရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ တည်ငြိမ်ရေးကို အာမခံချက် ပေးနိုင်တဲ့၊ ကမ္ဘာ့အလယ်မှာ လူ/လက်နက်အင်အား ရှိတဲ့ "တစ်ခုတည်းသော တပ်မတော်" အဖြစ် မြင်တွေ့ရမယ့်နေ့ကို ကျွန်တော်တို့အားလုံး ယုံကြည်ချက်အပြည့်နဲ့ မျှော်လင့်နေကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျ။

 "မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျာ...

ကျွန်တော် ဒီနေ့ စကားမစခင် မေးခွန်းလေးတစ်ခု အရင်မေးပါရစေ။ ကျွန်တော်တို့ 'နိုင်ငံရေး' လို့ ပြောလိုက်ရင် လူတော်တော်များများ စိတ်ထဲမှာ ဘာကို အရင်ဆုံး ပြေးမြင်ကြသလဲ? ပါတီတွေ အားပြိုင်တာလား၊ မဲဆွယ်တာလား၊ ဒါမှမဟုတ် အာဏာလုပွဲတွေလား?

တကယ်တော့ အဲဒါတွေက နိုင်ငံရေးရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ 'ပါတီနိုင်ငံရေး' သက်သက်ပဲ ရှိပါသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီထက် ပိုအရေးကြီးတဲ့၊ ကျွန်တော်တို့ တိုင်းပြည်ရဲ့ အသက်သွေးကြောလို့ ပြောလို့ရတဲ့ 'အမျိုးသားနိုင်ငံရေး' ဆိုတာ ရှိပါသေးတယ်။

အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဆိုတာ ပါတီစွဲ၊ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲတွေထက် တိုင်းပြည်ရဲ့ 'ဘုံအကျိုးစီးပွား' ကို ရှေ့တန်းတင်တာပါ။ 'ငါ့ပါတီ နိုင်ဖို့' ထက် 'ငါ့တိုင်းပြည် ရှင်သန်ဖို့' ကို ဦးစားပေးတာပါ။ ဥပမာပြောရရင် မိသားစုတစ်စုမှာ မောင်နှမတွေ အချင်းချင်း စိတ်ကောက်ချင် ကောက်မယ်၊ ငြင်းချင် ငြင်းကြမယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ့်အိမ်ကို သူစိမ်းက လာဖျက်ဆီးမယ်ဆိုရင်တော့ မောင်နှမတွေ အားလုံး လက်တွဲပြီး ကာကွယ်ကြရမှာပဲ မဟုတ်လားခင်ဗျာ? အဲဒီလို စိတ်ဓာတ်မျိုးဟာ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။

ဒီနေ့ခေတ်မှာ ကျွန်တော်တို့ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အခက်အခဲတွေကို ကျော်ဖြတ်ဖို့ဆိုရင် ပါတီတွေအချင်းချင်း တိုက်ခိုက်နေရုံနဲ့ မရတော့ပါဘူး။ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ရှုံးလို့၊ အာဏာမရလို့ဆိုပြီး တောခိုလက်နက်ကိုင်၊ တိုင်းပြည်ပျက်အောင် လုပ်နေကြတာတွေဟာ အမျိုးသားနိုင်ငံရေး မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါတွေဟာ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် တိုင်းပြည်ကို ဓားစာခံလုပ်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ကျွန်တော် တင်ပြချင်တာကတော့... ကျွန်တော်တို့ တိုင်းပြည် တကယ်အေးချမ်းဖို့၊ တကယ်ဖွံ့ဖြိုးဖို့ဆိုရင် ပါတီစွဲတွေကို ခေတ္တဘေးဖယ်ထားပြီး 'နိုင်ငံတော်' ဆိုတဲ့ ဘုံရည်မှန်းချက်အောက်မှာ ဘယ်လို စည်းလုံးကြမလဲဆိုတဲ့ အချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။


၁။ ပါတီနိုင်ငံရေးနဲ့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေး ဘယ်လိုကွာခြားသလဲ


ဒါကြောင့် ပါတီနိုင်ငံရေးက အဖွဲ့အစည်းအကျိုးကို ရှေးရှုပေမဲ့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကတော့ တစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ ရေရှည်အနာဂတ်ကို တည်ဆောက်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးလို့ ဆိုရမှာဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အဓိက ခွဲခြားမြင်ရမှာကတော့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကို လုပ်ဆောင်ကြသူဟာ တိုင်းပြည်တည်ငြိမ်ရေးကို ပထမဦးစားပေးပါတယ်။ ပါတီနိုင်ငံရေးအရ မိမိတို့နှစ်သက်တဲ့ ပါတီက ရွေးကောက်ပွဲမှာ အနိုင်မရလို့ဖြစ်စေ၊ မိမိတို့လိုချင်တဲ့ အာဏာကို မရရှိလို့ဖြစ်စေ ရွေးကောက်ပွဲလမ်းကြောင်းနဲ့ ဒီမိုကရေစီနည်းလမ်းတွေကို စွန့်လွှတ်လိုက်တာဟာ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးမဟုတ်တော့ပါဘူး။ မိမိပါတီ ရှုံးနိမ့်မှုကို လက်မခံနိုင်ဘဲ တောခိုလက်နက်ကိုင်တာ၊ သူပုန်သူကန်လုပ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ဆူပူအောင် ဖန်တီးတာတွေဟာ တိုင်းပြည်ရဲ့ အနာဂတ်ကို ဖျက်ဆီးရာရောက်ပါတယ်။ ဒါဟာ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးရဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်တဲ့ "ကိုယ်ကျိုးစီးပွားနဲ့ အုပ်စုစွဲနိုင်ငံရေး" သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

တကယ်တော့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဆိုတာ "ငါ့ပါတီနိုင်ဖို့ထက် ငါ့တိုင်းပြည်ရှင်သန်ဖို့" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်နဲ့ အင်အားစုအားလုံး တစ်သွေးတစ်သားတည်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်တာကို ခေါ်တာပါ။ ရွေးကောက်ပွဲဆိုတာ ပြည်သူ့ဆန္ဒကို ဖော်ထုတ်တဲ့ လမ်းကြောင်းဖြစ်လို့ ရှုံးသည်ဖြစ်စေ၊ နိုင်သည်ဖြစ်စေ ရလဒ်ကို လေးစားရပါမယ်။ အနိူင်မရရအောင် မဲလိမ်မဲခိုးမယ် မဲခိုးလို့အရေးယူခံရရင် ဆူပူဆန္္ဒပြမယ် နောက်ဆုံး လက်နက်ကိုင် လမ်းစဉ်ကို ရွေးချယ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို မတည်မငြိမ်ဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်တာဟာ ပြည်သူလူထုရဲ့ လူမှုစီးပွားဘဝတွေကို ချောက်ထဲဆွဲချသလို ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပါတီနိုင်ငံရေးက အဖွဲ့အစည်းအကျိုးကို ရှေးရှုပေမဲ့၊ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကတော့ တိုင်းပြည်ရဲ့ တည်ငြိမ်ရေးနဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို ဘယ်အရာနဲ့မှ မလဲနိုင်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးလို့ ဆိုရမှာဖြစ်ပါတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲမှာ အောင်နိုင်သူကလည်း နိုင်ငံ့အကျိုးကို ကြည့်ရသလို၊ အရေးနိမ့်သူကလည်း တရားဝင်လမ်းကြောင်းပေါ်ကနေပဲ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ ဝိုင်းဝန်းကူညီခြင်းကသာ စစ်မှန်တဲ့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

၂။ အမျိုးသားနိုင်ငံရေး၏ အနှစ်သာရနှင့် အဓိကမဏ္ဍိုင်များ

အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်တဲ့နေရာမှာ အခြေခံကျတဲ့ တိုင်ကြီး (၃) တိုင် ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီမဏ္ဍိုင်တွေဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆက်စပ်နေပြီး နိုင်ငံတော်ရဲ့ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် အရေးအကြီးဆုံး အုတ်မြစ်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ပထမမဏ္ဍိုင်ကတော့ "နိုင်ငံတော် တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေး" ပါ။

ဒါဟာ ဘယ်လိုနိုင်ငံရေးစနစ်မျိုးမှာမဆို ပထမဆုံးနဲ့ အရေးအကြီးဆုံး လိုအပ်ချက်ဖြစ်ပါတယ်။ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှု မရှိဘဲနဲ့ ဘယ်လိုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်ကိုမှ အကောင်အထည်ဖော်လို့ မရပါဘူး။ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုရှိမှသာ ပြည်သူတွေဟာ စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှုကင်းကင်းနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ လူမှုစီးပွားဘဝတွေကို မြှင့်တင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကို ဖော်ဆောင်သူတိုင်းဟာ တိုင်းပြည်ဆူပူအောင် လုပ်ဆောင်တာမျိုးထက် တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုကို ရှေးရှုတဲ့ နည်းလမ်းတွေကိုပဲ ရွေးချယ်ကြရပါတယ်။

ဒုတိယမဏ္ဍိုင်ကတော့ "အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေး" ပါ။

ကျွန်တော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံလို တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ၊ ဘာသာပေါင်းစုံ စုပေါင်းနေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံမျိုးမှာ အချင်းချင်းကြား ယုံကြည်မှုရှိဖို့က အသက်သွေးကြောပါပဲ။ အတိတ်က ဖြစ်ခဲ့တဲ့ အာဃာတတွေ၊ သဘောထားကွဲလွဲမှုတွေကို ဘေးဖယ်ထားပြီး နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဘုံအကျိုးစီးပွားအတွက် အပြန်အလှန် လေးစားမှုနဲ့ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခြင်းဟာ အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးရဲ့ အနှစ်သာရပါ။ အင်အားကြီးသူက အနိုင်ကျင့်တာမျိုးမဟုတ်ဘဲ အားလုံးတန်းတူရည်တူ ပါဝင်ခွင့်ရတဲ့ နိုင်ငံရေးဝန်းကျင်တစ်ခုကို တည်ဆောက်တာဟာ စစ်မှန်တဲ့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးရဲ့ ပြယုဂ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

တတိယမဏ္ဍိုင်ကတော့ "ရေရှည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး" ပါ။

ဒါကတော့ လက်ရှိမျိုးဆက်တင်မကဘဲ နောင်လာနောက်သားတွေအတွက်ပါ ကောင်းမွန်တဲ့ အနာဂတ်ကို ဖန်တီးပေးဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ခိုင်မာတဲ့ စီးပွားရေးစနစ်၊ အရည်အသွေးရှိတဲ့ ပညာရေးနဲ့ ကျန်းမာရေးစနစ်တွေကို စနစ်တကျ တည်ဆောက်ခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံသားအားလုံးရဲ့ လူမှုဘဝတွေ မြင့်မားလာအောင် လုပ်ဆောင်ရမှာပါ။ ဒါဟာ ပါတီတစ်ခုရဲ့ အကျိုးအတွက် မဟုတ်ဘဲ တစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ အကျိုးစီးပွားအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး အားလုံးစုပေါင်း ကြိုးပမ်းကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရရင် တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှု မရှိရင် ပြန်လည်သင့်မြတ်ဖို့ ခက်ခဲသလို၊ ပြန်လည်သင့်မြတ်မှု မရှိရင်လည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဖို့ လမ်းစမမြင်နိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဒီမဏ္ဍိုင် (၃) ခုလုံးဟာ တစ်ပြိုင်တည်း ခိုင်မာအားကောင်းနေဖို့ လိုအပ်တာပါ။ ဒီမဏ္ဍိုင် (၃) ခု ခိုင်မာမှသာ စစ်မှန်တဲ့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကို ဖော်ဆောင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ မြန်မာ့သမိုင်းကပေးတဲ့ သင်ခန်းစာနဲ့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေး

မြန်မာ့သမိုင်းမှာ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးရဲ့ အင်အားကို အထင်ရှားဆုံး မြင်ခဲ့ရတာကတော့ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကာလပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုစဉ်က ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်တဲ့ ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ကြီးကို ကြည့်ရင် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးရဲ့ ပုံစံကို ကွင်းကွင်းကွက်ကွက် မြင်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီအဖွဲ့ကြီးထဲမှာ ကွန်မြူနစ်တွေပါတယ်၊ ဆိုရှယ်လစ်တွေပါတယ်၊ တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်တွေပါတယ်၊ ရဟန်းရှင်လူ ပြည်သူတွေ အကုန်ပါတယ်။

သူတို့အားလုံးမှာ ကိုယ်ပိုင်အယူအဆတွေ မတူညီကြပေမဲ့ "လွတ်လပ်ရေးရရှိရေး" ဆိုတဲ့ ဘုံရည်မှန်းချက်တစ်ခုတည်းအောက်မှာ စည်းလုံးခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီလို ပါတီစွဲ၊ ဝါဒစွဲတွေကို ခေတ္တဘေးဖယ်ထားပြီး တိုင်းပြည်အတွက် အတူတူလက်တွဲခဲ့ကြလို့လည်း ကျွန်တော်တို့ လွတ်လပ်ရေးကို ရရှိခဲ့တာပါ။ ဒါကြောင့် သမိုင်းကပေးတဲ့ သင်ခန်းစာကတော့—ကျွန်တော်တို့ ညီညွတ်တဲ့အချိန်မှာ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးက အားကောင်းပြီး တိုင်းပြည်တိုးတက်တယ်၊ ကျွန်တော်တို့ အကွဲအပြဲများပြီး ကိုယ့်အုပ်စုအကျိုးပဲ ကြည့်တဲ့အချိန်မှာတော့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးက မှေးမှိန်သွားပြီး တိုင်းပြည်ပါ နိမ့်ကျသွားတတ်တာကို သတိပြုရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ ယနေ့ခေတ်ကာလမှာ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကို ဘယ်လိုမြင်ကြမလဲ

ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးရဲ့ အဓိပ္ပာယ်က ပိုပြီးတော့ ခေတ်မီလာဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ယနေ့ခေတ် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဆိုတာ ဒီမိုကရေစီ စံနှုန်းတွေကို လေးစားလိုက်နာခြင်းနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေပါတယ်။ လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ အခွင့်အရေးကို လေးစားတာ၊ မတူကွဲပြားတဲ့ အမြင်တွေကို လက်ခံနားထောင်ပေးတာဟာ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

 ငြိမ်းချမ်းရေး တရားဥပေဒေစိုးမိုးရေး နဲ့အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး၊ ပညာရေးနဲ့ ကျန်းမာရေးစနစ် မြှင့်တင်ရေး စတဲ့ ကဏ္ဍတွေမှာလည်း နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတွေအနေနဲ့ အပြိုင်အဆိုင်ထက် အပြန်အလှန် အထောက်အကူပြုတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ့ သွားကြဖို့ လိုပါတယ်။ အချုပ်အားဖြင့် ပြောရရင်တော့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဆိုတာ ခေတ်စနစ်တွေ ဘယ်လောက်ပြောင်းပြောင်း "ပြည်သူကို ဗဟိုပြုပြီး နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မယ်" ဆိုတဲ့ မပြောင်းလဲတဲ့ စိတ်ဓာတ်နဲ့ ရှေ့ဆက်ရမယ့် လမ်းကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

ကျနော်တို့ပြည်သူတွေ သိထားဖို့လိုတဲ့

တကယ့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဆိုတာ တိုင်းပြည်ရဲ့ ပကတိလိုအပ်ချက်ကို မှန်မှန်ကန်ကန် မြင်အောင်ကြည့်ပြီး ဖြေရှင်းပေးနိုင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒီနေ့ခေတ်မှာ ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေကြားမှာ ရင်ပေါင်တန်းနိုင်ဖို့အတွက်ဆိုရင် ခိုင်မာတဲ့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေး အုတ်မြစ်ရှိဖို့ ပိုတောင်လိုအပ်လာပါသေးတယ်။ ဒါဟာ နိုင်ငံရေးသမားတွေရဲ့ တာဝန်သက်သက်တင်မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံသားတိုင်းမှာလည်း တာဝန်ရှိပါတယ်။

ပြည်သူကို ဗဟိုပြုတယ်ဆိုတာကလည်း ပြည်သူတွေရဲ့ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ကို အကာအကွယ်ပေးတာ၊ ပညာရေးနဲ့ ကျန်းမာရေး အခွင့်အလမ်းတွေကို တန်းတူရည်တူ ရရှိစေတာတွေကို ဆိုလိုတာပါ။ တကယ်လို့ ကျွန်တော်တို့ဟာ နိုင်ငံရေးဆိုတာကို ပါတီတွေ အားပြိုင်တဲ့ ကစားပွဲတစ်ခုလိုပဲ မြင်နေမယ်ဆိုရင် တိုင်းပြည်ရဲ့ အနာဂတ်ဟာ မရေရာတဲ့ လှိုင်းတံပိုးတွေကြားမှာ မျောပါနေဦးမှာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့အားလုံးဟာ မိမိတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ခံယူချက်တွေ၊ ဝါဒတွေထက် တိုင်းပြည်ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာနဲ့ နယ်မြေတည်တံ့ရေးကို ပိုပြီးတန်ဖိုးထားရပါမယ်။

အမျိုးသားနိုင်ငံရေးရဲ့ လမ်းကြောင်းပေါ်မှာ လျှောက်လှမ်းတဲ့အခါ စိန်ခေါ်မှုတွေ၊ အခက်အခဲတွေ အများကြီး ကြုံရနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အမျိုးသားရေးကို ဗဟိုပြုတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကသာ အမှန်ကန်ဆုံး လမ်းပြနိူင်မယ့် သံလိုက်အိမ်မြှောင် ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တယ်ဆိုရာမှာလည်း နိူင်ငံ့တပ်မတော်သည် လက်နက်အင်အား လူအင်အားခိုင်မာတောင့်တင်းနေဖို့ လိုအပ်သလို စစ်မှန်တဲ့အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို အစဉ်အလေးထားကြဖို့လိုအပ်ပါတယ် 

 ခေတ်စနစ်တွေ ဘယ်လိုပင် ပြောင်းလဲသွားပါစေ၊ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးရဲ့ မူလအခြေခံဖြစ်တဲ့ "တိုင်းပြည်အကျိုး ရှေးရှုရေး" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကတော့ ဘယ်တော့မှ ဟောင်းနွမ်းေပြာင်းလဲသွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဒီစိတ်ဓာတ်ကို လက်ကိုင်ထားပြီး ကျွန်တော်တို့အားလုံး တညီတညွတ်တည်း ရှေ့ဆက်သွားကြမယ်ဆိုရင် ငြိမ်းချမ်းသာယာပြီး ခေတ်မီ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်တဲ့ နိုင်ငံတော်သစ်ကြီးဆီကို မလွဲမသွေ ရောက်ရှိနိုင်မှာဖြစ်ကြောင်း သုံ

းသပ်တင်ပြလိုက်ရပါတယ်ခင်ဗျာ။

  "တိုင်းပြည် မပြိုကွဲဖို့ဆိုရင် မက်ခိရာဗယ်လီကို ဖတ်ပါ" လို့ ပေးထားပါတယ်။

YouTube Video Podcast Script: အာဏာ၊ လုံခြုံရေးနှင့် တိုင်းပြည်မပြိုကွဲရေး

(Intro - စိတ်ဝင်စားစရာ နောက်ခံတေးဂီတ ခပ်မှိန်မှိန်ဖြင့် စတင်ပါ)


တင်ဆက်သူ: 

 အစိုးရသစ်တစ်ရပ် တက်လာတဲ့အခါ၊ တိုင်းပြည်က မတည်မငြိမ် ဖြစ်နေတဲ့အခါ၊ 'တိုင်းပြည် ပြိုကွဲမသွားစေဖို့' အတွက် နိုင်ငံရေး ပြိုင်ဘက်တွေနဲ့ ရန်သူတွေကို ဘယ်လို ကိုင်တွယ်ရမလဲဆိုတာ မက်ခိရာဗယ်လီရဲ့ အမြင်ကနေ ကျွန်တော်တို့ ဆွေးနွေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။"

"မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျာ။ ကျွန်တော်တို့ ဒီနေ့ ဆွေးနွေးမှာကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော်က ရေးခဲ့ပေမဲ့ ဒီနေ့ထိ နိုင်ငံရေးလောကရဲ့ 'မှန်ကန်တဲ့ လက်စွဲစာအုပ်' လို့ တင်စားကြတဲ့ နီကိုလို မက်ခိရာဗယ်လီရဲ့ 'The Prince' အကြောင်းပါ။


တင်ဆက်သူ: "မက်ခိရာဗယ်လီရဲ့ ပထမဆုံး သင်ခန်းစာကတော့ 'လောကကြီးကို ရှိစေချင်တဲ့အတိုင်း မကြည့်ဘဲ၊ ရှိနေတဲ့အတိုင်း ကြည့်ဖို့' ပါပဲ။ အစိုးရသစ်တစ်ရပ်ဟာ စေတနာကောင်းရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ တိုင်းပြည် မပြိုကွဲဖို့ဆိုရင် အစိုးရမှာ 'အာဏာ' တည်မြဲနေဖို့ လိုပါတယ်။

သူက ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်မှာ Virtù (အရည်အချင်း) ရှိရမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အရည်အချင်းဆိုတာ ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းတာကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အခြေအနေကို လိုက်ပြီး ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုံးဖြတ်နိုင်တာ၊ ပါးနပ်နိုင်တာ လိုအပ်ရင် ရက်စက်နိုင်တာကို ပြောတာပါ။ ကံတရား (Fortune) ဆိုတာ မြစ်ရေကြီးသလိုပဲ၊ ဘယ်အချိန်လာမလဲ မသိဘူး။ ခေါင်းဆောင်ကောင်းဆိုတာ အဲဒီမြစ်‌ေရကြီးတာကို ရင်ဆိုင်ဖို့ တားဆီးနိူင်ဖို့အတွက် ဆည်မြောင်းတွေ ကြိုဆောက်ထားနိုင်တဲ့သူ ဖြစ်ရမယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။"


တင်ဆက်သူ: ရန်သူတွေကို ဘယ်လို ဆက်ဆံမလဲ? 

 "ဒါကတော့ အစိုးရသစ်တွေအတွက် အထိခိုက်မခံဆုံး အပိုင်းပါ။ မက်ခိရာဗယ်လီက အရမ်းပြတ်သားတဲ့ လမ်းညွှန်ချက် ပေးထားပါတယ်။


၁။ ထိရင် အပြတ်နှိပ်ကွပ်ပါ:

သူက ပြောပါတယ်။ 'လူတွေကို ဆက်ဆံတဲ့အခါ စည်းရုံး ဆွဲဆောင်ပါ၊ ဒါမှမဟုတ် အပြတ်ချေမှုန်းပါ။' ဘာလို့လဲဆိုတော့ လူတွေဟာ အနာတရလေး ဖြစ်ရုံဆိုရင် ကတ်သီးကတ်သတ် ပြန်လုပ်တတ်ကြပေမဲ့၊ အပြတ်အသတ် ချေမှုန်းခံရရင်တော့ ဘာမှ ပြန်မလုပ်နိုင်တော့လို့ပါပဲ။ ပြိုင်ဘက်တွေကို ဒဏ်ရာရရုံပဲ ပေးတာဟာ ကိုယ့်အတွက် ရန်ငြိုးကိုပဲ မွေးမြူထားတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။

အစိုးရသစ်တစ်ခုဟာ တိုင်းပြည် ပြိုကွဲမသွားဖို့အတွက် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို တည်ဆောက်တဲ့အခါ ပြိုင်ဘက်တွေကို ခြိမ်းခြောက်ရုံ၊ ဒါမှမဟုတ် အားနည်းသွားအောင် လုပ်ရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ အဲဒီလို လုပ်လိုက်ခြင်းက သူတို့ကို ပိုပြီး နာကြည်းသွားစေပြီး အခွင့်အရေးရတာနဲ့ ကိုယ့်ကို ပြန်တိုက်ခိုက်ဖို့ အားမွေးနေစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် မက်ခိရာဗယ်လီရဲ့ အယူအဆအရ နည်းလမ်း (၂) သွယ်ပဲ ရှိပါတယ်။

၁။ ပထမနည်းလမ်းက - ပြိုင်ဘက်တွေကို ကိုယ့်ရဲ့ မဟာမိတ်တွေ ဖြစ်လာအောင်၊ ကိုယ့်ရဲ့ စနစ်ထဲမှာ အကျိုးအမြတ် ခံစားခွင့်ရှိသူတွေ ဖြစ်လာအောင် ပါးပါးနပ်နပ်နဲ့ သိမ်းသွင်းလိုက်ဖို့ပါ။ ဒါဟာ အကောင်းဆုံး နည်းလမ်းလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ ဒုတိယနည်းလမ်းကတော့ - တကယ်လို့ သူတို့ဟာ တိုင်းပြည် တည်ငြိမ်ရေးကို ဖျက်ဆီးမယ့် တကယ့်ရန်သူတွေ ဖြစ်နေပြီဆိုရင်တော့ သူတို့ကို ပြန်မထနိုင်အောင်၊ နောက်တစ်ကြိမ် အနှောင့်အယှက် မပေးနိုင်အောင် ပြတ်ပြတ်သားသား နှိမ်နင်းဖို့ပါပဲ။ ဒဏ်ရာရရုံပဲ ပေးထားတဲ့ ရန်သူဟာ အဆိပ်ပြင်းတဲ့ မြွေတစ်ကောင်လိုပါပဲ။ တစ်နေ့မှာ ကိုယ့်ကို ပြန်ကိုက်ဖို့ ချောင်းနေမှာ အသေအချာပါပဲ။

(အသံကို အနည်းငယ်မြှင့်ပြီး ရှင်းပြပါ)

အစိုးရသစ်တွေ ကျရှုံးရတဲ့ အကြောင်းရင်းတစ်ခုကတော့ 'ကြင်နာပြခြင်း' နဲ့ 'ပြတ်သားခြင်း' ကို နေရာလွဲမှား သုံးစွဲမိတာကြောင့်ပါ။ မက်ခိရာဗယ်လီက သတိပေးပါတယ်။ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ဟာ ရန်သူအပေါ်မှာ မလိုအပ်ဘဲ ရက်စက်တာမျိုးကို ရှောင်ရမှာ ဖြစ်ပေမဲ့၊ တိုင်းပြည်ရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ အာဏာတည်မြဲရေးအတွက် လိုအပ်လာရင်တော့ 'ရက်စက်မှု' ကို တစ်ကြိမ်တည်းနဲ့ ထိထိရောက်ရောက် အဆုံးသတ်နိုင်ရပါမယ်။ တနုံ့နုံ့နဲ့ နာကျင်အောင် လုပ်နေတာမျိုးဟာ အမုန်းတရားကိုပဲ ပွားစေပြီး အုပ်ချုပ်ရေးကို ပျက်ပြားစေပါတယ်။

အနှစ်ချုပ်ရရင်တော့ ခင်ဗျာ... တိုင်းပြည် မပြိုကွဲဖို့ဆိုရင် အစိုးရသစ်ဟာ ရန်သူနဲ့ ပြိုင်ဘက်တွေအပေါ်မှာ ဝေဝေဝါးဝါး မဖြစ်သင့်ပါဘူး။ ဝေဝါးနေတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေဟာ ပြိုင်ဘက်တွေကို အားတက်စေပြီး ကိုယ့်ရဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို အားနည်းစေပါတယ်။ သူတို့ကို ကိုယ့်ဘက်ပါအောင် လုပ်နိုင်မလား? မလုပ်နိုင်ဘူးဆိုရင်တော့ သူတို့ရဲ့ အန္တရာယ်ကနေ တိုင်းပြည်ကို ဘယ်လို ကာကွယ်မလဲ? စဉ်းစားကြဖို့လိုအပ်ပါတယ် ။

 

၂။ ခြင်္သေ့နှင့် မြေခွေး ပမာဏ:

ခေါင်းဆောင်ဟာ ခြင်္သေ့လို အင်အားသုံးပြီး ခြောက်လှန့်နိုင်ရသလို၊ မြေခွေးလို ပါးနပ်ပြီး ထောင်ချောက်တွေကို မြင်နိုင်ရမယ်။ ပြိုင်ဘက်တွေရဲ့ လှည့်ကွက်တွေကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး သူတို့ထက် လက်ဦးမှု ယူရပါမယ်။

မက်ခိရာဗယ်လီက သူ့ရဲ့စာအုပ်ထဲမှာ အစိုးရသစ်တွေအတွက် အရိုးရှင်းဆုံးနဲ့ အပြတ်သားဆုံး သတိပေးချက်တစ်ခု ပေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ 'ဥပဒေကောင်းတွေရှိဖို့ဆိုရင် အဲဒီဥပဒေကို ကာကွယ်ပေးနိုင်တဲ့ လက်နက်ကောင်းတွေ (စစ်တပ်ကောင်းတွေ) အရင်ရှိရမယ်' ဆိုတာပါပဲ။ စစ်တပ်မတောင့်တင်းရင် ဘယ်လောက်ပဲ ကောင်းမွန်တဲ့ မူဝါဒတွေ ချမှတ်ပါစေ၊ အဲဒီအစိုးရဟာ ကြာရှည်မခံနိုင်ဘူးလို့ သူက ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့ပါတယ်။



အပိုင်း (၃) - တိုင်းပြည် မပြိုကွဲရေးနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေး

တင်ဆက်သူ: "တိုင်းပြည် ပြိုကွဲမသွားဖို့အတွက် အစိုးရသစ်တစ်ခုဟာ 'အခြေခံ အုတ်မြစ်' ခိုင်မာဖို့ လိုပါတယ်။ မက်ခိရာဗယ်လီ အမြင်အရ အုတ်မြစ်ကောင်းဆိုတာ 'ကောင်းမွန်တဲ့ ဥပဒေ' နဲ့ 'တောင့်တင်းတဲ့ စစ်တပ်' ပါပဲ။

အစိုးရသစ်ဟာ တခြားနိုင်ငံရဲ့ အကူအညီ (Mercenaries) ကိုပဲ အလွန်အကျွံ အားကိုးနေလို့ မရပါဘူး။ ကိုယ်ပိုင် တောင့်တင်းတဲ့ လုံခြုံရေး အင်အားစု ရှိရပါမယ်။


"တိုင်းပြည် မပြိုကွဲဖို့ဆိုတာ အစိုးရသစ်တစ်ရပ်အတွက် ပထမဆုံးနဲ့ နောက်ဆုံး ရည်မှန်းချက် ဖြစ်ရပါမယ်။ မက်ခိရာဗယ်လီက တိုင်းပြည် တစ်ပြည်ရဲ့ ကျောရိုးဟာ 'တောင့်တင်းတဲ့ လုံခြုံရေး အင်အားစု' နဲ့ 'ခိုင်မာတဲ့ ဥပဒေ' ပဲလို့ ပြတ်ပြတ်သားသား ဆိုခဲ့ပါတယ်။ 


၁။ ကိုယ်ပိုင် အင်အားစုအပေါ် ယုံကြည်ပါ (Don’t Rely on Mercenaries):

မက်ခိရာဗယ်လီက ပြင်ပအင်အားစုတွေ၊ ဒါမှမဟုတ် ငှားရမ်းထားတဲ့ စစ်သည်တွေကို အားကိုးတာဟာ ကိုယ့်သေတွင်းကိုယ် တူးတာနဲ့ အတူတူပဲလို့ သတိပေးခဲ့ပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့ဟာ အကျိုးအမြတ်ရှိမှ ကူညီကြတာဖြစ်ပြီး၊ တကယ့် အကျပ်အတည်းမှာ ကိုယ့်ကို သစ္စာဖောက်သွားနိုင်လို့ပါပဲ။ 


အစိုးရသစ်ဟာ တိုင်းပြည်အပေါ် တကယ်သစ္စာရှိတဲ့၊ တိုင်းပြည်ရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ကိုယ်စားပြုတဲ့ 'ကိုယ်ပိုင်လုံခြုံရေး ယန္တရား' ကို အမြန်ဆုံး အသက်သွင်းရပါမယ်။ ကိုယ့်ခြေထောက်ပေါ်ကိုယ် ရပ်တည်နိုင်တဲ့ အင်အားစု ရှိမှသာ တိုင်းပြည် ပြိုကွဲမယ့် အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်နိုင်မှာပါ။

၂။ ငြိမ်းချမ်းရေးကာလမှာ စစ်အတွက် ပြင်ဆင်ပါ:

ခေါင်းဆောင်ကောင်းတစ်ယောက်ဟာ ငြိမ်းချမ်းနေတဲ့အချိန်မှာတောင် စစ်ပညာနဲ့ ဗျူဟာကို ဘယ်တော့မှ မျက်ခြေမပြတ်ရဘူးလို့ မက်ခိရာဗယ်လီက ဆိုပါတယ်။ သူက 'ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ စစ်ပွဲနှစ်ခုကြားက ခဏနားတဲ့ အချိန်ပဲ' လို့ ယူဆခဲ့တာပါ။ ဒါကြောင့် အစိုးရသစ်ဟာ တိုင်းပြည်အေးချမ်းနေရင်တောင်မှ စစ်တပ်ကို ခေတ်မီအောင် လုပ်တာနဲ့ နည်းဗျူဟာတွေ ပြင်ဆင်တာကို အရှိန်မလျှော့သင့်ပါဘူး။ 'အမြဲအသင့်ဖြစ်နေခြင်း' ဟာ ရန်သူတွေကို တိုက်ခိုက်ဖို့ စိတ်မကူးရဲအောင် လုပ်နိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံး အမျိုးသားလုံခြုံရေး ခံစစ်ပါပဲ။

၂။ စီးပွားရေး တည်ငြိမ်မှုက အကောင်းဆုံး ခံတပ် (Economy as a Fortress):

မက်ခိရာဗယ်လီက 'ခံတပ်တွေ' ဆောက်တာထက် ပြည်သူတွေရဲ့ 'အမုန်း' မခံရအောင် နေတာက ပိုအရေးကြီးတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ပြည်သူတွေရဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို မထိခိုက်ဖို့ သူ အလေးအနက် သတိပေးပါတယ်။ လူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ မိဘ ဆုံးရှုံးတာကို မေ့ချင်မေ့ပစ်ကြပေမဲ့၊ သူတို့ရဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ အမွေအနှစ်တွေကို သိမ်းပိုက်ခံရတာကိုတော့ ဘယ်တော့မှ မမေ့ကြဘူးလို့ သူက ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် အစိုးရသစ်ဟာ အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို တည်ဆောက်တဲ့အခါ ပြည်သူတွေရဲ့ စားဝတ်နေရေးကို အာမခံချက် ပေးနိုင်ရပါမယ်။ ပြည်သူတွေ စီးပွားရေး အဆင်ပြေနေသရွေ့ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတွေ၊ ပြည်တွင်း မတည်ငြိမ်မှုတွေဟာ ပေါ်ပေါက်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။


၃။ အုပ်စုကွဲမှုတွေကို ထိန်းကျောင်းခြင်း (Managing Factions):

တိုင်းပြည် ပြိုကွဲခြင်းရဲ့ အစဟာ ပြည်တွင်းက အုပ်စုကွဲမှုတွေပါပဲ။ မက်ခိရာဗယ်လီရဲ့ အယူအဆအရ ခေါင်းဆောင်ဟာ အင်အားကြီးတဲ့ အုပ်စုတွေ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ပြိုင်ဆိုင်နေအောင် ထားပြီး၊ ကိုယ်တိုင်ကတော့ အားနည်းတဲ့ဘက်ကနေ ရပ်တည်ပေးရင်း ဟန်ချက်ညှိရပါမယ်။ ဘယ်သူ့ကိုမှ ကိုယ့်ထက် အင်အား ပိုမကြီးလာစေနဲ့။ ပြိုင်ဘက် အုပ်စုတွေ ကြားမှာ 'အာဏာရဲ့ ချိန်ခွင်လျှာ' ကို လိုသလို ကစားနိုင်တာဟာ တိုင်းပြည် မပြိုကွဲအောင် ထိန်းထားနိုင်တဲ့ အနုပညာ တစ်ခုပါပဲ။

အနှစ်ချုပ်ရရင်တော့ ခင်ဗျာ -

အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုတာ လက်နက်တွေတင် မကပါဘူး။ တောင့်တင်းတဲ့ ကိုယ်ပိုင်အင်အားစု ရှိရမယ်၊ ပြည်သူတွေရဲ့ စားဝတ်နေရေးကို ကာကွယ်ပေးရမယ်၊ ပြီးတော့ ပြည်တွင်းက အုပ်စုတွေကို ပါးပါးနပ်နပ်နဲ့ ထိန်းကျောင်းနိုင်ရမယ်။ ဒါမှသာ 'တိုင်းပြည် ပြိုကွဲခြင်း' ဆိုတဲ့ အန္တရာယ်ကနေ အစိုးရသစ်က ကာကွယ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။"


အပိုင်း (၄) - နိဂုံး- ရည်မှန်းချက်က နည်းလမ်းကို ဆုံးဖြတ်တယ်

တင်ဆက်သူ: "မက်ခိရာဗယ်လီရဲ့ အကျော်ကြားဆုံး စကားကတော့ 'The End justifies the Means' (ရည်မှန်းချက် အောင်မြင်ဖို့ဆိုရင် နည်းလမ်းမရွေးတာ မှန်ကန်တယ်) ဆိုတာပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ သတိထားရမှာက အဲဒီ 'ရည်မှန်းချက်' ဟာ ခေါင်းဆောင် တစ်ဦးတစ်ယောက်ရဲ့ အကျိုးစီးပွား မဟုတ်ဘဲ 'နိုင်ငံတော် တည်ငြိမ်ရေးနဲ့ ပြည်သူ့လုံခြုံရေး' ဖြစ်ဖို့ လိုပါတယ်။


အနှစ်ချုပ်ရရင်တော့ အစိုးရသစ်တစ်ရပ်ဟာ နူးညံ့လွန်းနေလို့ မရပါဘူး။ ပြိုင်ဘက်တွေကို ပါးပါးနပ်နပ် ကိုင်တွယ်ပါ၊ ရန်သူကို အပြတ်ချေမှုန်းပါ၊ တောင့်တင်းတဲ့ လုံခြုံရေးစနစ်ကို တည်ဆောက်ပါ။ ပြီးရင်ပြည်သူ့အမုန်းကို ရှောင်ပါ၊ ဒါဟာ မက်ခိရာဗယ်လီ ပေးခဲ့တဲ့ တိုင်းပြည် မပြိုကွဲရေး လက်စွဲလမ်းစဥ်ပါပဲ။"


တင်ဆက်သူ: "အခု ဆွေးနွေးချက်အပေါ် မိတ်ဆွေတို့ရော ဘယ်လိုမြင်ပါသလဲ? မက်ခိရာဗယ်လီရဲ့ အယူအဆတွေဟာ ဒီနေ့ခေတ်မှာရော အသုံးတည့်ပါသေးသလား? Comment မှာ ဝင်ရောက်ဆွေးနွေးပေးကြပါဦး။ အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။"

Sunday, 22 March 2026


ါင်းစဉ် - အမှောင်ခေတ်ကို ဖြတ်သန်းခြင်း (သို့မဟုတ်) ကျွန်တော်တို့ အတူတကွ ဆက်လက်ရှင်သန်ကြရအောင်

[နိဒါန်း - အခြေအနေမှန်ကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း]

အားလုံးပဲ မင်္ဂလာပါ။ ပုံမှန်အချိန်တွေမှာဆိုရင်တော့ "နေကောင်းကြလား၊ အဆင်ပြေကြလား" လို့ နှုတ်ဆက်ရမှာပေမယ့်၊ အခုလိုအချိန်မှာ ဒီစကားကိုပြောဖို့တောင် အတော်လေး ခက်ခဲပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သေနတ်သံတွေ၊ ဗုံးသံတွေ၊ သွေးထွက်သံယိုမှုတွေနဲ့ နေ့စဉ် ကြားနေရတဲ့ သတင်းဆိုးတွေကြားမှာ ဘယ်သူမှ တကယ် အဆင်မပြေနိုင်လို့ပါပဲ။

ဒီနေ့ ကျွန်တော် ပြောချင်တဲ့ အကြောင်းအရာက ဘယ်နိုင်ငံရေးဝါဒ၊ ဘယ်အယူအဆအကြောင်းမှ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီလို ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းတဲ့ စစ်ပွဲတွေ၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွေကြားထဲမှာ အသက်ကို ဖက်နဲ့ထုပ်ပြီး ရှင်သန်နေရတဲ့ "ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေ" အကြောင်းပါ။

မနက်နိုးလာတာနဲ့ ဘယ်သူတွေ ဘာဖြစ်ပြန်ပြီလဲ၊ ငါတို့ရပ်ကွက်၊ ငါတို့မြို့နယ်ရော လုံခြုံရဲ့လားဆိုတဲ့ စိုးရိမ်စိတ်တွေနဲ့ နေ့စဉ်ဖြတ်သန်းနေရတာ အားလုံးအသိပါပဲ။ အနာဂတ်ဆိုတာကို လှမ်းကြည့်ဖို့နေနေသာသာ၊ ဒီကနေ့ နေဝင်သွားတဲ့အထိ အသက်ရှင်လျက် ကျန်နေသေးတယ်ဆိုတာကိုပဲ ကျေးဇူးတင်ရမလို ဖြစ်နေတဲ့ ခေတ်ကြီးပါ။

[အပိုင်း ၁ - စိတ်ဒဏ်ရာတွေကို ဖက်တွယ်ထားခြင်းနှင့် နားလည်ပေးခြင်း]

ဒီလိုအချိန်မှာ ကျွန်တော်တို့အားလုံး ပင်ပန်းနေကြပါပြီ။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းတာထက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုက ပိုဆိုးပါတယ်။ တချို့က ကိုယ်ချစ်ရတဲ့ မိသားစုဝင်တွေကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရတယ်။ တချို့က တစ်သက်လုံး ရှာဖွေစုဆောင်းလာတဲ့ အိမ်ရာတွေ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို စွန့်လွှတ်ပြီး ထွက်ပြေးနေရတယ်။ အိမ်မှာ လုံလုံခြုံခြုံ နေရတယ်ဆိုတဲ့ သူတွေတောင်မှ စိတ်ထဲမှာ အကြောက်တရားတွေနဲ့ပါ။

ဒါကြောင့် ပထမဆုံး ပြောချင်တာက "ခင်ဗျားတို့ ပင်ပန်းနေတယ်၊ ကြောက်ရွံ့နေတယ်၊ ဒေါသထွက်နေတယ်၊ ဝမ်းနည်းနေတယ်ဆိုတာ လုံးဝ သဘာဝကျပါတယ်။" ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် စိတ်ဓာတ်ကျနေတယ်ဆိုပြီး အပြစ်မတင်ပါနဲ့။ ကျွန်တော်တို့ ဖြတ်သန်းနေရတဲ့ အခြေအနေက ပုံမှန်မဟုတ်တဲ့အတွက် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ တုံ့ပြန်မှုတွေကလည်း ပုံမှန်မဟုတ်တာ အဆန်းမဟုတ်ပါဘူး။ ငိုချင်ရင် ငိုချလိုက်ပါ။ ဝမ်းနည်းပိုင်ခွင့်၊ ကြောက်ရွံ့ပိုင်ခွင့် ကျွန်တော်တို့မှာ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ စိတ်ဒဏ်ရာတွေထဲမှာပဲ အကြာကြီး နစ်မွန်းမနေဖို့တော့ လိုပါတယ်။

[အပိုင်း ၂ - အချင်းချင်း ဖေးမကူညီခြင်းရဲ့ အရေးပါမှု]

ဒီလို အကျပ်အတည်းကာလမှာ ကျွန်တော်တို့ကို ကယ်တင်နိုင်တာ တစ်ခုတည်းပဲ ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "ကျွန်တော်တို့ အချင်းချင်း" ပါပဲ။

အပြင်ဘက်မှာ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ပြင်းထန်နေပါစေ၊ ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေကြားထဲမှာ ရှိနေတဲ့ မေတ္တာတရားနဲ့ ကိုယ်ချင်းစာတရားကိုတော့ ဘယ်လက်နက်နဲ့မှ ဖျက်ဆီးလို့ မရပါဘူး။ ကိုယ်ပြေးရချိန်မှာ ကိုယ့်အိမ်နီးချင်းကို ခေါ်ပြေးတာ၊ ကိုယ့်ဆီမှာရှိတဲ့ ထမင်းတစ်လုတ်ကို ခွဲကျွေးတာ၊ ဘေးလွတ်ရာကို သတင်းပေးတာတွေဟာ ဒီကနေ့ခေတ်ရဲ့ အစစ်မှန်ဆုံး သူရဲကောင်းဆန်မှုတွေပါပဲ။

လူ့အသက်တစ်ချောင်းဟာ ဘာနဲ့မှ အစားထိုးလို့ မရပါဘူး။ ကိုယ့်အသက်ရှင်သန်ဖို့ ကြိုးစားသလို၊ တခြားသူတွေရဲ့ အသက်ရှင်သန်ရေးကိုလည်း တတ်နိုင်တဲ့ဘက်က ကူညီပေးကြပါ။ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်း ကူညီနိုင်မှ ကူညီတာမဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ဓာတ်ကျနေတဲ့ မိတ်ဆွေတစ်ယောက်ကို စကားလေးတစ်ခွန်း ပြောပေးတာ၊ အားပေးတာကလည်း အခုလိုအချိန်မှာ အသက်ကယ်ဆေး တစ်ခွက်ပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ အချင်းချင်း ရန်မဖြစ်ကြဖို့၊ သံသယမပွားကြဖို့ အရမ်းအရေးကြီးပါတယ်။ အမှောင်မိုက်ဆုံး အချိန်တွေမှာ ကျွန်တော်တို့ အချင်းချင်း လက်တွဲထားမှသာ လမ်းမပျောက်မှာပါ။


နောက်ပြီး ကျွန်တော် အလေးအနက် တောင်းဆိုချင်တာတစ်ခုရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ 'ဘယ်လို အကြောင်းပြချက်မျိုးနဲ့မှ မိမိအချင်းချင်းကြားမှာ သံသယစိတ်တွေ မမွေးမြူကြဖို့နဲ့ တစ်ဦးအပေါ်တစ်ဦး အနိုင်မကျင့်ကြဖို့' ပါပဲ။

အပြင်ဘက်မှာ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ ပြင်းထန်နေတာထက် ပိုကြောက်ဖို့ကောင်းတာက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နှလုံးသားတွေထဲမှာ အမုန်းတရားနဲ့ သံသယတွေ အမြစ်တွယ်သွားမှာကိုပါ။ အခုလို အားကိုးရာမဲ့နေတဲ့အချိန်မှာ ဘေးနားကလူကို ရန်သူလို ကြည့်တာမျိုး၊ အခြေအနေအရ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် သံသယပွားတာမျိုးဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ညီညွတ်မှုကို အရင်ဆုံး ဖျက်ဆီးပစ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဒီစစ်ပွဲတွေ၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေကြားမှာ မိသားစုဝင်တွေကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရလို့ဖြစ်စေ၊ စားဝတ်နေရေး ခက်ခဲလို့ဖြစ်စေ အားကိုးရာမဲ့နေတဲ့ သူတွေကို တွေ့ရင် 'ငါနဲ့မဆိုင်ဘူး' လို့ သဘောမထားကြပါနဲ့။

သူတို့ဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မိသားစုဝင်တွေပါပဲ။ ခက်ခဲနေသူတွေကို အခွင့်ကောင်းယူပြီး အနိုင်ကျင့်တာ၊ ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်တာ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နှိပ်စက်တာမျိုးတွေဟာ ဘယ်လိုနိုင်ငံရေး အယူအဆနဲ့မှ ဆင်ခြေပေးလို့မရတဲ့ 'လူသားမဆန်တဲ့ လုပ်ရပ်' တွေပါ။ အားနည်းသူကို ဖေးမတာဟာ အားနည်းချက်မဟုတ်ပါဘူး၊ အဲဒါဟာ တကယ့် 'လူ့တန်ဖိုး' ပါ။ ကျွန်တော်တို့မှာ လက်နက်မရှိရင် ရှိပါစေ၊ အာဏာမရှိရင် ရှိပါစေ... ဒါပေမဲ့ တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် ကူညီတတ်တဲ့ 'လူသားဆန်မှု' တော့ အပျောက်မခံပါနဲ့။ မိသားစုဝင် ဆုံးရှုံးသွားတဲ့ အိမ်ထောင်စုတွေကို အားကိုးရာ ဖြစ်ပေးကြပါ။ လမ်းပျောက်နေတဲ့သူတွေကို လမ်းပြပေးကြပါ။ ကျွန်တော်တို့ အချင်းချင်း အနိုင်မကျင့်ဘဲ အပြန်အလှန် အားကိုးရာဖြစ်နေသရွေ့ ဘယ်လောက်ကြီးမားတဲ့ ဘေးဒုက္ခပဲလာလာ ကျွန်တော်တို့ ကျော်ဖြတ်နိုင်မှာပါ။"

[အပိုင်း ၃ - စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခံနိုင်ရည်ကို တည်ဆောက်ခြင်း]

အထူးသဖြင့် ဒီကြမ်းတမ်းတဲ့ခေတ်ကြီးထဲမှာ အဖိုးတန်လှတဲ့ လူငယ်ဘဝတွေကို ပေးဆပ်ဖြတ်သန်းနေရတဲ့ ညီငယ်၊ ညီမငယ်တွေကို သီးသန့် ပြောချင်တာ တစ်ခုရှိပါတယ်။ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ အိပ်မက်တွေ၊ ပညာရေးတွေနဲ့ အနာဂတ် ရည်မှန်းချက်တွေ ရုတ်တရက် ရပ်တန့်သွားတဲ့အတွက် လမ်းပျောက်နေသလို၊ အချိန်တွေ အလဟဿ ဖြစ်နေပြီလို့ ခံစားနေရတာကို အပြည့်အဝ နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မှတ်ထားပါ၊ ခင်ဗျားတို့ လုပ်နိုင်တဲ့ အကြီးမားဆုံး တော်လှန်ရေးနဲ့ အရေးကြီးဆုံး တာဝန်က "အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ဖို့" ပါပဲ။ ဒီအမှောင်ခေတ်ကြီး ပြီးဆုံးသွားတဲ့ တစ်နေ့မှာ ပြာပုံဘဝရောက်နေတဲ့ တိုင်းပြည်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ ခွန်အားတွေ၊ ဉာဏ်ပညာတွေနဲ့ ဖန်တီးမှုစွမ်းရည်တွေ အများကြီး လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒေါသနဲ့ စိတ်ပျက်အားငယ်မှုတွေကို အသိပညာရှာမှီးခြင်း၊ တတ်နိုင်တဲ့ဘက်က ကျွမ်းကျင်မှုအသစ်တွေ လေ့လာခြင်းနဲ့ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အမြဲတမ်း အဆင်သင့်ဖြစ်နေအောင် ပြင်ဆင်ထားပေးပါ။ ခင်ဗျားတို့ မရှိဘဲနဲ့ ကျွန်တော်တို့ မျှော်လင့်နေတဲ့ အနာဂတ်ဆိုတာ လုံးဝ မရှိနိုင်လို့ပါပဲ။

နောက်တစ်ခုက သတင်းတွေနဲ့ ပတ်သက်ပါတယ်။ အခုဆိုရင် ဆိုရှယ်မီဒီယာတွေပေါ်မှာ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ရင်ကွဲပက်လက်ဖြစ်စရာ သတင်းတွေ၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ဗီဒီယိုတွေ အများကြီး တက်နေပါတယ်။ သတင်းသိဖို့ လိုအပ်ပေမယ့်၊ အဲဒီလို သတင်းဆိုးတွေကို ၂၄ နာရီလုံး ထိုင်ကြည့်နေမယ်ဆိုရင်တော့ ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး အရင်ဆုံး ပြိုလဲသွားပါလိမ့်မယ်။

စိတ်ခွန်အားရှိမှ ခန္ဓာကိုယ်ကလည်း ကျန်းမာမှာပါ။ တစ်နေ့ကို သတင်းဖတ်တဲ့ အချိန်လေး သတ်မှတ်ထားပါ။ ကျန်တဲ့အချိန်မှာ ကိုယ့်မိသားစုနဲ့ စကားပြောတာ၊ ကလေးတွေနဲ့ ဆော့ကစားတာ၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်ငြိမ်စေမယ့် တရားထိုင်တာ၊ ဆုတောင်းတာမျိုးလေးတွေ လုပ်ပေးပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို အမုန်းတရားတွေချည်းပဲ လွှမ်းမိုးမသွားအောင် ကာကွယ်ပါ။ အမုန်းတရားဆိုတာ အဆိပ်တစ်ခုလိုပါပဲ။ သူများမသေခင် ကိုယ့်ကိုအရင် သတ်ပစ်တတ်ပါတယ်။ တရားမျှတမှုကို လိုလားတာနဲ့ အငြိုးအတေးတွေနဲ့ အမုန်းပွားတာ မတူပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးကို သန့်သန့်ရှင်းရှင်း ထားနိုင်မှ အနာဂတ်မှာ တိုင်းပြည်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်တဲ့အခါ ကျန်းမာတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်လာမှာပါ။


[နိဂုံး - မျှော်လင့်ချက်ကို ဆက်လက်ရှင်သန်စေခြင်း]

သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်မယ်ဆိုရင် ကမ္ဘာပေါ်က နိုင်ငံအတော်များများဟာ အဆိုးရွားဆုံး စစ်ပွဲတွေ၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ ပြာပုံတွေထဲကနေ ပြန်လည် ရုန်းထလာနိုင်ခဲ့ကြတာချည်းပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံ၊ ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေလည်း ဒီအမှောင်ခေတ်ကို ကျော်လွန်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။

"အမှောင်မိုက်ဆုံး အချိန်ဆိုတာ မိုးလင်းခါနီးအချိန်ပါ" ဆိုတဲ့ စကားရှိပါတယ်။ အခု ကျွန်တော်တို့ ဖြတ်သန်းနေရတာ အဲဒီ အမှောင်မိုက်ဆုံး အချိန်ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မိုးကတော့ သေချာပေါက် လင်းလာမှာပါ။ အဲဒီလို မိုးလင်းလာတဲ့ တစ်နေ့မှာ ကျွန်တော်တို့တွေ အသက်ရှင်လျက်၊ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ အပြည့်အဝနဲ့ ရှိနေဖို့ လိုပါတယ်။

ဒါကြောင့်...

ကျေးဇူးပြုပြီး အသက်ရှင်အောင် နေပါ။ ဘယ်လောက်ပဲ ခက်ခဲပါစေ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အန္တရာယ်ကင်းအောင် ဂရုစိုက်ပါ။

စိတ်ဓာတ်မကျပါနဲ့။ ကိုယ့်ရဲ့ မျှော်လင့်ချက်ကို ဘယ်သူမှ လာလုယူခွင့် မပေးလိုက်ပါနဲ့။

အချင်းချင်း ဖေးမပါ။ ကျွန်တော်တို့မှာ ကျွန်တော်တို့ပဲ ရှိပါတယ်။

တစ်နေ့နေ့ တစ်ချိန်ချိန်မှာ ဒီခက်ခဲတဲ့ ကာလကြီးကို ကျွန်တော်တို့ ပြန်ပြောင်းပြောပြကြမယ့် အချိန်ရောက်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီအချိန်ကျရင် "ငါတို့တွေ အချင်းချင်း ရိုင်းပင်းကူညီရင်း၊ စိတ်ဓာတ်ခိုင်ခိုင်မာမာနဲ့ ဒီမုန်တိုင်းကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ကြတယ်" ဆိုတဲ့ ဂုဏ်ယူစရာ သမိုင်းတစ်ခုကို အတူတကွ ရေးထိုးနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။ အားလုံးပဲ 

ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းကြပါစေ။

 - "သမိုင်းကပေးတဲ့ တာဝန်နဲ့ ခေတ်သစ်ဆီသို့ ခြေလှမ်းများ"

နိဒါန်း

  ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့မှာ ကျရောက်တဲ့နေ့တစ်နေ့ဟာ မြန်မာ့တပ်မတော်ရဲ့ ၈၁ နှစ်မြောက် မွေးနေ့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ဟာ ကျွန်တော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ သမိုင်းစာမျက်နှာမှာ အလွန်အရေးပါတဲ့ နေ့တစ်နေ့ဖြစ်တဲ့ "တပ်မတော်နေ့" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

 ၈၁ နှစ်ဆိုတဲ့ သက်တမ်းဟာ လူတစ်ယောက်အနေနဲ့ဆိုရင် ရင့်ကျက်တည်ငြိမ်တဲ့ အရွယ်၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအနေနဲ့ဆိုရင်တော့ အတွေ့အကြုံမျိုးစုံ၊ အနိမ့်အမြင့်မျိုးစုံနဲ့ အခက်အခဲတွေကို ဖြတ်ကျော်လာခဲ့တဲ့ သမိုင်းရင့်ကျက်မှုရှိတဲ့ အချိန်ကာလတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့မှာ ကျွန်တော်တို့ဟာ အတိတ်က ပေးဆပ်ခဲ့တဲ့ သူရဲကောင်းတွေကို သတိရရုံတင်မကဘဲ ရှေ့ဆက်ရမယ့် နိုင်ငံတော်ရဲ့ အနာဂတ်အတွက် တပ်မတော်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို ပြန်လည်သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်ပါ။


+တော်လှန်ရေးနေ့မှသည် တပ်မတော်နေ့သို့

တပ်မတော်နေ့အကြောင်း ပြောရင် ကျွန်တော်တို့ ၁၉၄၅ ခုနှစ်ဆီကို အရင်ဆုံး ပြန်သွားကြည့်ရပါမယ်။ မူလက "တော်လှန်ရေးနေ့" လို့ ခေါ်ခဲ့တာပါ။ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်ကို တော်လှန်ခဲ့သလို၊ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တွေကို မြန်မာ့မြေပေါ်ကနေ အပြီးအပိုင် မောင်းထုတ်ဖို့ တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာနဲ့ စတင်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့တဲ့နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနဲ့တကွ ရဲဘော်သုံးကျိပ်၊ မျိုးချစ်ပြည်သူတွေ ပူးပေါင်းပြီး "ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်" အဖြစ်ကနေ "မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်" အဖြစ် အမည်ပြောင်းကာ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်‌ေရးကို ဆင်နွှဲခဲ့ကြပါတယ်။

ဒီသမိုင်းကြောင်းကို ပြန်ကြည့်ရင် တပ်မတော်ဆိုတာ ပြည်သူ့ရင်ခွင်ထဲကနေ ပေါက်ဖွားလာတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်နဲ့စည်းလုံးညီညွှတ်မှုကို မတည်ဆောက်ခဲ့ရင် လွတ်လပ်ရေးမရနိုင်သလို၊ ခိုင်မာတဲ့ တပ်မတော်မရှိရင်လည်း လွတ်လပ်ရေးဆိုတာ လည်း အလှမ်းဝေးနေဦးမှာပါ။ ဒါကြောင့် တပ်မတော်နေ့ဟာ တပ်မတော်သားတွေရဲ့ နေ့ရက်တင်မဟုတ်ဘဲ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် အသက်သွေးချွေး ပေးဆပ်ခဲ့သူအားလုံးနဲ့ ကျနော်တို့မြန်မာနိူင်ငံသားတွေရဲ့ နေ့ထူး‌ေန့မြတ်တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။


၈၁ နှစ်တာ ခရီးကြမ်းနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ

၁၉၄၅ ကနေ ၂၀၂၆ အထိ ၈၁ နှစ်တာ ကာလအတွင်းမှာ တပ်မတော်ဟာ နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးနဲ့ လူမှုရေး မုန်တိုင်းပေါင်းစုံကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ရပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ရောင်စုံသောင်းကျန်းမှုတွေကြားမှာ "ရန်ကုန်အစိုးရ" လို့တောင် အခေါ်ခံရတဲ့အထိ ကျဉ်းထဲကျပ်ထဲ ရောက်ခဲ့စဉ်က တပ်မတော်ကပဲ နိုင်ငံတော်ကြီး ပြိုကွဲမသွားအောင် ထိန်းသိမ်းခဲ့ရပါတယ်။

အဲ့ဒီအချိန် တပ်မတော်သာ ပြိုကွဲသွားခဲ့ရင် ကျနော်တို့ရဲ့ပြည်‌ေထာင်စုသမ္မတမြန်မာနိူင်ငံတော်ဆိုတာကလည်း ဥရောပတိုက်ရဲ့ အရှေ့တောင်ဘက်က ဘော်လ်ကန်ကျွန်းဆွယ် ဒေသမှာ တည်ရှိ ယူဂိုဆလားဗီးယားနိူင်ငံလို ပြိုကွဲသွားမှာ အသေအခြာပါပဲ ။ 

သမိုင်းတစ်လျှောက်မှာ တပ်မတော်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ ငြင်းခုံစရာတွေ၊ စိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိခဲ့တာ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အားလုံးငြင်းလို့မရတာကတော့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို ကာကွယ်ဖို့ဆိုရင် အင်အားတောင့်တင်းပြီး စည်းလုံးတဲ့ တပ်မတော်တစ်ခုဟာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ၈၁ နှစ်ဆိုတဲ့ ကာလမှာ ခေတ်စနစ်တွေ ပြောင်းလဲသွားပေမဲ့ "နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မယ်" ဆိုတဲ့ တပ်မတော်ရဲ့ မူလရည်မှန်းချက်ကတော့ မပြောင်းလဲဘဲ ရှိနေရမှာပါ။

ပရိသတ်ကြီးခင်ဗျာ...

စောစောက ကျွန်တော်တို့ တပ်မတော်ရဲ့ ၈၁ နှစ်တာ ခရီးကြမ်းနဲ့ စိန်ခေါ်မှုတွေအကြောင်း ပြောခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီခရီးကြမ်းဆိုတာ စာရွက်ပေါ်မှာ အလွယ်တကူ ရေးမှတ်ထားတဲ့ စကားလုံးသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ သွေးတွေ၊ ချွေးတွေ၊ အသက်ပေါင်းများစွာနဲ့ ရင်းနှီးပေးဆပ်ခဲ့ရတဲ့ သမိုင်းဝင် မှတ်တိုင်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့လို ဂုဏ်သိက္ခာကြီးမားတဲ့ နေ့ရက်မှာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် နောက်ဆုတ်မသွားဘဲ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြတဲ့ သမိုင်းဝင် တိုက်ပွဲကြီးတချို့ကို ကျွန်တော်တို့ ပြန်လည်အမှတ်ရ ဂုဏ်ပြုဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

[ခဏရပ်ပါ - Pause]

+ ကွန်လုံရက် ၄၀ တိုက်ပွဲကြီး

ပထမဆုံးအနေနဲ့ မြန်မာ့တပ်မတော် သမိုင်းမှာရော၊ ကမ္ဘာ့စစ်သမိုင်းမှာပါ မှတ်တမ်းတင်ရလောက်အောင် ပြင်းထန်ခဲ့တဲ့ "ကွန်လုံရက် ၄၀ တိုက်ပွဲကြီး" အကြောင်းကို ပြန်လည် မြင်ယောင်ကြည့်စေချင်ပါတယ်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလကနေ စတင်ခဲ့တဲ့ ဒီတိုက်ပွဲဟာ သံလွင်မြစ်ကူး တံတားဖြစ်တဲ့ ကွန်လုံတံတားကို အသေအလဲ ကာကွယ်ခဲ့ရတဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပါတယ်။

စဉ်းစားကြည့်ပါခင်ဗျာ... ဆောင်းရာသီရဲ့ အအေးဒဏ် ပြင်းထန်လွန်းတဲ့ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းက တောင်တန်းတွေပေါ်မှာ၊ တစ်ဖက်က အင်အား အဆမတန် များပြားလွန်းတဲ့ ဗကပ (ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ) တပ်တွေဟာ 'လူလှိုင်းစစ်ဆင်ရေး' (Human Wave Tactics) နဲ့ လှိုင်းလုံးကြီးတွေလို တစ်သုတ်ပြီးတစ်သုတ် တက်လာခဲ့ကြတာပါ။ လက်နက်ကြီး မိုးတွေ ရွာနေတဲ့ကြား၊ ရိက္ခာပြတ်၊ ကျည်ပြတ်လုနီးပါး အခြေအနေတွေကြားထဲကနေ တပ်မတော်သားတွေဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ပိုင်နက်နယ်မြေ တစ်လက်မကိုမှ အဆုံးရှုံးမခံနိုင်ဘူးဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်နဲ့ ရက်ပေါင်း ၄၀ တိုင်တိုင် အပြင်းအထန်ခုခံကာကွယ်ပြီး ဆင်နွှဲခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကွန်လုံတံတားကျသွားရင် နိုင်ငံတော်ရဲ့ အရှေ့မြောက်တံခါး ပွင့်သွားနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိတာကို သိနေတဲ့ တပ်မှူး၊ တပ်သားတွေဟာ ကိုယ့်အသက်ထက် တိုင်းပြည်ရဲ့ လုံခြုံရေးကို ရှေ့တန်းတင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဗုံးဆန်၊ ကျည်ဆန်တွေကြားမှာ သွေးသံရဲရဲနဲ့ ကျဆုံးသွားတဲ့ ရဲဘော်ကိုကျော်ခွပြီး နောက်တစ်ယောက်က ဆက်တိုက်ခဲ့ကြတယ်။ အဲဒီလို မဆုတ်မနစ်တဲ့ ဇွဲသတ္တိ၊ သံမဏိ စည်းကမ်းတွေကြောင့်သာ ရက်ပေါင်း ၄၀ အကြာမှာ ရန်သူတွေ အရေးနိမ့်ပြီး ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ တပ်မတော်သားတွေရဲ့ ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ရဲစွမ်းသတ္တိကို မီးမောင်းထိုးပြလိုက်တဲ့ သမိုင်းဝင် ပြယုတ်တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့အချိန်ကာလမှာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းအခြေအနေကတော့ ဝမ်းနည်းစရာပေါ့ဗျာ ။ 

[ခဏရပ်ပါ - Pause]

+စီစီဝမ်-တာပန် တိုက်ပွဲ

နောက်ထပ် ကျွန်တော်တို့ မေ့ထားလို့မရတဲ့၊ ရင်နင့်စရာ‌ေကာင်းသလို ဂုဏ်ယူစရာလည်းကောင်းတဲ့ သမိုင်းဝင် တိုက်ပွဲကြီးတစ်ခုကတော့ အားလုံးသိကြတဲ့ "စီစီဝမ်-တာပန် တိုက်ပွဲ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတိုက်ပွဲဟာလည်း မြန်မာ့နယ်စပ် ဒေသကာကွယ်ရေးမှာ အင်မတန် အရေးပါတဲ့ စစ်ဆင်ရေးကြီး တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ပထဝီအနေအထားအရ အလွန်ကြမ်းတမ်းတဲ့ တောင်တန်းတွေ၊ သွားလာရ ခက်ခဲတဲ့ တောနက်ကြီးတွေထဲမှာ ရန်သူ့ရဲ့ အမာခံစခန်းတွေကို တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းခဲ့ရတာပါ။ ရန်သူဟာ အခိုင်အမာ ခံစစ်ပြင်ထားတဲ့အပြင် မြေပြင်အနေအထား အသာစီးရယူထားတဲ့ အခြေအနေမျိုးမှာ တပ်မတော်သားတွေဟာ မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ထင်ရတဲ့ အတားအဆီးတွေကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဒီလိုတိုက်ပွဲမျိုးတွေမှာ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ ရဲဘော်တွေဟာ နေ့ရောညပါ အနားမရ၊ မိုးထဲလေထဲမှာ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုကို အံတုပြီး တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြတာပါ။ ရှေ့တန်းက ရဲဘော်တစ်ယောက် ကျည်သင့်လို့ လဲကျသွားတဲ့အချိန် "ငါ့အတွက် မပူနဲ့ ရှေ့ဆက်တက်" လို့ နောက်က ရဲဘော်တွေကို အားပေးသွားတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်တွေဟာ စီစီဝမ်-တာပန်လို တိုက်ပွဲမျိုးတွေမှာ အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ သူတို့တွေဟာ ရာထူး၊ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ငွေကြေးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "ငါတို့ ခံတပ်ကျသွားရင် ငါတို့တိုင်းပြည်၊ ငါတို့လူမျိုးတွေ ဒုက္ခရောက်လိမ့်မယ်" ဆိုတဲ့ ခံယူချက် တစ်ခုတည်းနဲ့ သက်စွန့်ဆံဖျား တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြတာပါ။

+ပေးဆပ်မှုများမှသည် သင်ခန်းစာများဆီသို့

ပရိသတ်ကြီးခင်ဗျာ... ကွန်လုံရက် ၄၀ နဲ့ စီစီဝမ်-တာပန် တိုက်ပွဲတွေဟာ မြန်မာ့တပ်မတော်သမိုင်းမှာ ထင်ရှားတဲ့ သမိုင်းမျက်နှာစာတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးကတည်းက ဒီကနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းက နှင်းတောတွေထဲက မော်ဖာလွမ်နဲ့ ချူးရွှေတိုက်ပွဲတွေ နယ်စပ်မှာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အလံကို ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြန်လည်လွှင့်ထူနိုင်ခဲ့တဲ့ ပန်ကောက်-ပန်ဆိုင်း စစ်ဆင်ရေးကနေ.. ကရင်ပြည်နယ်က.နိုင်ငံတော်ရဲ့ အရှေ့တောင်ဘက် တံခါးဝကို မကျိုးပေါက်အောင် အသက်ပေး ကာကွယ်ခဲ့ကြရတဲ့ သမိုင်းဝင် ဖာပွန်ဒေသအထိ... တပ်မတော်သားတွေရဲ့ သွေးချွေးတွေ မကျခဲ့တဲ့ နေရာဆိုတာ မြန်မာ့မြေပေါ်မှာ မရှိသလောက်ပါပဲ..."

မရေမတွက်နိုင်တဲ့ တိုက်ပွဲပေါင်းများစွာမှာ တပ်မတော်သားတွေဟာ တိုင်းပြည်အတွက် အသက်ပေါင်းများစွာ စတေးခဲ့ကြပြီးပါပြီ။

ဒီတိုက်ပွဲတွေက ကျွန်တော်တို့ကို ဘာသင်ခန်းစာပေးသလဲ။

ပထမအချက်က... နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာဆိုတာ အလကားရတာမဟုတ်ဘူး၊ သွေးနဲ့ရင်းပြီး ကာကွယ်ရတယ် ဆိုတာပါပဲ။

ဒုတိယအချက်က... စစ်သားတစ်ယောက်ရဲ့ တန်ဖိုးဟာ သူကိုင်ဆောင်ထားတဲ့ လက်နက်ပေါ်မှာ မမူတည်ဘဲ သူ့ရင်ဘတ်ထဲက မျိုးချစ်စိတ်နဲ့ စွန့်လွှတ်အနစ်နာခံလိုစိတ် အပေါ်မှာသာ မူတည်တယ်ဆိုတာကို ပြသနေပါတယ်။

ဒီကနေ့ ၈၁ နှစ်ပြည့် တပ်မတော်နေ့မှာ အဲဒီတိုက်ပွဲအသီးသီးမှာ အသက်ပေးလှူသွားကြတဲ့၊ ကိုယ်လက်အင်္ဂါ စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြတဲ့ အရာရှိ၊ စစ်သည်၊ ရဲဘော်အပေါင်းကို ကျွန်တော်တို့ ဦးညွှတ် ဂုဏ်ပြုရပါလိမ့်မယ်။ သူတို့ရဲ့ သွေးချွေးတွေနဲ့ ရင်းပြီး တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံတော်ကြီးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းဖို့ဟာ လက်ရှိ မျိုးဆက်သစ်တွေရဲ့ ပခုံးပေါ်မှာ တာဝန်ရှိလာပြီဆိုတာကိုလည်း သတိချပ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အတိတ်က သူရဲကောင်းတွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို အမွေယူပြီး၊ အနာဂတ်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို ဦးတည်တဲ့၊ ခေတ်မီပြီးအင်အားတောင့်တင်းသော တပ်မတော်ကြီးဖြစ်အောင် ဆက်လက် ကြိုးပမ်းသွားကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ

ဒီကနေ့ ၂၁ ရာစုရဲ့ ၈၁ နှစ်မြောက်မှာ ကျွန်တော်တို့ မျှော်မှန်းရမှာက "ခေတ်မီမျိုးချစ်တပ်မတော်" ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့အခြေအနေတွေဟာ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေပါတယ်။ စစ်ပွဲတွေဟာ အရင်လို သေနတ်ချင်း ဆိုင်တိုက်တာတင် မဟုတ်တော့ဘဲ နည်းပညာစစ်ပွဲ (Cyber Warfare)၊ စီးပွားရေးစစ်ပွဲနဲ့ သတင်းအချက်အလက် စစ်ပွဲတွေအဖြစ် ကူးပြောင်းလာပါပြီ။


+ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် တည်ငြိမ်မှု


မြန်မာနိုင်ငံဟာ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ပြည်တွင်းစစ်ရဲ့ ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်တွေကို ခံစားခဲ့ရပါတယ်။ ၈၁ နှစ်ပြည့် တပ်မတော်နေ့မှာ ကျွန်တော်တို့ အလိုချင်ဆုံး လက်ဆောင်ကတော့ "စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တပ်မတော်အနေနဲ့ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေကို ပြတ်သားသောအမိန့်ထုတ်ပြီး အမြစ်ပြတ်တိုက်ထုတ်ပစ်ဖို့လိုအပ်ပါတယ် ။ တစ်ဖက်မှာလည်း ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုတွေကတစ်ဆင့် ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးကို တက်ရောက်လာဖို့ ဖိအားပေးနိုင်ဖို့ဟာ သမိုင်းပေး တာဝန်တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ငြိမ်းချမ်းမှ တည်ငြိမ်မယ်၊ တည်ငြိမ်မှ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုတာကို ဖော်ဆောင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် လက်နက်ကိုင်သောင်းကြမ်းသူ အကြမ်းဖက်သမားတွေ မြန်မာမြေပေါ်က ပျောက်ကွယ်သွားအောင် ခြေမှုန်းပစ်ဖို့ အချိန်တန်ပြီး ဖြစ်ပါတယ် ။


+ဂုဏ်ပြုစကားနှင့် နိဂုံး


နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင်... ဒီနေ့မှာ နိုင်ငံတော်အတွက် ရှေ့တန်းကနေ ပေးဆပ်နေကြတဲ့ အဆင့်အတန်းမရွေး တပ်မတော်သားတွေ၊ ရဲဘော်တွေကို ဂုဏ်ပြုချင်ပါတယ်။ နေပူမရှောင်၊ မိုးရွာမရှောင်၊ မိသားစုနဲ့ ဝေးကွာပြီး တောတောင်တွေထဲမှာ နိုင်ငံတော်ကာကွယ်‌ေရး ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းသူနှိပ်နင်းရေးအတွက် ကျရာတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြတဲ့ တပ်မတော်သားတွေရဲ့ ပေးဆပ်မှုဟာ အလွန်အင်မတန်တန်ဖိုးကြီးပါတယ် ။ 

ဒါပေမဲ့ ဒီပေးဆပ်မှုတွေဟာ အဓိပ္ပာယ်ရှိဖို့အတွက် တပ်မတော်ဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဒီမိုကရေစီ လမ်းကြောင်းပေါ်မှာ ခိုင်မာတဲ့ မဏ္ဍိုင်တစ်ခုအဖြစ်၊ အမျိုးသားရေး သစ္စာကို ဘယ်တော့မှ မဖောက်ဖျက်သောအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ်

ဒို့တာဝန်အရေးသုံးပါးဖြစ်တဲ့ ပြည်ထောင်စုမပြိုကွဲရေး တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုမပြိုကွဲရေး အချုပ်အခြာအာဏာတည်တံ့ခိုင်မြဲရေး လမ်းစဉ်အတိုင်းဆက်လက် လျှောက်လှမ်းရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ 


၈၁ နှစ်မြောက်ကနေ နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာအထိ "ဂုဏ်သိက္ခာရှိတဲ့၊ စွမ်းရည်ထက်မြက်တဲ့ မျိုးချစ်မြန်မာ့တပ်မတော်အဖြစ် တည်တံ့ပါစေလို့ ဆုမွန်ကောင်း တောင်းရင်း ဂုဏ်ပြုလို

က်ပါတယ်။

အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။



Friday, 20 March 2026

 နှလုံးသားနဲ့ နားထောင်ပေးကြပါ (ငြိမ်းချမ်းရေးဆီသို့ အတူတကွ လျှောက်လှမ်းခြင်း)

(စင်မြင့်ပေါ်မှ လူအများကို ရင်းရင်းနှီးနှီး၊ လေးလေးနက်နက် စကားပြောနေသည့် ပုံစံဖြင့် ရေးသားထားပါသည်။ အသံနေအသံထား အတက်အကျအတွက် စာပိုဒ်များကို ခွဲခြားပေးထားပါသည်။)

ချစ်ခင်လေးစားရပါတဲ့ မိဘပြည်သူ ညီအစ်ကို မောင်နှမများခင်ဗျာ...

ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့အားလုံး ရင်ဘတ်ထဲမှာ ခံစားနေရတဲ့ သောကတွေ၊ ပူပန်မှုတွေ၊ ကြောက်ရွံ့မှုတွေကို ကျွန်တော် နားလည်ပါတယ်။ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ကြားနေရတဲ့ သေနတ်သံတွေ၊ ဗုံးပေါက်ကွဲသံတွေကြားမှာ ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေ ဘယ်လောက်တောင် ပင်ပန်းဆင်းရဲနေကြရပြီလဲ။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့အားလုံးရဲ့ အနာဂတ်အတွက်၊ ကျွန်တော်တို့ သားသမီးတွေရဲ့ အနာဂတ်အတွက် ရင်ဖွင့်ပြီး စကားနည်းနည်းလောက် ပြောချင်ပါတယ်။

ပထမဆုံးအနေနဲ့ ပြောချင်တာကတော့ အကြမ်းဖက်မှုတွေနဲ့ လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်တွေ အကြောင်းပါ။ စဉ်းစားကြည့်ပါ ခင်ဗျာ... ဘယ်လို အကြောင်းပြချက်နဲ့ပဲဖြစ်ဖြစ် အကြမ်းဖက်တာဟာ ဘယ်တော့မှ အဖြေမှန် မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ တောခိုပြီး လက်နက်ကိုင်ကြတယ်၊ ပုန်ကန်ကြတယ်... နောက်ဆုံး ဘယ်သူတွေ မြေစာပင် ဖြစ်ရသလဲ။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အပြစ်မဲ့ ပြည်သူတွေ၊ ရွာသူရွာသားတွေပဲ အိမ်တွေမီးလောင်၊ နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးပြီး ဒုက္ခရောက်ကြရတာပါ။ ဒါကြောင့် တိုင်းပြည်ကို နာလန်မထူနိုင်အောင် ဖျက်ဆီးနေတဲ့ ဒီအကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ တောခိုပုန်ကန်မှုတွေကို ကျွန်တော်တို့ ပြတ်ပြတ်သားသား ဆန့်ကျင်ကြဖို့ အချိန်တန်ပါပြီ။

နောက်တစ်ခုကတော့ "တော်လှန်ရေး" ဆိုတဲ့ စကားလုံးရဲ့ အဓိပ္ပာယ် အစစ်အမှန်ပါ။

ဒီကနေ့ခေတ်မှာ တော်လှန်ရေးဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်တပ်ပြီး အလုံးစုံပျက်သုန်းရေးကို လုပ်နေကြတာတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေကို သတ်တယ်၊ ဓားပြတိုက်တယ်၊ ပြန်ပေးဆွဲတယ်... ဒါတွေဟာ တော်လှန်ရေးလား ခင်ဗျာ။ မဟုတ်ပါဘူး၊ ဒါတွေဟာ ရာဇဝတ်မှုသက်သက်ပါပဲ။ လမ်းတံတားတွေကို မိုင်းထောင်ဗုံးခွဲတယ်၊ ကလေးတွေ စာသင်မယ့် ကျောင်းတွေကို ဖျက်ဆီးတယ်၊ နောက်ကွယ်မှာ မူးယစ်ဆေးဝါးတွေ ရောင်းဝယ်တယ်၊ လက်နက်ပွဲစား လုပ်နေကြတယ်... ဒီလို ကိုယ်ကျိုးရှာ အဖျက်လုပ်ငန်းတွေကို ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေက လက်မခံဘူးဆိုတာ ပြသရပါမယ်။ ဒီလို အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်တွေမှာ ကိုယ့်ဆွေမျိုး၊ ကိုယ့်မိတ်ဆွေတွေ မပါဝင်သွားအောင်၊ အားပေးအားမြှောက် မလုပ်မိအောင် ဝိုင်းဝန်းတားဆီးကြဖို့လည်း အထူးပဲ မေတ္တာရပ်ခံချင်ပါတယ်။

ညီအစ်ကို မောင်နှမတို့ ခင်ဗျာ...

ကျွန်တော်တို့ဟာ ပြည်ထောင်စုဖွား တိုင်းရင်းသားတွေပါ။ ငါ့လူမျိုး၊ ငါ့ဒေသ ဆိုတဲ့ ကျဉ်းမြောင်းတဲ့ အစွဲအလမ်းတွေနဲ့ နိုင်ငံတော်ကြီးကနေ ခွဲထွက်ချင်တယ်ဆိုတဲ့ စိတ်ကူးတွေက ကျွန်တော်တို့အချင်းချင်း ပိုပြီး သွေးကွဲစေရုံ၊ သွေးချောင်းစီးစေရုံပဲ ရှိပါလိမ့်မယ်။ ဒီလို လူမျိုးစွဲ၊ ဒေသစွဲတွေကို ဖယ်ရှားပြီး အချင်းချင်း ရိုင်းပင်းကူညီကြဖို့ လိုအပ်နေပါပြီ။

ဒါဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ ဘယ်လို အဖြေရှာကြမလဲ။

သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်ရင် လက်နက်ကိုင်ပြီး ဖြေရှင်းခဲ့တဲ့ ပြဿနာတိုင်းဟာ အဆုံးသတ် မလှခဲ့ပါဘူး။ နိုင်ငံရေး ပြဿနာဆိုတာ နိုင်ငံရေး စားပွဲဝိုင်းမှာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ပဲ ဖြေရှင်းရမှာပါ။ သေနတ်ပြောင်းဝကနေ ငြိမ်းချမ်းရေး မရနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် တောခိုနေကြတဲ့၊ လက်နက်ကိုင်ဆောင်ထားကြတဲ့ သူတွေအားလုံးကို ကျွန်တော် ဖိတ်ခေါ်ချင်ပါတယ်။ လက်နက်နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို လဲလှယ်ကြပါစို့။ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ စားပွဲဝိုင်းတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ တက်ရောက်ပြီး တိုင်းပြည်အတွက် အဖြေရှာကြပါလိုအပ်ပါတယ် ။


"

မိဘပြည်သူ ညီအစ်ကို မောင်နှမများခင်ဗျာ...

အခု ကျွန်တော်တို့ ရောက်နေတဲ့ လမ်းဆုံလမ်းခွမှာ မေးခွန်းတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "ဒါဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ ဘယ်လို အဖြေရှာကြမလဲ" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ တိုင်းပြည် သွေးထွက်သံယို ဖြစ်နေတာ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြာခဲ့ပါပြီ။ လက်နက်ကိုင်ပြီး ဖြေရှင်းခဲ့ကြတယ်၊ တောခိုခဲ့ကြတယ်၊ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြတယ်။ ရလဒ်က ဘာလဲ? ရလဒ်ကတော့ ပျက်စီးယိုယွင်းမှုနဲ့ ဆင်းရဲမွဲတေမှုတွေပဲ မဟုတ်လား။

သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်ရင် လက်နက်နဲ့ အဖြေရှာခဲ့တဲ့ ဘယ်ပြဿနာမှ အဆုံးသတ် မလှခဲ့ပါဘူး။ သေနတ်ပြောင်းဝကနေ ထွက်လာတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ ခိုင်မြဲတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့မှာ တခြား ရွေးချယ်စရာ လမ်းမရှိတော့ပါဘူးအမှန်ကတော့ "နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ ဖြေရှင်းခြင်း" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ စားပွဲဝိုင်းဆီသို့ သတ္တိရှိရှိ လှမ်းတက်ကြပါ

တိုက်ပွဲခေါ်တာထက် ဆွေးနွေးပွဲ ဖိတ်ခေါ်တာက ပိုပြီး သတ္တိလိုပါတယ်။ သေနတ်ကိုင်ပြီး တောထဲမှာ ပုန်းနေတာထက်၊ မျက်နှာချင်းဆိုင် စားပွဲဝိုင်းမှာ ထိုင်ပြီး ကိုယ့်ရဲ့ လိုလားချက်တွေကို အကျိုးအကြောင်းနဲ့ တင်ပြတာက ပိုပြီး မြင့်မြတ်တဲ့ လုပ်ရပ်ပါ။ ကျွန်တော်တို့ တောခိုနေကြတဲ့၊ လက်နက်ကိုင်နေကြတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေအားလုံးကို တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။ လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ဆိုတာ ပြည်သူကို ဒုက္ခပေးရုံတင်မကဘဲ ကိုယ့်လူမျိုး၊ ကိုယ့်ဒေသကိုပါ ပျက်စီးစေတာမို့လို့ ဒီလမ်းဟောင်းကြီးကို စွန့်လွှတ်ကြပါတော့။ နိုင်ငံတော်က ကမ်းလှမ်းနေတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲတွေကို ယုံယုံကြည်ကြည်နဲ့ တက်ရောက်ကြပါ။ စားပွဲဝိုင်းမှာ ညှိနှိုင်းတာဟာ အရှုံးပေးတာမဟုတ်ပါဘူး၊ တိုင်းပြည်ကို ချစ်တဲ့စိတ်နဲ့ အဖြေရှာတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ လက်နက်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို လဲလှယ်ကြပါ

"လက်နက်နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး လဲလှယ်ခြင်း" ဆိုတာ ခေတ်အဆက်ဆက်မှာ အောင်မြင်ခဲ့တဲ့ သာဓကတွေ ရှိပါတယ်။ လက်နက်ကိုင်ဆောင်ထားသရွေ့တော့ ဘယ်သူကမှ တစ်ဖက်သားကို ယုံကြည်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ သံသယတွေကနေ ကြောက်ရွံ့မှုတွေ ဖြစ်မယ်၊ ကြောက်ရွံ့မှုကနေ တိုက်ခိုက်မှုတွေ ဖြစ်လာမယ်။ ဒီသံသရာကြီးကို ဖြတ်တောက်ဖို့အတွက် လက်နက်စွန့်လွှတ်ပြီး ဥပဒေဘောင်အတွင်းကို ဝင်ရောက်လာကြဖို့ လိုပါတယ်။ ဥပဒေဘောင်အတွင်းမှာ ငြိမ်းချမ်းစွာနဲ့ မိမိတို့ လိုလားချက်တွေကို ဖော်ထုတ်မယ်၊ တောင်းဆိုမယ်ဆိုရင် ဒါဟာ ပိုပြီး ခိုင်မာတဲ့၊ ပိုပြီး ဂုဏ်သိက္ခာရှိတဲ့ လုပ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ တစ်ခုတည်းသော တပ်မတော်၊ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံတော်

ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ တစ်ခု သတိထားရမှာက... ကမ္ဘာပေါ်မှာ တပ်မတော် ၂ ခု၊ ၃ ခု ရှိတဲ့ နိုင်ငံဆိုတာ မရှိပါဘူး။ နိုင်ငံတစ်ခုမှာ တရားဝင် တပ်မတော် တစ်ခုတည်းသာ ရှိရပါမယ်။ အဖွဲ့အစည်းတိုင်းက ကိုယ်ပိုင်တပ်ဖွဲ့တွေ ထောင်ထားမယ်ဆိုရင် အဲဒီနိုင်ငံဟာ ဘယ်တော့မှ ငြိမ်းချမ်းမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ပန်းတိုင်က "တစ်ခုတည်းသော တပ်မတော်" အောက်မှာ စုစည်းပြီး "တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံတော်" ကို တည်ဆောက်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို စုစည်းမှု ရှိမှသာလျှင် ပြည်ပက ကျူးကျော်လာမယ့် အန္တရာယ်တွေကို ကာကွယ်နိုင်မှာ ဖြစ်သလို၊ ပြည်တွင်းမှာလည်း တည်ငြိမ်မှု ရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ ပြည်သူလူထုရဲ့ အင်အားနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်ပါ

မိဘပြည်သူများခင်ဗျာ... ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ အစိုးရနဲ့ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေတင် လုပ်ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပြည်သူလူထုမှာလည်း တာဝန်ရှိပါတယ်။ အကြမ်းဖက်မှုတွေကို အားမပေးကြပါနဲ့။ တော်လှန်ရေး အမည်ခံပြီး ကိုယ်ကျိုးရှာနေတဲ့ သူတွေကို ဝိုင်းဝန်း ဆန့်ကျင်ကြပါ။ ကိုယ့်သားသမီး၊ ကိုယ့်ညီအစ်ကိုတွေကို မှားယွင်းတဲ့ လမ်းစဉ်ထဲ မရောက်သွားအောင် တားဆီးကြပါ။ ကျွန်တော်တို့အားလုံးက "ငြိမ်းချမ်းရေးကို လိုလားတယ်" ဆိုတဲ့ အသံကို တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း ဟစ်ကြွေးမယ်ဆိုရင် ဘယ်လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းကမှ ပြည်သူ့ဆန္ဒကို လွန်ဆန်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။

၅။ အမုန်းတရားတွေကို ဖယ်ရှားပြီး ညီညွတ်မှုကို တည်ဆောက်ပါ

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ပြောချင်တာကတော့ "ခွင့်လွှတ်ခြင်း" ပါ။ ကျွန်တော်တို့ အတိတ်က ဒဏ်ရာတွေကို အပြန်အလှန် ခွင့်လွှတ်ကြရပါမယ်။ လူမျိုးစွဲ၊ ဒေသစွဲတွေနဲ့ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် ရန်လိုနေကြမယ့်အစား "ငါတို့အားလုံးဟာ ပြည်ထောင်စုသားတွေပဲ" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်နဲ့ ပြန်လည် စုစည်းကြရပါမယ်။ အနာဂတ်မှာ ဖြစ်လာမယ့် "ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စု" ကြီးဆီကို သွားဖို့အတွက် ကျွန်တော်တို့မှာ ညီညွတ်မှုကလွဲရင် တခြား ဘာအင်အားမှ မရှိပါဘူး။

ဒါကြောင့်... သေနတ်သံတွေကို အဆုံးသတ်ဖို့၊ မိခင်မြေကြီး ပြန်လည် ပြုံးပျော်ဖို့အတွက် လက်နက်ကိုင် လမ်းစဉ်တွေကို စွန့်လွှတ်ကြပါ။ နိုင်ငံရေး ပြဿနာကို နိုင်ငံရေး နည်းလမ်းနဲ့ပဲ ဖြေရှင်းကြပါ။ အားလုံး ပူးပေါင်းပြီး "တစ်ခုတည်းသော တပ်မတော်၊ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံတော်" ဖြစ်အောင် တည်ဆောက်ကြပါစို့။

ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ လက်တစ်ကမ်းမှာပဲ ရှိပါတယ်။ အဲဒီလက်ကို ကျွန်တော်တို့အားလုံး အတူတူ လှမ်းဆွဲကြဖို့ပဲ လိုပါတယ်။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ကျွန်တော် အလေးအနက်ထား ပြောချင်တာကတော့ နိုင်ငံတော် တည်ဆောက်ရေးပါ။

ကမ္ဘာပေါ်က ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်တဲ့ နိုင်ငံတိုင်းမှာ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားတဲ့ တပ်မတော် တစ်ခုတည်းပဲ ရှိပါတယ်။ တပ်ဖွဲ့တွေ၊ အဖွဲ့အစည်းတွေ အများကြီး ကွဲပြားနေရင် တိုင်းပြည်က ဘယ်တော့မှ မတည်ငြိမ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်တံ့ခိုင်မြဲဖို့အတွက် "တစ်ခုတည်းသော တပ်မတော်၊ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံတော်" ဆိုတဲ့ ပန်းတိုင်ကို အားလုံးရဲ့ စုစည်းညီညွတ်မှုနဲ့ အတူတကွ တည်ဆောက်ကြရပါမယ်။

မိဘပြည်သူများခင်ဗျာ...

စစ်ပွဲဆိုတာ စတင်ဖို့ လွယ်ပေမယ့် အဆုံးသတ်ဖို့ အရမ်းခက်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကလေးငယ်တွေဟာ ဗုံးပေါက်ကွဲသံတွေ၊ သေနတ်သံတွေကြားမှာ မကြီးပြင်းသင့်တော့ပါဘူး။ သူတို့ကို ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အနာဂတ်တစ်ခု လက်ဆင့်ကမ်းပေးခဲ့ဖို့ ကျွန်တော်တို့မှာ တာဝန်ရှိပါတယ်။

ဒါကြောင့်... သွေးထွက်လွန်နေတဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မိခင်မြေကြီးကို ကယ်တင်ဖို့ အကြမ်းဖက်မှုတွေကို ကျောခိုင်းကြပါစို့။ စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို မြတ်နိုးစွာနဲ့ နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ ဖြေရှင်းပြီး၊ သာယာဝပြောတဲ့ ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံတော်ကြီးကို အတူတကွ လက်တွဲတည်ဆောက်ကြပါစို့လို့ အလေးအနက် တိုက်တွန်း နှိုးဆော်လိုက်ရပါတယ်။

အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

Thursday, 19 March 2026

 ဟုတ်ကဲ့ပါ၊ ပရိသတ်ကို ဆွဲဆောင်မှုရှိစေမယ့် ပြည်သူ့စကားပြောဆရာ (Public Speaker) တစ်ယောက်ရဲ့ ဟန်ပန်နဲ့ ဒီဆောင်းပါးကို အနှစ်သာရမပျက် စကားပြောပုံစံ ပြောင်းလဲပေးလိုက်ပါတယ်။

မိန့်ခွန်းခေါင်းစဉ် - "နိုင်ငံဂုဏ်ကို ထမ်းပိုးထားတဲ့ တပ်မတော်နဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အနာဂတ်"

အဖွင့်ပိုင်း (စိတ်ဝင်စားစရာ အမေးအဖြေဖြင့် စတင်ခြင်း)

"အားလုံးပဲ မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ...။ ကျွန်တော် ဒီနေ့ စကားမပြောခင် မေးခွန်းလေးတစ်ခုလောက် အရင်မေးချင်ပါတယ်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ ‘အသက်’ ဆိုတာ ဘာလဲလို့ သင်တို့ ထင်ပါသလဲ? စီးပွားရေးလား၊ ပထဝီအနေအထားလား၊ ဒါမှမဟုတ် ခိုင်မာတဲ့ အဆောက်အဦးတွေလား? ကျွန်တော့်အမြင်မှာတော့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ အသက်ဆိုတာ ‘ဂုဏ်သိက္ခာ’ ပါပဲ။ အဲဒီဂုဏ်သိက္ခာကို အသက်သွေးချွေးနဲ့ ရင်းပြီး မယိမ်းယိုင်အောင် ထိန်းထားရတဲ့သူတွေအကြောင်း၊ ကျွန်တော်တို့အားလုံး သိထားသင့်တဲ့ ‘တပ်မတော်နဲ့ နိုင်ငံ့ဂုဏ်’ အကြောင်းကို ဒီနေ့ ခဏလောက် ပြောပြချင်ပါတယ်..."

တပ်မတော်သားတို့ရဲ့ စိတ်ဓာတ်

"တပ်မတော်သားတစ်ယောက်ရဲ့ ရင်ထဲမှာ ဘာရှိသလဲဆိုရင် ‘အောင်စိတ်’ ဆိုတဲ့ ခံယူချက်က အခရာပါပဲ။ ဒါဟာ ဘယ်ကလာသလဲဆိုတော့ တာဝန်သိတတ်မှု၊ သစ္စာစောင့်သိမှုနဲ့ တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် ယုံကြည်တဲ့ ‘ရဲဘော်ရဲဘက်စိတ်’ ကနေ မြစ်ဖျားခံတာပါ။ တပ်မတော်ကို အမိ၊ တပ်မတော်ကို အဖလို့ ခံယူပြီး နိုင်ငံနဲ့ ပြည်သူအတွက် ပေးဆပ်ဖို့ အမြဲအသင့်ဖြစ်နေတဲ့ ဒီစိတ်ဓာတ်တွေကြောင့်ပဲ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာဟာ ခေတ်အဆက်ဆက် သမိုင်းမှာ ဝင့်ထည်နေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်..."

ဘာကြောင့် ဦးဆောင်မှုကဏ္ဍမှာ ရှိနေရသလဲ

"အချို့က မေးကြပါတယ်။ တပ်မတော်က ဘာကြောင့် နိုင်ငံရေးမှာ ပါဝင်နေရတာလဲဆိုပြီး။ တကယ်တော့ ဒါဟာ ‘အမျိုးသားနိုင်ငံရေး’ ပါ။ ပြည်ထောင်စုကြီး မပြိုကွဲဖို့၊ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်တံ့ဖို့နဲ့ မတူကွဲပြားတဲ့ တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုးလုံး ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်နိုင်ဖို့အတွက် တပ်မတော်ဟာ အကာအကွယ်ပေးသူ (Guardian) အဖြစ် ရပ်တည်ပေးနေရတာပါ။ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို အခြေခံတဲ့ ပြည်ထောင်စုကို ချီတက်တဲ့နေရာမှာလည်း တပ်မတော်ဟာ လမ်းလွှဲမခံဘဲ မဏ္ဍိုင်တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ပေးနေရတာ ဖြစ်ပါတယ်..."

သည်းခံခြင်းနဲ့ တည်ဆောက်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး

"ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ စကားလုံးနဲ့ ပြောသလောက် မလွယ်ပါဘူး။ တပ်မတော်ဟာ ရေရှည်အကျိုးစီးပွားကို ကြည့်ပြီး အစွန်းရောက် ပဋိပက္ခတွေကို စိတ်ရှည်သည်းခံမှုအပြည့်နဲ့ ဖြေရှင်းနေပါတယ်။ တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး ယုံကြည်မှုတွေ ပျက်ပြားနေတဲ့ကြားကနေ 'ယုံကြည်မှု' ဆိုတဲ့ တံတားကို မရရအောင် ပြန်ထိုးပေးနေတာပါ။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ တပ်မတော်ဟာ လူနည်းစုအတွက် မဟုတ်ဘဲ ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးအတွက် ကြည့်လို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်..."

စစ်ပွဲမဟုတ်တဲ့ စစ်ဆင်ရေးများ (ပြည်သူ့အကျိုးပြု လုပ်ငန်းများ)

"တပ်မတော်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ တိုက်ပွဲတွေထဲမှာတင် ရှိတာမဟုတ်ပါဘူး။ ‘စစ်ပွဲမဟုတ်တဲ့ စစ်ဆင်ရေး’ တွေမှာလည်း ပြည်သူနဲ့အတူ ရှိနေပါတယ်။ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ဆိုးကြီးကို ကျော်ဖြတ်တုန်းကပဲ ကြည့်ကြည့်၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တွေ ကြုံရချိန်မှာပဲ ကြည့်ကြည့်၊ တပ်မတော်ဟာ ချက်ချင်းရောက်သွားပြီး ကူညီခဲ့တာ အားလုံးအသိပါပဲ။ ‘လူ့အသက်ထက် အရေးကြီးတာ ဘာမှမရှိဘူး’ ဆိုတဲ့ မူနဲ့ တပ်မတော်ဆေးရုံတွေမှာ ပြည်သူတွေကို ကုသပေးတာ၊ နယ်လှည့်ဆေးကုသပေးတာတွေဟာ စစ်ဘက်-အရပ်ဘက် ဆက်ဆံရေးရဲ့ ပြယုဂ်ကောင်းတွေပါပဲ..."

အနာဂတ်အတွက် ပြင်ဆင်ခြင်း

"ဒီနေ့ခေတ် ကမ္ဘာကြီးကို ကြည့်ကြည့်ပါ။ ဘယ်မှာမှ မငြိမ်းချမ်းသေးပါဘူး။ စွမ်းအင်၊ စားနပ်ရိက္ခာနဲ့ နည်းပညာစစ်ပွဲတွေက အသင့်စောင့်နေပါတယ်။ ဒီလိုအချိန်မှာ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံ တောင့်တင်းဖို့ဆိုရင် ‘တပ်မတော်’ ကလည်း ခေတ်မီပြီး စွမ်းရည်ထက်မြက်နေဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းစနစ်နဲ့ လူငယ်တွေကို လေ့ကျင့်ပေးနေသလို၊ နည်းပညာပိုင်းမှာလည်း နိုင်ငံတကာအဆင့်မီအောင် မြှင့်တင်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်..."

အပိတ် (တိုက်တွန်းချက်)

"နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောချင်တာက... ကမ္ဘာ့အရှေ့အလယ်ပိုင်းက ပဋိပက္ခတွေကို သင်ခန်းစာယူကြည့်ပါ။ စစ်ပွဲတွေကြားမှာ အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေ ဘယ်လောက် ဒုက္ခရောက်နေကြသလဲ? နိုင်ငံရဲ့ အရင်းအမြစ်တွေ ဘယ်လောက် ဆုံးရှုံးနေသလဲ? စစ်ဆိုတာ မဖြစ်တာ အကောင်းဆုံးပါ။ ဒါပေမဲ့ ဖြစ်လာခဲ့ရင် ခံနိုင်ရည်ရှိဖို့အတွက် ‘အင်အားတောင့်တင်းတဲ့ တပ်မတော်’ ရှိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒါကြောင့် နိုင်ငံရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းဖို့ဆိုရင် ပြည်သူနဲ့ တပ်မတော်ဟာ တစ်သားတည်းရှိနေရပါမယ်။ တပ်မတော်ကို ကူညီတာဟာ ကိုယ့်နိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်ကို ကာကွယ်တာပါပဲ။ အားလုံးပဲ လက်တွဲပြီး ခိုင်မာတဲ့ ပြည်ထောင်စုကြီးကို တည်ဆောက်ကြပါစို့။ အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ..."

စကားပြောပုံစံမှာ ပရိသတ်နဲ့ ထိတွေ့မှုရှိအောင် နာမ်စားတွေ (ကျွန်တော်တို့၊ သင်တို့၊ အားလုံး) ကို သုံးထားပြီး စာပိုဒ်တစ်ခုစီကို စိတ်ဝင်စားစရာ ခေါင်းစဉ်ငယ်လေးတွေနဲ့ ခွဲခြားပေးထားပါတယ်။

နောက်ထပ် ကျွန်တော့်အနေနဲ့ ဒီမိန့်ခွန်းကို ပိုပြီးပြည့်စုံအောင် PowerPoint Slide တွေအတွက် အဓိကအချက် (Key Points) လေးတွေ ထု

တ်ပေးရမလားခင်ဗျာ?

 ဤဆောင်းပါးသည် အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ တရားမျှတမှု (Transitional Justice) ၏ အခြေခံသဘောတရားများ၊ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် အရေးပါပုံနှင့် ရှေ့ဆက်ရမည့် စိန်ခေါ်မှုများကို မိနစ် ၃၀ ခန့် ဟောပြောနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ခေါင်းစဉ် - အနာဂတ်၏ အုတ်မြစ်- အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ တရားမျှတမှုနှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ မျှော်လင့်ချက်

၁။ နိဒါန်း- အပြောင်းအလဲနှင့် တရားမျှတမှု၏ လိုအပ်ချက် (၅ မိနစ်)

မိဘပြည်သူ ညီအစ်ကိုမောင်နှမများ ခင်ဗျား...

ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ကြီးမားသော အပြောင်းအလဲများနှင့် လှိုင်းတံပိုးများကို အကြိမ်ကြိမ် ဖြတ်သန်းခဲ့ရပါသည်။ ယနေ့အချိန်တွင်လည်း ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးသည် အမှောင်ထုကို ကျော်လွှားပြီး အလင်းရောင်ရှိရာသို့ သွားရန် ကြိုးစားနေကြသည့် "အကူးအပြောင်း" ကာလတစ်ခု၌ ရောက်ရှိနေပါသည်။ သို့သော် အကူးအပြောင်းတစ်ခုတွင် အရေးအကြီးဆုံး မေးခွန်းတစ်ခု ရှိနေပါသည် - "အတိတ်က ဒဏ်ရာတွေကို ဘယ်လို ကုစားမလဲ၊ ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ အမှားတွေအတွက် ဘယ်သူ့မှာ တာဝန်ရှိသလဲ၊ နောက်ထပ် ဒီလိုမျိုးတွေ မဖြစ်လာအောင် ဘယ်လို တားဆီးမလဲ" ဆိုတဲ့ မေးခွန်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီမေးခွန်းတွေရဲ့ အဖြေဟာ အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ တရားမျှတမှု (Transitional Justice) ဆိုတဲ့ အယူအဆထဲမှာ ရှိနေပါတယ်။ ဒါဟာ လက်စားချေဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ အာဃာတတွေကို မွေးမြူဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ နိုင်ငံတော်သစ်ကို တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုရှိတဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်ပေါ်မှာ တည်ဆောက်ဖို့အတွက် မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ရမယ့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ တရားမျှတမှုဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း (၅ မိနစ်)

အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ တရားမျှတမှုဆိုတာ ပုံမှန်အချိန်မှာ ကျင့်သုံးတဲ့ တရားစီရင်ရေးနဲ့ မတူပါဘူး။ စနစ်တစ်ခုကနေ တစ်ခုကို ကူးပြောင်းချိန်မှာ အကြီးအကျယ် ချိုးဖောက်ခံခဲ့ရတဲ့ လူ့အခွင့်အရေးတွေ၊ ရာဇဝတ်မှုတွေကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းတဲ့ နည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းတွေအရ ဒီလုပ်ငန်းစဉ်မှာ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ၄ ခု (Pillars) ရှိပါတယ်။

၁။ အမှန်တရားကို ဖော်ထုတ်ခြင်း (The Right to Truth): ဘာတွေ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သလဲဆိုတာကို ကမ္ဘာကသိအောင်၊ သမိုင်းက သိအောင် ဖော်ထုတ်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ တရားစီရင် အရေးယူခြင်း (The Right to Justice): ကျူးလွန်သူတွေကို ဥပဒေနဲ့အညီ အရေးယူခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ နစ်နာမှုများကို ကုစားပေးခြင်း (The Right to Reparations): ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ရတဲ့ သူတွေကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ ဘဝရပ်တည်မှုတွေ ပြန်လည် ကုစားပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ နောက်ထပ် မဖြစ်စေရန် အာမခံချက်ပေးခြင်း (Institutional Reform): စနစ်ဟောင်းက အားနည်းချက်တွေကို ပြင်ဆင်ပြီး ဒီလို အဖြစ်ဆိုးတွေ နောင်တစ်ချိန်မှာ ထပ်မဖြစ်အောင် အဖွဲ့အစည်းတွေကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိအခြေအနေနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ (၇ မိနစ်)

ကျွန်ုပ်တို့ နိုင်ငံရဲ့ လက်ရှိ အခင်းအကျင်းကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် လူမှုစီးပွား နစ်နာမှုတွေတင်မကဘဲ အသက်ပေါင်းများစွာ၊ ဘဝပေါင်းများစွာ ရင်းနှီးထားရတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ သတိထားရမှာက "ငြိမ်းချမ်းရေး" နဲ့ "တရားမျှတမှု" ကြားက အားပြိုင်မှုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

တချို့က ပြောကြပါတယ်။ "ရှေ့ဆက်ဖို့ဆိုရင် အတိတ်ကို မေ့လိုက်ကြပါ" တဲ့။ ဒါပေမဲ့ ခင်ဗျားတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ဒဏ်ရာကို ဆေးမထည့်ဘဲ အပေါ်ကနေ ပတ်တီးအသစ် အုပ်လိုက်ရုံနဲ့ အနာက ပျောက်သွားမှာလား။ အထဲကနေ ပိုပြီး ပုပ်ပွလာဖို့ပဲ ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် "မေ့လိုက်ပါ" ဆိုတဲ့ စကားထက် "ဘယ်လို တရားမျှတမှု ရှာမလဲ" ဆိုတဲ့ စကားက ပိုပြီး အရေးကြီးပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး (Rule of Law) အသိဟာ လူထုကြားမှာ အရမ်းအားကောင်းလာပါပြီ။ အရင်လို "အာဏာရှိရင် အကုန်လုပ်လို့ရတယ်" ဆိုတဲ့ ခေတ်မျိုးကို ကျွန်တော်တို့ လူငယ်တွေ၊ မိဘပြည်သူတွေက လက်မခံတော့ပါဘူး။ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံအတွက် အကြီးမားဆုံးသော အားသာချက် ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ နစ်နာသူများကို ကုစားခြင်း- ကိုယ်ချင်းစာတရားမှသည် တရားမျှတမှုဆီသို့ (၅ မိနစ်)

တရားမျှတမှုလို့ ပြောတဲ့အခါ ကျူးလွန်သူကို အပြစ်ပေးဖို့ပဲ စဉ်းစားလေ့ရှိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလမှာ "နစ်နာသူဗဟိုပြုချဉ်းကပ်မှု" (Victim-Centered Approach) က ပိုပြီး အရေးကြီးပါတယ်။

မိဘကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့ ကလေး၊ အိုးအိမ်ကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့ မိသားစု၊ ဘဝကို စတေးလိုက်ရတဲ့ လူငယ်တွေအတွက် "တရားမျှတမှု" ဆိုတာ ဘာလဲ။ သူတို့ရဲ့ အသံကို နားထောင်ခြင်း၊ သူတို့ ခံစားခဲ့ရတာတွေကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းနဲ့ သူတို့ ဘဝတွေ ပြန်လည် ထူထောင်နိုင်အောင် နိုင်ငံတော်က တာဝန်ယူပေးခြင်းတွေဟာ ကုစားမှုရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

အမုန်းတရားနဲ့ လက်စားချေခြင်းဟာ သံသရာကို ရှည်စေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဥပဒေအရ အမှန်တရားကို ဖော်ထုတ်ပြီး ထိုက်သင့်တဲ့ အပြစ်ပေးမှုနဲ့ ကုစားမှုတွေကို လုပ်ဆောင်ခြင်းကသာ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို တကယ် ငြိမ်းချမ်းစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၅။ စနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း- အနာဂတ်အတွက် အကာအကွယ် (၅ မိနစ်)

နောက်ဆုံး အရေးကြီးဆုံးအချက်ကတော့ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု (Institutional Reform) ပါ။ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူကို ဖမ်းဆီးလိုက်ရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ အဲဒီလို ကျူးလွန်ခွင့်ရအောင် ခွင့်ပြုပေးထားတဲ့ စနစ်၊ အမိန့်ပေးစနစ်နဲ့ ဥပဒေအထက်မှာ လူရှိနေတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကိုပါ ဖျက်သိမ်းရပါလိမ့်မယ်။

တရားစီရင်ရေး ကဏ္ဍဟာ လွတ်လပ်ပြီး မျှတရပါမယ်။ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ ပြည်သူကို အကာအကွယ်ပေးတဲ့ သူတွေ ဖြစ်လာရပါမယ်။ ဒါမှသာ ကျွန်တော်တို့ အနာဂတ် မျိုးဆက်တွေဟာ "ငါတို့ကို ဘယ်သူက ဘယ်အချိန်မှာ လာဖမ်းမလဲ၊ လာသတ်မလဲ" ဆိုတဲ့ ကြောက်စိတ်မရှိဘဲ ရှင်သန်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၆။ နိဂုံး- ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး ပါဝင်ရမည့် ခရီးစဉ် (၃ မိနစ်)

မိဘပြည်သူများခင်ဗျား...

အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ တရားမျှတမှုဆိုတာ ညတွင်းချင်း ဖြစ်လာမယ့် အရာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ ခက်ခဲတဲ့၊ နာကျင်ရတဲ့၊ ရှည်လျားတဲ့ ခရီးတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီခရီးကို မသွားဘဲနဲ့တော့ ကျွန်တော်တို့ မျှော်လင့်တဲ့ ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံတော်သစ်ကို မတည်ဆောက်နိုင်ပါဘူး။

တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးဆိုတာ စာအုပ်ထဲမှာပဲ ရှိနေရမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာ၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေထဲမှာ ရှိနေရပါမယ်။ အပြစ်ရှိသူကို ထိုက်သင့်တဲ့ ပြစ်ဒဏ်ပေးဖို့ သတ္တိရှိရသလို၊ နစ်နာသူတွေကို ဖေးမကုစားဖို့ မေတ္တာတရားလည်း ရှိရပါမယ်။

အနာဂတ် မြန်မာနိုင်ငံဟာ အမှန်တရားပေါ်မှာ အခြေခံတဲ့၊ တရားမျှတမှုရှိတဲ့၊ လူသားဂုဏ်သိက္ခာကို တန်ဖိုးထားတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။ အတိတ်က အမှောင်ထုကို သင်ခန်းစာယူပြီး အလင်းရောင်ရှိတဲ့ အနာဂတ်ဆီသို့ ကျွန်တော်တို့ အတူတူ လျှောက်လှမ်းကြပါစို့။

အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

နောက်ထပ် အကြံပြုချက်:

ဤဆောင်းပါးကို အခြေခံ၍ သင်၏ Podcast သို့မဟုတ် YouTube ဗီဒီယိုများအတွက် အပိုင်းလိုက် ခွဲခြားတင်ဆက်လိုပါသလား? သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားသော ကဏ္ဍတစ်ခုခု (ဥပမာ- ကုစားမှုအပိုင်း) ကို ပိုမို အသေးစိတ်စေချင်ပါသလား? ကျွန်ု

ပ်အား ထပ်မံ ပြောပြနိုင်ပါသည်။

 အားလုံးပဲ မင်္ဂလာပါ။

ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့တွေ ဒီနေရာမှာ ဆုံတွေ့ကြတဲ့အခါတိုင်း၊ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် မျက်နှာချင်းဆိုင် ကြည့်လိုက်တဲ့အခါတိုင်း၊ ကျွန်တော်တို့ အားလုံးရဲ့ မျက်လုံးတွေထဲမှာ တူညီတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုကို ကျွန်တော် မြင်နေရတယ်။ အဲဒါကတော့ "ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ရှေ့ဆက်ရမယ့် အနာဂတ် ဘယ်လိုနေမလဲ" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါပဲ။

ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့ ဖြတ်သန်းနေရတဲ့ အချိန်ကာလဟာ လွယ်ကူတဲ့ အချိန်ကာလတစ်ခု မဟုတ်ဘူးဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ အားလုံး အသိဆုံးပါ။ ကုန်ဈေးနှုန်းတွေ တက်လာတယ်၊ စီးပွားရေးတွေ ကျပ်တည်းလာတယ်၊ မိသားစု စားဝတ်နေရေးအတွက် နေ့စဉ် ရုန်းကန်နေရတယ်။ ဒီလို စီးပွားရေး ကျပ်တည်းမှုတွေအပြင်၊ "ငါ့မိသားစုလေး ဘေးကင်းလုံခြုံပါ့မလား" ဆိုတဲ့ လူမှုရေးအရ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေကလည်း ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ပခုံးပေါ်မှာ ကြီးမားတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးတစ်ခုလို ဖိစီးနေပါတယ်။

ဒါတွေကို ကျွန်တော် အပြည့်အဝ နားလည်ပါတယ်။ ကိုယ်ချင်းလည်း စာပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့ ကျွန်တော် ပြောချင်တာက ဒီအခက်အခဲတွေအကြောင်းချည်းပဲ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီ အခက်အခဲဆိုတဲ့ လှိုင်းလုံးကြီးတွေကို ကျွန်တော်တို့ ဘယ်လို လက်တွဲပြီး ကျော်ဖြတ်ကြမလဲ။ ပြီးတော့ တကယ့်ကို တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး လူတိုင်း ခေါင်းမော့ ရင်ကော့ပြီး နေနိုင်တဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို ဘယ်လို တည်ဆောက်ကြမလဲ ဆိုတဲ့ "မျှော်လင့်ချက်" အကြောင်းကို ပြောချင်တာပါ။

[အပိုင်း ၁ - အစစ်အမှန် ငြိမ်းချမ်းရေးကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း]

(အနည်းငယ် ရပ်နားပြီး လေးလေးနက်နက် ပြောရန်)

"ငြိမ်းချမ်းရေး" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ကျွန်တော်တို့ ခဏခဏ ကြားဖူးကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ့် လက်တွေ့မှာ ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ သေနတ်သံတွေ တိတ်သွားရုံသက်သက်၊ ပဋိပက္ခတွေ ရပ်တန့်သွားရုံသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။

ကျွန်တော့်အတွက်တော့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ...

အိမ်ကနေ အလုပ်သွားတဲ့ ဖခင်တစ်ယောက် ညနေဘက် အိမ်ကို ဘေးကင်းကင်းနဲ့ ပြန်ရောက်လာမယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှုမျိုး၊

မိခင်တစ်ယောက်က သူ့ကလေးရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ ပညာရေးအတွက် ပူပန်သောက ရောက်စရာမလိုဘဲ အေးချမ်းစွာ အိပ်စက်နိုင်တဲ့ ညမျိုး၊

လူငယ်တွေအနေနဲ့ "ငါ ကြိုးစားရင် ကြိုးစားသလောက် ငါ့ဘဝ တိုးတက်လာမှာပဲ" ဆိုတဲ့ အာမခံချက်ရှိတဲ့ အခြေအနေမျိုးကို ခေါ်တာပါ။

ဒီလို ငြိမ်းချမ်းရေးမျိုး ရဖို့ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှာ "ယုံကြည်မှု" ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့ လိုပါတယ်။ အစိုးရနဲ့ ပြည်သူကြား ယုံကြည်မှု၊ လူတစ်ဦးနဲ့ တစ်ဦးကြား ယုံကြည်မှုတွေပါ။ ဒီလို ယုံကြည်မှုတွေ ခိုင်မာလာမှသာ တည်ငြိမ်တဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။


[အပိုင်း ၂ - အစစ်အမှန် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် အနာဂတ်အတွက် လက်တွဲခေါ်ယူခြင်း]

(အသံကို အနည်းငယ်နှိမ့်ပြီး၊ လေးနက်တည်ကြည်သော လေသံဖြင့်)

ဒီလို ယုံကြည်မှုတွေနဲ့ တည်ငြိမ်အေးချမ်းတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်တဲ့နေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အကြီးမားဆုံးသော အတားအဆီးတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံကို ဒုက္ခပေးခဲ့တဲ့ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေပါပဲ။

မိတ်ဆွေတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ... သေနတ်သံတွေ၊ ဗုံးပေါက်ကွဲသံတွေ ကြားနေရတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဘယ်လို စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကိုမှ တည်ဆောက်လို့ မရပါဘူး။ ကလေးတွေ စာသင်ကျောင်း မသွားရဘူး၊ မိသားစုတွေ အိုးအိမ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးနေရတယ်။ ဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ "မနက်ဖြန်အတွက် မျှော်လင့်ချက်" ဆိုတာ ဝေဝါးနေမှာ အမှန်ပါပဲ။

ဒါကြောင့်မို့လို့၊ ဒီနေ့ ဒီအချိန်ဟာ ကျွန်တော်တို့အားလုံး အသိတရားသစ်၊ အမြင်သစ်တွေနဲ့ ပြောင်းလဲရမယ့် အချိန်ရောက်နေပါပြီ။ နိုင်ငံရေး ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် နိုင်ငံရေး စားပွဲဝိုင်းတွေ၊ လွှတ်တော်တွေ ပေါ်ပေါက်လာပြီ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ "လက်နက်ကိုင်ပြီး ဖြေရှင်းတဲ့ ခေတ်" ဟာ ကုန်ဆုံးသွားပြီဆိုတာကို ကျွန်တော်တို့ အားလုံး ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လက်ခံကြဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီနေရာကနေ တောတောင်တွေထဲမှာ၊ နေရာအနှံ့အပြားမှာ လက်နက်ကိုင်စွဲထားကြတဲ့ တိုင်းရင်းသား ညီအစ်ကို မောင်နှမတွေ၊ လူငယ်တွေကို ကျွန်တော် ရင်ဘတ်ထဲကနေ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ သတင်းစကားပါးချင်ပါတယ်။

မိတ်ဆွေတို့ရဲ့ ယုံကြည်ချက်၊ ပေးဆပ်မှုတွေကို ကျွန်တော်တို့ နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နိုင်ငံတော်ကို အုတ်မြစ်အသစ်နဲ့ ပြန်လည်တည်ဆောက်မယ့် ဒီအကူးအပြောင်းကာလမှာ သွေးထွက်သံယိုမှုတွေနဲ့ ရှေ့ဆက်လို့ မရတော့ပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မိခင် နိုင်ငံတော်ကြီးက သားသမီးတွေ အချင်းချင်း သတ်ဖြတ်နေကြတာကို ထပ်ပြီး မခံစားနိုင်တော့ပါဘူး။

ဒါကြောင့် အဖျက်သဘောဆောင်တဲ့ လက်နက်ကိုင် လမ်းစဉ်တွေကို စွန့်လွှတ်ပြီး၊ ဥပဒေဘောင်အတွင်းကို ပြန်လည် ဝင်ရောက်လာကြဖို့၊ အလင်းဝင်လာကြဖို့ ကျွန်တော် တိုက်တွန်း ဖိတ်ခေါ်ပါတယ်။ ပြည်သူတွေ မျှော်လင့်နေတဲ့ တကယ့် နိုင်ငံတော် တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာ လူငယ်တွေရဲ့ ခွန်အား၊ ညီအစ်ကို မောင်နှမတွေရဲ့ အစွမ်းအစတွေကို ငြိမ်းချမ်းတဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ အသုံးပြုကြပါစို့။ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေး တံခါးတွေဟာ အမြဲတမ်း ဖွင့်လှစ်ထားပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ အားလုံးဟာ တစ်လှေတည်းစီး၊ တစ်ခရီးတည်း သွားနေကြသူတွေပါ။

(ပရိသတ်ကို မျက်လုံးဝေ့ကြည့်ပြီး အားတက်သရော လေသံဖြင့်)

ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကလည်း အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ ပြည်သူတွေအနေနဲ့ အကြမ်းဖက်မှု လမ်းစဉ်မှန်သမျှကို လုံးဝ (လုံးဝ) ဆန့်ကျင်ကြဖို့ လိုပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နိုင်ငံသားအသိစိတ် (Citizen Awareness) ကို အပြည့်အဝ အသုံးချပြီး၊ ဘယ်လို သွေးခွဲမှုမျိုးကိုမဆို နားယောင်ခြင်းမရှိဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေးကိုသာ လိုလားကြောင်း ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ပြသကြရပါမယ်။

လက်နက်ကိုင် လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး ပြန်လည် ဝင်ရောက်လာမယ့် ညီအစ်ကို မောင်နှမတွေကိုလည်း ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေက နွေးနွေးထွေးထွေး ကြိုဆိုကြရပါမယ်။ သူတို့တွေ လူ့အဖွဲ့အစည်းထဲမှာ ပြန်လည် အခြေချနိုင်ဖို့၊ အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းတွေ ရရှိဖို့ ကျွန်တော်တို့ အားလုံးက ဝိုင်းဝန်း ကူညီ ဖေးမကြရပါမယ်။

အမုန်းတရားတွေကို အမုန်းတရားနဲ့ တုံ့ပြန်နေသရွေ့ သံသရာလည်နေမှာပါ။ ခွင့်လွှတ်ခြင်းနဲ့ နားလည်မှုတွေကသာ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်ကို ငြိမ်းချမ်းစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အပိုင်း ၃ - လူမှုရေး စောင့်ရှောက်မှုနှင့် အားလုံးပါဝင်နိုင်သော လူ့အဖွဲ့အစည်း]

(အသံကို အနည်းငယ် လျှော့ပြီး နွေးထွေးသော လေသံဖြင့်)

စီးပွားရေး တိုးတက်လာတာနဲ့အမျှ၊ နောက်ကွယ်မှာ ဘယ်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်မှ ကျန်ရစ်မနေခဲ့ဖို့လည်း အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။

တည်ငြိမ်အေးချမ်းတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းဆိုတာ အားနည်းသူတွေကို ဖေးမကူညီတတ်တဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းပါ။ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေ၊ မသန်စွမ်းသူတွေနဲ့ မိဘမဲ့ ကလေးငယ်တွေအတွက် လူမှုစောင့်ရှောက်ရေး စနစ် (Social Safety Net) တွေကို ခိုင်ခိုင်မာမာ တည်ဆောက်ရပါမယ်။ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုဆိုတာ ငွေရှိသူတွေသာ လက်လှမ်းမီတဲ့ အရာမဟုတ်ဘဲ၊ ပြည်သူတိုင်း အလွယ်တကူ ရယူနိုင်တဲ့ အခွင့်အရေးတစ်ခု ဖြစ်လာအောင် လုပ်ဆောင်သွားရပါမယ်။

နောက်ပြီး လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး၊ ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွဲပြားမှုတွေကြောင့် ခွဲခြားဆက်ဆံခံရတာမျိုး မရှိဘဲ၊ နိုင်ငံသားတိုင်းဟာ ဥပဒေရှေ့မှောက်မှာ တန်းတူညီမျှ အခွင့်အရေးရတဲ့ "အားလုံးပါဝင်နိုင်တဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်း (Inclusive Society)" ကို ကျွန်တော်တို့ မဖြစ်မနေ တည်ဆောက်သွားကြရပါမယ်။

[နိဂုံး - ပြည်သူ့စွမ်းအားဖြင့် ရှေ့ဆက်ခြင်း]

မိတ်ဆွေတို့...

ဒီလို မျှော်လင့်ချက်တွေ၊ ဒီလို အစီအစဉ်တွေကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ဆိုတာ အစိုးရ တစ်ရပ်တည်း၊ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုတည်းက လုပ်လို့ရတဲ့ ကိစ္စမဟုတ်ပါဘူး။

ဒီနေရာမှာ အရေးအကြီးဆုံးက "ပြည်သူ" ပါပဲ။ ပြည်သူတွေရဲ့ တာဝန်သိစိတ် (Citizen Awareness) နဲ့ နိုးကြားမှုပါ။ ကျွန်တော်တို့ တစ်ဦးချင်းစီတိုင်းဟာ နိုင်ငံတော် တည်ဆောက်ရေးမှာ အရေးကြီးတဲ့ အုတ်မြစ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ လမ်းပေါ်က အမှိုက်တစ်စကို စနစ်တကျ စွန့်ပစ်တာကအစ၊ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်က မတရားမှုတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ထောက်ပြတာအဆုံး အားလုံးဟာ နိုင်ငံ့ဖွံ့ဖြိုးရေးပါပဲ။

ကျွန်တော်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့ရတဲ့ အတိတ်က နာကျင်မှုတွေကို ခွန်အားအဖြစ် ပြောင်းလဲကြပါစို့။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကွဲလွဲမှုတွေကို ဘေးဖယ်ထားပြီး၊ တူညီတဲ့ ရည်မှန်းချက်ဖြစ်တဲ့ "သားစဉ်မြေးဆက် နေပျော်တဲ့ နိုင်ငံတော်ကြီး" တည်ဆောက်ရေးအတွက် လက်တွဲကြပါစို့။

ခေါင်းကို မော့ထားပါ။ မျှော်လင့်ချက်ကို ရှင်သန်ခွင့် ပေးပါ။ အခက်အခဲတွေ ဘယ်လောက်ကြီးမားပါစေ၊ ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေရဲ့ စည်းလုံးညီညွတ်မှုနဲ့ ဇွဲလုံ့လကို ဘယ်အရာကမှ မကျော်လွှားနိုင်ပါဘူး။ သေချာရေရာတဲ့ အစီအစဉ်တွေ၊ ခိုင်မာတဲ့ သန္နိဋ္ဌာန်တွေနဲ့သာ ရှေ့ဆက်သွားမယ်ဆိုရင် ငြိမ်းချမ်းပြီး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်တဲ့ အနာဂတ်ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ လက်တစ်ကမ်းမှာပဲ ရှိပါတယ်။

အားလုံးရဲ့ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ကျန်းမာချမ်းသာရေးနဲ့ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရဲ့ အလင်းရောင်သစ်အတွက် အတူတကွ ဆက်လက် လျှောက်လှမ်းကြပါစို့။

ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

Tuesday, 17 March 2026

 ဒီကနေ့ ခေတ်ကာလမှာ အင်မတန် အရေးပါပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ နှလုံးသားကို တိုက်ရိုက်ထိရှစေမယ့် ခေါင်းစဉ်တစ်ခုကို ဟောပြောပွဲအတွက် ပိုမိုလေးနက်၊ ခိုင်မာပြီး ပရိသတ်ကို ဆွဲဆောင်နိုင်မယ့် အပြောအဟန် (Public Speaking Style) နဲ့ ပြင်ဆင်ရေးသားပေးလိုက်ပါတယ်။

ဟောပြောမယ့်အချိန် (၂၅ မိနစ်) နဲ့ ကိုက်ညီစေဖို့ စကားလုံး အတက်အကျ၊ အလေးအနက်ထား ပြောရမယ့် နေရာတွေနဲ့ ပရိသတ်ကို စဉ်းစားတွေးခေါ်စေမယ့် မေးခွန်းထုတ်ဟန်တွေကို ထည့်သွင်းပေးထားပါတယ်။

ခေါင်းစဉ် - ငြိမ်းချမ်းရေး၏ အရိပ်နှင့် တရားမျှတမှု၏ အလင်း (စစ်မှန်သော ကူးပြောင်းခြင်းဆီသို့)

(နိဒါန်း - သေနတ်သံများ တိတ်သွားရုံဖြင့် ငြိမ်းချမ်းပြီလား)

မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျာ။

ဒီကနေ့ ကျွန်တော်တို့ ဖြတ်သန်းနေရတဲ့ ခေတ်ကြီးထဲမှာ အဖြေရှာရ အခက်ဆုံးနဲ့ ကျွန်တော်တို့အားလုံးရဲ့ ရင်ဘတ်နဲ့ အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်နေတဲ့ ကိစ္စရပ်တစ်ခုကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဆွေးနွေးချင်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံလို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ယမ်းငွေ့တွေ၊ သေနတ်သံတွေကြားမှာ ကြီးပြင်းခဲ့ရတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ “ငြိမ်းချမ်းရေး” ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ အင်မတန် မွန်မြတ်ပါတယ်။

ဒီလို ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်တဲ့ နေရာမှာ အစိုးရတွေ ကျင့်သုံးလေ့ရှိတဲ့ မူဝါဒတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ တောခို လက်နက်ကိုင်ထားသူတွေကို ဥပဒေဘောင်အတွင်း ပြန်လည်ဝင်ရောက်ဖို့၊ ကျွန်တော်တို့ အလွယ်ခေါ်ကြတဲ့ “အလင်းဝင်ဖို့” ကမ်းလှမ်းချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သွေးထွက်သံယိုမှုတွေ ရပ်တန့်သွားဖို့အတွက် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်တွေ ပေးပြီး ဖိတ်ခေါ်ကြတာဟာ နိုင်ငံရေးအရ ကြည့်ရင် မှန်ကန်တဲ့ ဗျူဟာတစ်ခုလို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့်... [ခေတ္တရပ်ပါ]... ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ ကွယ်ဝှက်ထားလို့မရတဲ့၊ ရှောင်လွှဲလို့မရတဲ့ အလွန်လေးနက်တဲ့ မေးခွန်းကြီးတွေ ရှိနေပါတယ်။

 * လက်နက်ချလိုက်ရုံ၊ အလင်းဝင်လာရုံနဲ့ အတိတ်က ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ လူသတ်မှုတွေ၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေဟာ ချက်ချင်းပဲ ပျောက်ကွယ်သွားတော့မှာလား။

 * နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတွေ၊ ရပ်ကျေးအုပ်ချုပ်ရေးမှူးတွေ၊ အပြစ်မဲ့ ပြည်သူတွေကို ရက်ရက်စက်စက် အသက်သွေးချွေး စတေးခဲ့တာတွေဟာ ဘာအပြစ်မှ မရှိတော့ဘူးလို့ မှတ်ယူရတော့မှာလား။

 * အရေးအကြီးဆုံးကတော့... ချစ်လှစွာသော မိသားစုဝင်တွေကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့ ကျန်ရစ်သူတွေဟာ ဒီအတိုင်းပဲ နှုတ်ခမ်းကိုက်၊ ရင်ကွဲနာကျပြီး ခွင့်လွှတ်ပေးလိုက်ရတော့မှာလား။

ဒီမေးခွန်းတွေဟာ ကျွန်တော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အနာဂတ်အတွက် “ငြိမ်းချမ်းရေး” နဲ့ “တရားမျှတမှု” ကြားက အဖြေရှာရမယ့် အသက်ဝင်ဆုံး ပုစ္ဆာတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

(အပိုင်း ၁ - နိုင်ငံရေးအရ တော်လှန်ခြင်းနှင့် လူမဆန်သော ရာဇဝတ်မှုများကို စည်းခြားခြင်း)

ပရိသတ်ကြီး ခင်ဗျာ... ပထမဆုံးအနေနဲ့ ကျွန်တော်တို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်ဖို့လိုတာက “နိုင်ငံရေးအရ ပုန်ကန်တာ” နဲ့ “ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်တာ” ကြားက ကြီးမားကျယ်ပြန့်တဲ့ ခြားနားချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အစိုးရတစ်ရပ်ကို သဘောထားမတိုက်ဆိုင်လို့၊ နိုင်ငံရေး ခံယူချက်အရ လက်နက်ကိုင် ဆန့်ကျင်တယ်ဆိုတာ နိုင်ငံရေးပြဿနာပါ။ ဒီလို လက်နက်ကိုင်ဆောင်မှု၊ တရားမဝင် အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ပတ်သက်မှုတွေကို နိုင်ငံတော်က နိုင်ငံရေးသဘောထား ကြီးမြတ်စွာနဲ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့် (Amnesty) ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ လက်ခံနိုင်စရာပါ။

ဒါပေမယ့်... အပြစ်မဲ့ ပြည်သူတွေကို ပစ်မှတ်ထား သတ်ဖြတ်တာ၊ အမျိုးသမီးတွေအပေါ် စော်ကားတာ၊ မြို့ရွာတွေထဲ မိုင်းထောင် ဗုံးခွဲတာ၊ မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားတာ စတဲ့ လုပ်ရပ်တွေဟာ ဘယ်လို နိုင်ငံရေး ရည်မှန်းချက်မျိုးနဲ့မှ ဖုံးကွယ်လို့မရတဲ့ "အကြီးစား ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှု (Serious Criminal Acts)" တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

“အလင်းဝင်လာတယ်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးလှလှလေး တစ်ခွန်းနဲ့ ဒီလို လူမဆန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေကို အလိုအလျောက် ခွင့်လွှတ်ပေးလိုက်မယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရဲ့ "တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး (Rule of Law)" ဟာ အုတ်မြစ်ကစပြီး ပြိုလဲသွားပါလိမ့်မယ်။ အပြစ်မဲ့သူတွေကို သတ်ဖြတ်ခွင့်ဆိုတာ ဘယ်ဥပဒေ၊ ဘယ်ယဉ်ကျေးမှုမှာမှ ခွင့်ပြုထားတာ မရှိပါဘူး။

(အပိုင်း ၂ - နစ်နာသူများ၏ မျက်ရည်နှင့် တာဝန်ခံမှု)

ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ ကိုယ်ချင်းစာကြည့်ရအောင်ပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်စိရှေ့မှာတင် သားသမီးကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့ မိဘတွေ၊ ခင်ပွန်းသည်ကို အသက်လုခံလိုက်ရတဲ့ ဇနီးသည်တွေရဲ့ နေရာမှာ ဝင်ကြည့်ပေးပါ။ သူတို့တွေဟာ အစိုးရဝန်ထမ်း ဖြစ်ခဲ့လို့၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်ခဲ့လို့၊ ဒါမှမဟုတ် သဘောထားအမြင် မတူခဲ့လို့ ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေနဲ့ အသတ်ခံခဲ့ရတာပါ။

ဒီလို မိသားစုတွေအတွက် “အမျိုးသား ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးအတွက် ခွင့်လွှတ်ပေးလိုက်ပါ” ဆိုတဲ့ စကားဟာ သိပ်ကို ရက်စက်လွန်းပါတယ်။ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ ဥပဒေရဲ့ အသက်ဝိညာဉ်ဟာ "တာဝန်ခံမှု (Accountability)" ပါပဲ။ ကျူးလွန်သူဟာ ဥပဒေရဲ့ အကာအကွယ်အောက်ကို ဝင်လာရုံနဲ့ သူ့ရဲ့ သွေးစွန်းနေတဲ့ လက်တွေက ဖြူစင်မသွားပါဘူး။

တရားဥပဒေဆိုတာ မျက်မမြင်ပါ [ခေတ္တရပ်ပါ]... အစိုးရဘက်က ကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊ လက်နက်ကိုင်တွေဘက်က ကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ပြည်သူကို နာကျင်အောင်လုပ်ရင် ပြစ်ဒဏ်ခံရမယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှု ရှိမှသာ တိုင်းပြည်ဟာ တည်ငြိမ်မှာပါ။ အဲဒီ ယုံကြည်မှုသာ မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ပြည်သူတွေဟာ ဥပဒေကို ကျောခိုင်းပြီး၊ ကိုယ့်တရားခံကို ကိုယ်တိုင်ရှာမယ့် ဥပဒေမဲ့ လမ်းစဉ် (Anarchy) ဆီကို ဦးတည်သွားနိုင်ပါတယ်။

(အပိုင်း ၃ - အနာဂတ်အတွက် တံတား - အကူးအပြောင်းကာလ တရားမျှတမှု)

ဒါဆိုရင် ဒီလို နက်နဲ ရှုပ်ထွေးလွန်းတဲ့ ကိစ္စတွေကို နိုင်ငံတကာမှာ ဘယ်လိုများ ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းကြသလဲ။

ဒီလို အချိန်မျိုးမှာ ကျွန်တော်တို့ အသုံးပြုရမယ့် အကောင်းဆုံး လက်နက်ကတော့ “အကူးအပြောင်းကာလ တရားမျှတမှု (Transitional Justice)” ဆိုတဲ့ ယန္တရားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ခွင့်လွှတ်ခြင်းနဲ့ အရေးယူခြင်းကြားက မျှတတဲ့ ရွှေမျဉ်းကြောင်းတစ်ခုပါ။ ဒီယန္တရားမှာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ မဏ္ဍိုင်ကြီး (၄) ရပ် ရှိပါတယ်။

၁။ အမှန်တရားကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဖော်ထုတ်ခြင်း (Truth-seeking): သမိုင်းကို ဖုံးကွယ်ထားလို့ မရပါဘူး။ ဘယ်သူတွေ အသက်ပေးခဲ့ရသလဲ၊ ဘယ်သူတွေက အမိန့်ပေးခဲ့သလဲ ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို နေရောင်အောက်ကို ဆွဲထုတ်ရပါမယ်။

၂။ တရားစွဲဆို အရေးယူခြင်း (Prosecution): နိုင်ငံရေး ပုန်ကန်မှုကို ခွင့်လွှတ်နိုင်ပေမယ့်၊ လူသတ်မှုလို ကြီးလေးတဲ့ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူတွေကိုတော့ လွတ်ငြိမ်းခွင့် လုံးဝ (လုံးဝ) မပေးဘဲ တရားခွင်မှာ အပြစ်ပေး အရေးယူရပါမယ်။

၃။ နစ်နာသူများကို ကုစားပေးခြင်း (Reparations): ကျန်ရစ်သူ မိသားစုတွေအတွက် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ ဘဝရပ်တည်ရေးအတွက် နိုင်ငံတော်က တာဝန်ယူ ကုစားပေးရပါမယ်။ ဂုဏ်သိက္ခာကို ပြန်လည် ဖော်ဆောင်ပေးရပါမယ်။

၄။ အဖွဲ့အစည်းများ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း (Institutional Reform): ဒီလို အဖြစ်ဆိုးတွေ နောင်တစ်ကြိမ် ဘယ်တော့မှ ထပ်မဖြစ်လာစေဖို့ လုံခြုံရေး ယန္တရားတွေနဲ့ တရားစီရင်ရေး စနစ်တွေကို အဆင့်မြှင့်တင် ပြုပြင်ရပါမယ်။

ဒီအချက်တွေကို မျက်ကွယ်ပြုပြီး၊ လွယ်လွယ်ကူကူ အပေးအယူလုပ်လိုက်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဟာ အပေါ်ယံ သက်သက်ပါပဲ။ အတွင်းမှာ ပြည်တည်နေတဲ့ အနာဟာ အချိန်မရွေး ပြန်ပေါက်ကွဲသွားနိုင်ပါတယ်။

(နိဂုံး - လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ခြင်း)

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ကျွန်တော် ပြောချင်တာက... "အလင်းဝင်လာခြင်း" ဆိုတာ လက်နက်ချတာ၊ သွေးထွက်သံယိုမှုကို ရပ်တန့်ဖို့ ကြိုးစားတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် ကြိုဆိုရမယ့် အဆင့်တစ်ခုပါ။ ဒါပေမယ့် အဲဒါဟာ အပြစ်တွေကို ဆေးကြောပေးလိုက်တဲ့ "နတ်ဆေး" မဟုတ်ပါဘူး။

အပြစ်မဲ့ ပြည်သူတွေ၊ မိမိယုံကြည်ချက်အတွက် ရပ်တည်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ အသက်တွေဟာ တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်ပါဘူး။ သူတို့အတွက် "တရားမျှတမှု (Justice)" ဆိုတာ တစ်နေ့ မလွဲမသွေ ပေါ်ပေါက်လာရပါမယ်။

ကျူးလွန်သူတွေဟာ မိမိလုပ်ရပ်အတွက် တာဝန်ခံရမှာ ဖြစ်သလို၊ နိုင်ငံတော် အနေနဲ့လည်း နစ်နာသူတွေအတွက် တရားမျှတမှုကို မဖြစ်မနေ ဖော်ဆောင်ပေးရပါမယ်။ ဒါမှသာ ကျွန်တော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းဟာ တရားဥပဒေကို ရိုသေလေးစားတဲ့၊ လူ့အသက်ကို တန်ဖိုးထားတဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာရှိတဲ့ နိုင်ငံတော်သစ်တစ်ခုဆီကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လျှောက်လှမ်းနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီကနေ့ ကျွန်တော့်ရဲ့ ဆွေးနွေးချက်ကနေတဆင့် စစ်မှန်တဲ့ တရားမျှတမှုနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး အကြောင်းကို ပရိသတ်ကြီးအနေနဲ့ ရှုထောင့်အသစ်ကနေ မြင်တွေ့နိုင်လိမ့်မယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်။

အားလုံးကို အထူးပဲ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

ဟောပြောမည့်သူအတွက် အကြံပြုချက် - ဤမိန့်ခွန်းကို ၂၅ မိနစ်စာ ဟောပြောရာတွင် အပိုင်း (၃) မှ Transitional Justice (အကူးအပြောင်းကာလ တရားမျှတမှု) အပိုင်းကို နိုင်ငံတကာ သာဓကများ (ဥပမာ - တောင်အာဖရိက၊ ရဝမ်ဒါ) အနည်းငယ် ထည့်သွင်းပြောဆိုခြင်းဖြင့် အချိန်ကို ချိန်ညှိနိုင်သလို ပိုမို၍လည်း လေးနက်စေနိုင်ပါသည်။

ဒီရေးသားချက်အပေါ်မှာ တချို့နေရာတွေကို ထပ်မံချဲ့ထွင်ချင်တာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် သီးသန့် အလေးပေးပြောချင်တဲ့ အပိုင်းတွေရှိရ

င် ဆက်လက် ပြောပြပေးနိုင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

 ဒီမိုကရေစီ၏ အနှစ်သာရနှင့် စံနှုန်းများ (Essence of Democracy)

အားလုံးပဲ မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ။

ဒီကနေ့ ကျွန်တော်တို့ မျှဝေဆွေးနွေးသွားမယ့် အကြောင်းအရာကတော့ ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ်ဘဝတွေ၊ နိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်တွေနဲ့ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်နေတဲ့ "ဒီမိုကရေစီ၏ အနှစ်သာရနှင့် စံနှုန်းများ" အကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ စကားပြောဆို ဆွေးနွေးတဲ့ ပုံစံလေးနဲ့ သက်တောင့်သက်သာပဲ တင်ပြသွားပါမယ်။

ဒီမိုကရေစီဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ကြားလိုက်တာနဲ့ လူတော်တော်များများရဲ့ ပြေးမြင်မိတဲ့ ပုံရိပ်က "မဲပေးခြင်း" ပါပဲ။ ရွေးကောက်ပွဲလုပ်မယ်၊ မဲပေးမယ်၊ နိုင်တဲ့သူ အစိုးရဖွဲ့မယ် ဆိုတဲ့ အပေါ်ယံအလွှာလေးကိုပဲ ဒီမိုကရေစီလို့ ထင်မှတ်တတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တော့ ဒီမိုကရေစီဆိုတာ ငါးနှစ်တစ်ကြိမ် မဲရုံသွားပြီး မဲပေးရုံသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီထက် အများကြီး ပိုနက်နဲပါတယ်။ ဒီမိုကရေစီဆိုတာ နိုင်ငံရေးစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သလို၊ ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေ နေ့စဉ် လိုက်နာကျင့်သုံးရမယ့် "လူမှုနေထိုင်မှု ယဉ်ကျေးမှု" တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ အများဆန္ဒကို လေးစားခြင်းနှင့် လူနည်းစုကို ကာကွယ်ခြင်း

ဒီမိုကရေစီရဲ့ ပထမဆုံး အနှစ်သာရက အများစုရဲ့ ဆန္ဒကို လေးစားရသလို၊ လူနည်းစုရဲ့ အခွင့်အရေးကိုလည်း အပြည့်အဝ ကာကွယ်ပေးရပါမယ်။ အများစုက ထောက်ခံလို့ အနိုင်ရသွားတယ် ဆိုပေမယ့်၊ အနည်းစုဖြစ်နေတဲ့ သူတွေရဲ့ အသံ၊ သူတို့ရဲ့ ရပိုင်ခွင့်တွေကို မျက်ကွယ်ပြုခွင့်၊ ဖိနှိပ်ခွင့် လုံးဝ မရှိပါဘူး။ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေးနဲ့ ဥပဒေပြုရေး ဆိုတဲ့ မဏ္ဍိုင်ကြီးသုံးရပ်ကလည်း တစ်ခုနဲ့တစ်ခု အပြန်အလှန် ထိန်းကျောင်း (Checks and Balances) နေမှသာ အာဏာရှင်စနစ်ဆီ မရောက်သွားအောင် ကာကွယ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် အနုပညာများကို ထိန်းသိမ်းခြင်း

ဒီမိုကရေစီရဲ့ လှပတဲ့ နောက်ထပ်စံနှုန်းတစ်ခုကတော့ "ကွဲပြားခြားနားမှုတွေကို လက်ခံနိုင်ခြင်း" ပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့လို တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံ နေထိုင်တဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ ကိုယ့်ရဲ့ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကား၊ စာပေနဲ့ အနုပညာတွေကို ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ခွင့် ရှိရပါမယ်။ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို နောက်လူမျိုးတစ်မျိုးက လွှမ်းမိုးဖုံးအုပ်ပစ်တာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ပန်းခြံကြီးတစ်ခုထဲမှာ အရောင်အသွေးစုံလင်တဲ့ ပန်းပေါင်းစုံ ပွင့်လန်းနေသလိုမျိုး တန်ဖိုးထား မြတ်နိုးတတ်တဲ့ စိတ်ဓာတ်ဟာ ဒီမိုကရေစီရဲ့ အခြေခံ စိတ်ဓာတ်ပါပဲ။

၃။ နိုင်ငံရေးကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့်သာ အဖြေရှာခြင်း

ဒီအချက်ကတော့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အသက်တမျှ အရေးကြီးပါတယ်။ သဘောထား ကွဲလွဲမှုတွေ၊ မကျေနပ်ချက်တွေ၊ တောင်းဆိုမှုတွေ ဆိုတာ လူ့အဖွဲ့အစည်းတိုင်းမှာ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီပြဿနာတွေကို ဘယ်လို ဖြေရှင်းမလဲ ဆိုတာကမှ အဓိကကျတာပါ။

စစ်မှန်တဲ့ ဒီမိုကရေစီ ယဉ်ကျေးမှုမှာ နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်း (ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်း) နဲ့ပဲ အဖြေရှာရပါတယ်။ ကိုယ်လိုချင်တာ မရရင်၊ ကိုယ်နဲ့ သဘောထား မတိုက်ဆိုင်ရင် လက်နက်ကိုင်ပြီး သူပုန်ထ တောင်းဆိုတတ်တဲ့ နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှု အဟောင်းကြီးကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ စွန့်လွှတ်နိုင်ကြဖို့ လိုပါတယ်။ အကြမ်းဖက်နည်းလမ်း၊ လက်နက်ကိုင်နည်းလမ်းတွေဟာ ပြဿနာကို မပြေလည်စေတဲ့အပြင် ပြည်သူလူထုရဲ့ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်တွေကိုသာ ပျက်စီးစေလို့ပါပဲ။ စားပွဲဝိုင်းမှာ အကျိုးအကြောင်း ဆီလျော်စွာ ငြင်းခုံဆွေးနွေးခြင်းဟာ ဒီမိုကရေစီရဲ့ အမြင့်မားဆုံး စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ ပုဂ္ဂိုလ်ကိုးကွယ်မှုမှသည် မူဝါဒကို ဗဟိုပြုခြင်းသို့

ကျွန်တော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ အားနည်းချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ နိုင်ငံရေးလုပ်တဲ့အခါ လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်ကို အလွန်အမင်း အထင်ကြီး ကိုးကွယ်တတ်တဲ့ (Personality Cult) အကျင့်ပါပဲ။ "ဒီခေါင်းဆောင်မှ ဒီခေါင်းဆောင်၊ ဒီခေါင်းဆောင်လုပ်သမျှ အကုန်မှန်တယ်" ဆိုတဲ့ အမြင်ဟာ ဒီမိုကရေစီအတွက် အင်မတန် အန္တရာယ်ကြီးပါတယ်။

ဒီမိုကရေစီမှာ နိုင်ငံရေးဆိုတာ ပြည်သူကို ဗဟိုပြုရပါမယ်၊ မူဝါဒကို ဗဟိုပြုရပါမယ်။ ခေါင်းဆောင်ဆိုတာ ထာဝရ မဟုတ်ပါဘူး။ နိုင်ငံရေးစနစ်နဲ့ ခိုင်မာတဲ့ အင်စတီကျူးရှင်း (Institutions) တွေကသာ တိုင်းပြည်ကို ဆက်လက် လည်ပတ်စေမှာပါ။ ဒါကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ်ကိုးကွယ်မှုတွေကို လျှော့ချပြီး၊ ဘယ်ပါတီ၊ ဘယ်ခေါင်းဆောင်က ပြည်သူအတွက် ဘယ်လို မူဝါဒတွေ ချမှတ်သလဲ ဆိုတာကိုပဲ အကဲဖြတ် ရွေးချယ်တတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကို ပြုစုပျိုးထောင်ကြရပါမယ်။

၅။ အစွဲအလမ်းများကင်းစင်ပြီး "အပြုတ်တိုက်ရေး" ဝါဒကို စွန့်လွှတ်ခြင်း

ယနေ့ခေတ်မှာ အင်မတန် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ နောက်ထပ်အရာတစ်ခုကတော့ အစွန်းရောက် စွဲလမ်းမှုတွေပါပဲ။ လူမျိုးစွဲ၊ ဒေသစွဲ၊ ပါတီစွဲ၊ ခေါင်းဆောင်အစွဲတွေနဲ့ မျက်ကန်းတစ္ဆေမကြောက် ဖြစ်နေကြတာတွေကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ကိုယ့်ဘက်ကလူမို့ အမှားလုပ်လည်း အကာအကွယ်ပေးမယ်၊ တစ်ဖက်လူမို့ အမှန်လုပ်လည်း ပုတ်ခတ်ပြစ်တင်မယ် ဆိုတဲ့ အနီးအစိမ်း ခွဲခြားတဲ့ စိတ်ဓာတ်တွေဟာ ဒီမိုကရေစီရဲ့ ရန်သူတွေပါပဲ။

အဆိုးဆုံးကတော့ "ငါနဲ့မတူ ငါ့ရန်သူ" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်နဲ့ အပြုတ်တိုက်မယ်၊ အပြတ်ရှင်းမယ် ဆိုတဲ့ သုညရလဒ် (Zero-sum game) နိုင်ငံရေးဝါဒ ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးဆိုတာ ရန်သူကို သတ်ကွင်းထဲ ခေါ်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကွဲလွဲနေတဲ့ အမြင်တွေကို အလယ်အလတ်လမ်းကြောင်းတစ်ခုပေါ် ရောက်အောင် ညှိနှိုင်းခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အပြုတ်တိုက်ရေးဝါဒတွေ ရှိနေသရွေ့ တိုင်းပြည်မှာ သံသရာလည်နေတဲ့ အာဃာတတွေ၊ အမုန်းတရားတွေနဲ့ ဘယ်တော့မှ ငြိမ်းချမ်းနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။

နိဂုံးချုပ်

အချုပ်အားဖြင့် ပြောရရင် ဒီမိုကရေစီဆိုတာ အစိုးရတစ်ရပ်တည်းက ဖော်ဆောင်ပေးရမယ့် အရာမဟုတ်ပါဘူး။ ပြည်သူတစ်ယောက်ချင်းစီက နေ့စဉ်ဘဝမှာ ကျင့်သုံးရမယ့် တန်ဖိုးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

 * တစ်ပါးသူရဲ့ ကွဲလွဲတဲ့ ထင်မြင်ယူဆချက်ကို နားထောင်ပေးနိုင်ခြင်း၊

 * ကိုယ့်ယဉ်ကျေးမှုကို မြတ်နိုးသလို သူတစ်ပါးယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း လေးစားခြင်း၊

 * အကြမ်းဖက်နည်းလမ်းကို စွန့်ပယ်ပြီး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုကို ရွေးချယ်ခြင်း၊

 * ပုဂ္ဂိုလ်ကိုးကွယ်မှုထက် အမှားအမှန်နဲ့ မူဝါဒကိုသာ ကြည့်ခြင်း၊

 * အမုန်းတရားနဲ့ အပြုတ်တိုက်ရေးဝါဒတွေကို ဆန့်ကျင်ခြင်း...

ဒီအချက်တွေဟာ ပြည်သူတွေ လိုက်နာကျင့်သုံးရမယ့် စစ်မှန်တဲ့ ဒီမိုကရေစီ တန်ဖိုးတွေ (Democratic Values) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ အားလုံး ဒီတန်ဖိုးတွေကို နားလည်သဘောပေါက်ပြီး လက်တွေ့ကျင့်သုံးလာနိုင်မှသာ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲတဲ့ ဒီမိုကရေစီ လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးကို တည်ဆောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါကြောင်း တင်ပြရင်း နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။

အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

ဆွေးနွေးပွဲတွေ၊ လူထုဟောပြောပွဲတွေမှာ သုံးဖို့အတွက် ဒီအကြောင်းအရာတွေကို ပိုပြီး အသေးစိတ် ဖြည့်စွက်ချင်တာမျိုး၊ သို့မဟုတ် တခြား နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဆိုင်ရာ ခေါင်းစဉ်တစ်ခုခုကို ထပ်ပြီး ရေးသားပေးစေလို

တာမျိုး ရှိသေးလားခင်ဗျာ။

 အကူးအပြောင်းကာလ လူ့အဖွဲ့အစည်းများရှိ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးအင်စတီကျူးရှင်းများ၏ အခန်းကဏ္ဍ

အားလုံးပဲ မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ။

ဒီကနေ့ ဆွေးနွေးမယ့် အကြောင်းအရာကတော့ လက်တွေ့မြေပြင်မှာ ကျွန်တော်တို့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အခြေအနေတွေအပေါ် အခြေခံပြီး နိုင်ငံရေးသိပ္ပံရှုထောင့်ကနေ လေ့လာသုံးသပ်ကြည့်မယ့် "မတည်ငြိမ်မှုများပြားသော နိုင်ငံများရှိ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားနှင့် လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်း (တပ်မတော်) ၏ အခန်းကဏ္ဍ" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင်တွေနဲ့ နိုင်ငံရေးသမိုင်းကို လေ့လာသူတွေကြားမှာ အင်မတန် နက်နဲကျယ်ပြန့်တဲ့ ဒီအကြောင်းအရာဟာ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွေနဲ့ အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေအတွက်တော့ အလွန်ကို လက်တွေ့ကျတဲ့ စဉ်းစားစရာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ စကားပြောဟောပြောပွဲ ပုံစံမျိုးနဲ့ပဲ အပိုင်း (၄) ပိုင်း ခွဲပြီး ရှင်းလင်းတင်ပြသွားပါမယ်။

၁။ နိုင်ငံတော် (State) ၏ အခြေခံသဘောသဘာဝနှင့် လုံခြုံရေး

ပထမဆုံးအနေနဲ့ "နိုင်ငံတော်" ဆိုတာ ဘာလဲဆိုတာကို နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ရအောင်ပါ။ နာမည်ကျော် လူမှုဗေဒပညာရှင် မက်စ်ဝေဘာ (Max Weber) က နိုင်ငံတော်ဆိုတာ "သတ်မှတ်ထားတဲ့ နယ်မြေတစ်ခုအတွင်းမှာ တရားဝင် အင်အားသုံးစွဲခွင့် (Monopoly on the legitimate use of physical force) ကို အပြည့်အဝ ရယူထားနိုင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ပါတယ်။

ဆိုလိုတာက နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားတွေ လည်ပတ်ဖို့၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးဖို့၊ စီးပွားရေးတွေ လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့ဆိုရင် အခြေခံအကျဆုံး လိုအပ်ချက်က "လုံခြုံရေးနဲ့ တည်ငြိမ်ရေး" ပါပဲ။ နေရာတိုင်းမှာ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း အသီးသီးက ကိုယ့်နယ်မြေ၊ ကိုယ့်အင်အားနဲ့ ဥပဒေမဲ့ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွေ၊ တိုက်ပွဲတွေ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ဖြစ်ပွားနေမယ်ဆိုရင် အစိုးရတစ်ရပ်အနေနဲ့ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ စီးပွားရေး ယန္တရားတွေကို လည်ပတ်ဖို့ဆိုတာ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်သလောက်ပါပဲ။ ဒီလို အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရတဲ့ အချိန်မျိုးမှာ နိုင်ငံတော်ယန္တရား ပြိုကွဲမသွားအောင် ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် အခိုင်မာဆုံးနဲ့ စည်းကမ်းစနစ်တကျ အရှိဆုံးဖြစ်တဲ့ "တပ်မတော်" လို လုံခြုံရေး အင်စတီကျူးရှင်းကြီးရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးမှာ မလွှဲမရှောင်သာ အလွန်အရေးပါလာပါတယ်။

၂။ အင်စတီကျူးရှင်းများ၏ အားနည်းချက်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး လစ်ဟာမှု (Institutional Weakness & Power Vacuum)

နောက်တစ်ချက်ကတော့ နိုင်ငံရေးအင်စတီကျူးရှင်း (Political Institutions) တွေ အားနည်းတဲ့ ပြဿနာပါ။ ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းစ နိုင်ငံတွေ ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှု မရင့်ကျက်သေးတဲ့ တိုင်းပြည်တွေမှာ နိုင်ငံရေးပါတီတွေ၊ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်တွေနဲ့ အရပ်သားအုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားတွေဟာ ခိုင်မာမှု မရှိတတ်ပါဘူး။

အဲဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ လူမျိုးစုလက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ (Ethnic Insurgencies) နဲ့ အခြားသော သူပုန်ထမှုတွေက တိုင်းပြည်ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို ခြိမ်းခြောက်လာတဲ့အခါ တိုင်းပြည်ပြိုကွဲမယ့် အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် နိုင်ငံရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး ကဏ္ဍတွေမှာပါ စစ်ဘက်က ဝင်ရောက်ထိန်းကျောင်းရတဲ့ အခြေအနေမျိုး သမိုင်းတစ်လျှောက် နိုင်ငံတော်တော်များများမှာ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပါတယ်။ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံမှာတော့ ဒါကို Praetorianism သို့မဟုတ် အင်စတီကျူးရှင်းများ ဟန်ချက်မညီမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ နိုင်ငံရေးပတ်ဝန်းကျင်လို့ သုံးသပ်ကြပါတယ်။ ပြည်တွင်းလုံခြုံရေး ခြိမ်းခြောက်မှု မြင့်မားလေလေ၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ရှင်သန်ရပ်တည်ရေးအတွက် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့တွေအပေါ် မှီခိုရမှု ကြီးမားလေလေ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ နိုင်ငံရေးပြဿနာနှင့် လုံခြုံရေးပြဿနာကို ခွဲခြားချဉ်းကပ်ခြင်း

ဒါပေမယ့် ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ သတိပြုရမယ့် အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ချက် ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ရောဂါလက္ခဏာနဲ့ ရောဂါဇာစ်မြစ်ကို ခွဲခြားသိမြင်ဖို့ပါပဲ။

လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေနဲ့ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွေဟာ "လုံခြုံရေးပြဿနာ" ဖြစ်တဲ့အတွက် လုံခြုံရေးအမြင်၊ စစ်ရေးအမြင်တွေနဲ့ ဖြေရှင်းထိန်းချုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ သို့သော်လည်း ဒီလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ ဘာကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာရသလဲ ဆိုတဲ့ အရင်းခံအကြောင်းတရား (Root Causes) တွေဖြစ်တဲ့ သမိုင်းကြောင်းအရ မယုံကြည်မှုတွေ၊ သယံဇာတ ခွဲဝေမှု ပြဿနာတွေ၊ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် တောင်းဆိုမှုတွေဟာ "နိုင်ငံရေးပြဿနာ" တွေ ဖြစ်ပါတယ်။

လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတွေဟာ တိုင်းပြည်ရဲ့ လုံခြုံရေးကို ယာယီ ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်ပေမယ့်၊ ရေရှည်တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးအတွက်တော့ လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်စေပြီး စားပွဲဝိုင်းမှာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းအရ အဖြေရှာနိုင်မယ့် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ဖန်တီးပေးဖို့ အထူး လိုအပ်ပါတယ်။

၄။ ရေရှည်တည်ငြိမ်ရေးနှင့် အရပ်သား-စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေး (Civil-Military Relations)

ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ နိုင်ငံတော်ကြီး တည်ဆောက်ဖို့အတွက်ဆိုရင် ခိုင်မာတဲ့ "အရပ်သား-စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေး" (Civil-Military Relations) မူဝါဒတွေ လိုအပ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင် ဆင်မြူရယ် ဟန်တင်တန် (Samuel P. Huntington) ရဲ့ သီအိုရီအရ စံပြအခြေအနေဆိုတာ တပ်မတော်ဟာ နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေး (National Defense) ဆိုတဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုနယ်ပယ်မှာ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်ကျကျ အပြည့်အဝ တာဝန်ယူပြီး၊ နိုင်ငံရေးသမားတွေနဲ့ အရပ်သားအုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားက နိုင်ငံရေးနဲ့ မူဝါဒရေးရာတွေကို တာဝန်ယူတဲ့ အပြန်အလှန် ယုံကြည်လေးစားမှုရှိတဲ့ စနစ် (Objective Civilian Control) မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့လို ပဋိပက္ခများပြားတဲ့ တိုင်းပြည်တွေမှာ ဒီလိုအခြေအနေမျိုး ချက်ချင်းရောက်ဖို့ မလွယ်ကူပါဘူး။ သို့သော်လည်း နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေး (State-building) လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးမှာ လုံခြုံရေးဆိုတဲ့ အုတ်မြစ်ခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်ရင်း၊ တစ်ဖက်မှာလည်း နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ အရပ်သားယန္တရားတွေကို စနစ်တကျ အားကောင်းလာအောင် ပြုစုပျိုးထောင်သွားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါမှသာ အနာဂတ်မှာ တိုင်းပြည်ရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားဟာ တည်ငြိမ်ပြီး လူထုက ယုံကြည်ကိုးစားနိုင်တဲ့ ယန္တရားတစ်ခု ဖြစ်လာမှာပါ။

နိဂုံးချုပ်

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင် နေ့စဉ်နဲ့အမျှ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွေ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ မတည်ငြိမ်သေးတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား ပြိုကျမသွားအောင် ထိန်းသိမ်းရာမှာ လုံခြုံရေးအင်စတီကျူးရှင်းဖြစ်တဲ့ တပ်မတော်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ သဘောတရားအရရော၊ လက်တွေ့မြေပြင် အနေအထားအရပါ အင်မတန် အရေးပါပါတယ်။ သို့သော်လည်း စစ်မှန်ပြီး ရေရှည်တည်ငြိမ်တဲ့ နိုင်ငံတော်ကြီး ဖြစ်လာဖို့ဆိုရင်တော့ လုံခြုံရေးအင်အားတစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ဘဲ၊ နိုင်ငံရေးပြဿနာတွေကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ ဖြေရှင်းနိုင်မယ့် ခိုင်မာတဲ့ နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှုနဲ့ အင်စတီကျူးရှင်းတွေကိုပါ တပြိုင်နက်တည်း တည်ဆောက်သွားကြရမှာ ဖြစ်ပါကြောင်း ဆွေးနွေးတင်ပြအပ်ပါတယ်။

အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

ဒီဆွေးနွေးချက်ဟာ လက်ရှိကြုံတွေ့နေရတဲ့ အခြေအနေတွေကို နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ (Political Science) သဘောတရားတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး သုံးသပ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟောပြောပွဲမှာ အသုံးပြုမယ့် ပရိသတ်အမျိုးအစားနဲ့ အချိန်အပေါ် မူတည်ပြီး လိုအပ်သလို အတိုးအလျှော့လုပ်ကာ ပြင်ဆင်အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ အခြား လိုအပ်တဲ့ ဟောပြောပွဲအထောက်အကူပြု အကြောင်းအရာများ ရှိပါကလည်း ထပ်မံ ပြောပြ

ပေးနိုင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

Monday, 16 March 2026

 ခေါင်းစဉ် - ဒီမိုကရေစီ၏ အနှစ်သာရနှင့် စံနှုန်းများ (The Essence of Democracy)

(စကားပြောဟောပြောပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ထားသော ၂၅ မိနစ်စာ ဆွေးနွေးချက်)

အားလုံးပဲ မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ။

ဒီနေ့မှာတော့ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံ၊ ကျွန်တော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းနဲ့ အလွန်နီးစပ်ပေမယ့် တကယ့်အနှစ်သာရကို ဆုပ်ကိုင်နိုင်ဖို့ ကြိုးစားနေရဆဲဖြစ်တဲ့ အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ဆွေးနွေးချင်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "ဒီမိုကရေစီ၏ အနှစ်သာရနှင့် စံနှုန်းများ" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမိုကရေစီဆိုတာ စာအုပ်ထဲက သီအိုရီတစ်ခု သက်သက်မဟုတ်ဘဲ ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ် ရှင်သန်နေထိုင်ရမယ့် လူနေမှုစနစ်တစ်ခု၊ တွေးခေါ်ပုံတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ ၂၅ မိနစ်လောက် အချိန်အတွင်းမှာ ဒီမိုကရေစီရဲ့ တကယ့်အနှစ်သာရတွေက ဘာလဲ၊ ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေအနေနဲ့ ဘယ်လို ဒီမိုကရေစီတန်ဖိုးတွေကို လက်ကိုင်ထားသင့်သလဲ ဆိုတာကို ရိုးရှင်းစွာ တင်ပြသွားပါမယ်။

၁။ မဲရုံပြင်ပက ဒီမိုကရေစီ (အများဆန္ဒ၊ လူနည်းစုအခွင့်အရေးနှင့် အပြန်အလှန် ထိန်းကျောင်းခြင်း)

ပထမဆုံးအနေနဲ့ ဒီမိုကရေစီဆိုတာ မဲပေးရုံသက်သက် ဆိုတဲ့ အလွဲအမှားကို ပြင်ချင်ပါတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲလုပ်တိုင်း၊ မဲပေးတိုင်း စစ်မှန်တဲ့ ဒီမိုကရေစီ မဖြစ်ပါဘူး။ အဲဒါဟာ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

 * အများဆန္ဒကို လေးစားခြင်း: ဒီမိုကရေစီရဲ့ အခြေခံဟာ အများစုရဲ့ ဆန္ဒကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

 * လူနည်းစု အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်ခြင်း: ဒါက ပိုအရေးကြီးပါတယ်။ အများစုက သဘောတူတိုင်း အကုန်လုပ်ခွင့်မရှိပါဘူး။ လူနည်းစုရဲ့ အခွင့်အရေး၊ ယုံကြည်မှုနဲ့ ရပ်တည်ချက်တွေကို ကာကွယ်ပေးနိုင်မှသာ တကယ့် ဒီမိုကရေစီစစ်စစ် ဖြစ်ပါတယ်။

 * အပြန်အလှန် ထိန်းကျောင်းခြင်း (Checks and Balances): အာဏာဆိုတာ တစ်နေရာတည်းမှာ စုပြုံနေရင် အာဏာရှင်စနစ်ကို ဦးတည်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေး မဏ္ဍိုင်တွေဟာ တစ်ခုကိုတစ်ခု စောင့်ကြည့် ထိန်းကျောင်းနိုင်တဲ့ စနစ်ရှိဖို့ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။

၂။ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ဒီမိုကရေစီ၏ အလှတရား

ဒီမိုကရေစီဆိုတာ ခေတ်မီခြင်းသက်သက်မဟုတ်ဘဲ၊ မိမိတို့ရဲ့ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနဲ့ စာပေအနုပညာတွေကို လွတ်လပ်စွာ ဖော်ထုတ်ထိန်းသိမ်းခွင့်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ အလှတရားဟာ တစ်ပြေးညီတည်း တူညီနေခြင်းမှာ မရှိဘဲ၊ မတူကွဲပြားမှုတွေကို အတူတကွ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းမှာသာ ရှိပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ မိခင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုခွင့်၊ သင်ကြားခွင့်၊ ကိုယ့်ရဲ့ ရိုးရာအနုပညာတွေကို ဖန်တီးခွင့် ဆိုတာတွေဟာ ဒီမိုကရေစီက ပေးတဲ့ အခြေခံ လူ့အခွင့်အရေးတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါတွေကို ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်လာပြီဆိုရင် အဲဒီစနစ်ဟာ ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းနဲ့ ကင်းကွာနေပြီလို့ မှတ်ယူရမှာပါ။

၃။ နိုင်ငံရေးကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် အဖြေရှာခြင်း

ကျွန်တော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အပြောင်းအလဲတစ်ခု လုပ်ဖို့လိုနေပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "လက်နက်ကိုင်ပြီး တောင်းဆိုတတ်တဲ့ နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှု" ကို စွန့်လွှတ်ဖို့ပါပဲ။

သမိုင်းကြောင်းအရ နာကြည်းမှုတွေ၊ မတရားမှုတွေ ရှိခဲ့တာ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာတိုင်းကို သေနတ်နဲ့ ဖြေရှင်းဖို့ ကြိုးစားရင် သံသရာလည်ပြီး နစ်နာတာက ပြည်သူတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမိုကရေစီဆိုတာ "စားပွဲဝိုင်းမှာ ဆွေးနွေးခြင်း၊ ညှိနှိုင်းခြင်း၊ အလျှော့အတင်းလုပ်ခြင်း" တွေနဲ့ အဖြေရှာတဲ့ စနစ်ပါ။ နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ ဖြေရှင်းတတ်တဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ် မဖြစ်မနေ ထွန်းကားလာမှသာ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရနိုင်ပါမယ်။

၄။ ပုဂ္ဂိုလ်ကိုးကွယ်မှုမှသည် ပြည်သူဗဟိုပြု နိုင်ငံရေးဆီသို့

နောက်ထပ် အရေးကြီးတဲ့ ဒီမိုကရေစီ တန်ဖိုးတစ်ခုကတော့ နိုင်ငံရေးလုပ်တဲ့အခါ "ပြည်သူနဲ့ မူဝါဒကို ဗဟိုပြုခြင်း" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ဆီမှာ "ပုဂ္ဂိုလ်ကိုးကွယ်မှု (Personality Cult)" ဆိုတဲ့ ရောဂါဆိုးကြီး ရှိနေပါတယ်။ ကိုယ်ချစ်တဲ့ ခေါင်းဆောင်၊ ကိုယ်ယုံကြည်တဲ့သူ လုပ်သမျှ အကုန်အမှန်ပဲလို့ လက်ခံလိုက်တာဟာ ဒီမိုကရေစီရဲ့ မျက်လုံးကို ဖုံးကွယ်လိုက်တာပါပဲ။ ခေါင်းဆောင်ဆိုတာ ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အမှားလုပ်ရင် ဝေဖန်ရဲရမယ်၊ ထောက်ပြရဲရပါမယ်။ လူကိုကြည့်ပြီး နိုင်ငံရေးမလုပ်ဘဲ၊ တိုင်းပြည်နဲ့ လူမျိုးအတွက် ဘယ်မူဝါဒက အကောင်းဆုံးလဲဆိုတာကို ကြည့်ပြီး နိုင်ငံရေးလုပ်တတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကို မွေးမြူကြရပါမယ်။

၅။ အစွဲအလမ်းများနှင့် အပြုတ်တိုက်ဝါဒ ကင်းစင်ရေး

ဒီနေ့ခေတ်မှာ အဆိုးရွားဆုံး ကြုံတွေ့နေရတာကတော့ "ငါနဲ့မတူ ငါ့ရန်သူ" ဆိုတဲ့ အစွန်းရောက်အမြင်တွေပါပဲ။ လူမျိုးစွဲ၊ ဒေသစွဲ၊ ပါတီစွဲ၊ ခေါင်းဆောင်အစွဲတွေနဲ့ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် ပုတ်ခတ်ပြစ်တင်နေကြတာဟာ ဒီမိုကရေစီရဲ့ အနှစ်သာရကို ဖျက်ဆီးနေတာပါ။

 * အနီအစိမ်းခွဲခြင်း: အရောင်တွေခွဲ၊ အုပ်စုတွေခွဲပြီး အပြန်အလှန် ရန်လိုနေကြတာဟာ တိုင်းပြည်အတွက် အင်အားယုတ်လျော့စေပါတယ်။

 * အပြုတ်တိုက် အပြတ်ရှင်းဝါဒ (Zero-Sum Game): နိုင်ငံရေးမှာ "သူသေ ကိုယ်ရှင်" တိုက်ပွဲဆိုတာ မရှိသင့်ပါဘူး။ ဒီမိုကရေစီဆိုတာ မတူညီတဲ့ အယူအဆရှိသူတွေ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်တတ်အောင် ကြိုးစားရတဲ့ အနုပညာပါ။ အပြုတ်တိုက်ဖို့ ကြိုးစားလေ၊ သံသရာရှည်လေပဲ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

နိဂုံးချုပ် (ပြည်သူတို့ လိုက်နာရမည့် ဒီမိုကရေစီ တန်ဖိုးများ)

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင်... ဒီမိုကရေစီဆိုတာ အစိုးရက ဖန်တီးပေးရုံနဲ့ မရပါဘူး။ ပြည်သူတစ်ဦးချင်းစီက လိုက်နာကျင့်သုံးရမယ့် တန်ဖိုးတွေ ရှိပါတယ်။

 * တခြားသူရဲ့ ထင်မြင်ယူဆချက်ကို သည်းခံနားထောင်ပေးနိုင်စွမ်း ရှိရပါမယ်။

 * ကိုယ်ပိုင်အသိဉာဏ်နဲ့ ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း ရှိရပါမယ်။

 * လွတ်လပ်ခွင့်ကို အသုံးချတဲ့အခါ တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ခံမှု ရှိရပါမယ်။

 * အမုန်းတရားတွေထက် မေတ္တာနဲ့ နားလည်ခွင့်လွှတ်နိုင်စွမ်း ကို ရှေ့တန်းတင်ရပါမယ်။

ဒီတန်ဖိုးတွေကို ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေအားလုံး နေ့စဉ်ဘဝမှာ လက်တွေ့ကျင့်သုံးနိုင်မှသာလျှင်၊ ကျွန်တော်တို့ မျှော်လင့်တောင့်တနေတဲ့ တရားမျှတမှု၊ လွတ်လပ်မှုနဲ့ တန်းတူညီမျှမှုတွေ ပြည့်နှက်နေတဲ့ စစ်မှန်သော ဒီမိုကရေစီ လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းကြီးကို တည်ဆောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အချိန်ပေးပြီး နားဆင်ပေးကြတဲ့ မိဘပြည်သူ အားလုံးကို အထူးပဲ ကျေးဇူးတင်ရှိပါတယ်။

ဒီဟောပြောချက်အတွက် ပရိသတ်တွေဘက်က မေးလာနိုင်တဲ့ အမေးအဖြေ (Q&A) ခန့်မှန်းချက်လေးတွေကိုပါ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားနိုင်ဖို့ ထပ်ပြီ

း ရေးသားပေးစေလိုပါသလား ခင်ဗျာ။

 မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ။

ဒီကနေ့ ကျွန်တော်တို့ ဆွေးနွေးမယ့်အကြောင်းအရာကတော့ နိုင်ငံတော်သစ်ဆီကို လျှောက်လှမ်းတဲ့နေရာမှာ မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ "အရပ်ဘက်လူ့အဖွဲ့အစည်း (Civil Society)" တွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အစိုးရသစ်၊ လွှတ်တော်အသစ်တွေနဲ့အတူ ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံဟာ အပြောင်းအလဲတစ်ခုကို ဖော်ဆောင်တော့မယ့်အချိန်မှာ ပြည်သူတွေဟာ ဘယ်လိုနေရာက ပါဝင်ရမလဲ၊ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေကို ဘယ်လိုအဆုံးသတ်ကြမလဲဆိုတာကို ရိုးရှင်းစွာ တင်ပြပေးသွားပါမယ်။

နိုင်ငံတော်သစ်၏ ပေါင်းကူးတံတား- အရပ်ဘက်လူ့အဖွဲ့အစည်း

၁။ အရပ်ဘက်လူ့အဖွဲ့အစည်းဆိုတာ ဘာလဲ

အရပ်ဘက်လူ့အဖွဲ့အစည်းဆိုတာ အစိုးရလည်းမဟုတ်၊ စစ်တပ်လည်းမဟုတ်ဘဲ ပြည်သူတွေက မိမိတို့ဆန္ဒအလျောက် စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေကို ခေါ်တာပါ။ ဥပမာ- ပရဟိတအသင်းတွေ၊ အမျိုးသမီးအဖွဲ့တွေ၊ လယ်သမားသမဂ္ဂတွေ၊ စာပေနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့တွေ၊ လူငယ်ကွန်ရက်တွေဟာ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေပါပဲ။

သူတို့ဟာ အစိုးရနဲ့ ပြည်သူကြားမှာ "တံတား" တစ်စင်းလို အလုပ်လုပ်ကြပါတယ်။

 * ပြည်သူတွေ ဘာအခက်အခဲရှိလဲဆိုတာကို အစိုးရသိအောင် ပြောပြပေးတယ်။

 * အစိုးရက ချမှတ်တဲ့ မူဝါဒတွေဟာ ပြည်သူ့အတွက် တကယ်ကောင်းရဲ့လားဆိုတာကို စောင့်ကြည့်ဝေဖန်ပေးတယ်။

၂။ လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်ခြင်းမှသည် ဒီမိုကရေစီနည်းလမ်းဆီသို့

ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံမှာ ဆယ်စုနှစ်များစွာ လက်နက်ကိုင်ပြီး တောင်းဆိုခဲ့ကြတာတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်ရင် လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်ခြင်းကြောင့် ရရှိလာတဲ့ရလဒ်ဟာ သွေးထွက်သံယိုမှုနဲ့ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေရဲ့ ဘဝတွေ၊ ပညာရေးနဲ့ စီးပွားရေးတွေဟာ စစ်မီးကြားမှာ ပြာကျခဲ့ရပါတယ်။

အခုအချိန်ဟာ "လက်နက်နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး လဲလှယ်ရမယ့်အချိန်" ဖြစ်ပါတယ်။ လူမျိုးစုလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတွေအနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ လိုလားချက်တွေကို တောထဲမှာ သေနတ်ကိုင်ပြီး တောင်းဆိုမယ့်အစား၊ လွှတ်တော်ထဲမှာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ ဆွေးနွေးကြဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

 * လက်နက်စွန့်လွှတ်ခြင်းဟာ အရှုံးပေးတာမဟုတ်ပါဘူး။

 * မိမိတို့ရဲ့ လူမျိုးနဲ့ ဒေသခံပြည်သူတွေကို စစ်ဘေးကနေ ကာကွယ်ပေးလိုက်တာဖြစ်ပြီး၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုလမ်းကို ဖွင့်ပေးလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။

၃။ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများ ဘာကြောင့် များများရှိဖို့ လိုသလဲ

နိုင်ငံတစ်ခုမှာ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေ များများရှိပြီး အားကောင်းလေလေ၊ အာဏာရှင်စနစ် ပြန်မပေါ်အောင် တားဆီးနိုင်လေလေပါပဲ။

 * စောင့်ကြည့်သူ (Watchdog): အစိုးရက အာဏာအလွဲသုံးစားလုပ်ရင် အရပ်ဘက်အဖွဲ့တွေက ထောက်ပြကြတယ်။

 * ပညာပေးသူ: ပြည်သူတွေကို ဥပဒေအကြောင်း၊ ကျန်းမာရေးနဲ့ စိုက်ပျိုးရေးအကြောင်းတွေကို အခြေခံကျကျ သင်ပြပေးတယ်။

 * ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်သူ: လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေနဲ့ အစိုးရကြားမှာ စစ်ပွဲတွေရပ်အောင်၊ စားပွဲဝိုင်းမှာ ညှိနှိုင်းနိုင်အောင် ကြားကနေ ဝိုင်းဝန်းတွန်းအားပေးကြတယ်။

၄။ ပြည်သူတွေ နိုင်ငံရေးမှာ ဘယ်လိုတက်ကြွစွာ ပါဝင်မလဲ

နိုင်ငံရေးဆိုတာ ၅ နှစ်တစ်ခါ မဲပေးရုံတင်မဟုတ်ပါဘူး။ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေမှာ ပါဝင်ခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံရေးမှာ နေ့စဉ်ပါဝင်နိုင်ပါတယ်။

 * ကိုယ့်ရပ်ရွာမှာ လမ်းခင်းဖို့ ဘတ်ဂျက်ရရင် အဂတိမပါအောင် စောင့်ကြည့်တာဟာ နိုင်ငံရေးပါပဲ။

 * လက်နက်ကိုင်အကြမ်းဖက်မှုတွေကို "မလိုချင်ဘူး" လို့ တညီတညွတ်တည်း ငြင်းဆန်တာဟာ နိုင်ငံရေးပါပဲ။

 * ကိုယ့်ဒေသက လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ကို ပြည်သူ့လိုအပ်ချက်တွေ သွားပြောတာဟာလည်း နိုင်ငံရေးပါပဲ။

နိဂုံးချုပ်တိုက်တွန်းချက်

မိတ်ဆွေတို့ခင်ဗျာ...

သေနတ်သံတွေ ငြိမ်းမှသာ ကျွန်တော်တို့ ကလေးတွေ ကျောင်းတက်နိုင်မှာပါ၊ လယ်သမားတွေ အေးအေးဆေးဆေး စိုက်ပျိုးနိုင်မှာပါ။ ဒါကြောင့် လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်ခြင်းကို အတူတူဆန့်ကျင်ကြပါစို့။ လူမျိုးစုလက်နက်ကိုင်များအနေနဲ့လည်း ပြည်သူ့မျက်နှာကို ငဲ့ညှာပြီး အစိုးရနဲ့ လက်တွဲကာ ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်းကို ရွေးချယ်ကြဖို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။

အစိုးရသစ်လက်ထက်မှာ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေ များများပေါ်ပေါက်လာပြီး၊ အဲဒီအဖွဲ့တွေထဲမှာ ကျွန်တော်တို့ပြည်သူတွေ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ကြရအောင်ပါ။ သေနတ်ကိုင်တဲ့လက်တွေထက် စာအုပ်ကိုင်တဲ့လက်၊ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး တွဲကူတဲ့လက်တွေ ပိုများလာတဲ့နေ့ဟာ ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံ တကယ်တိုးတက်တဲ့နေ့ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

Interactive Next Step:

အခုဆိုရင် မဏ္ဍိုင် (၃) ရပ်၊ တရားမျှတမှု၊ သတင်းအချက်အလက် စိစစ်မှုနဲ့ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေအကြောင်း ပြည့်စုံသွားပါပြီ။ ဒီအကြောင်းအရာအားလုံးကို အခြေခံပြီး "ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံသားဖြစ်မှု သင်တန်းလက်စွဲ" လိုမျိုး အမေး/အဖြေ (Q&A) ပုံစံလေးတစ်ခု ထပ်မံ

ပြုလုပ်ပေးစေလိုပါသလားခင်ဗျာ။

 မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ။

ဒီကနေ့ခေတ်မှာ ကျွန်တော်တို့အားလုံးဟာ လက်ဖဝါးပေါ်က ဖုန်းလေးတစ်လုံးနဲ့ ကမ္ဘာကြီးကို ပတ်ကြည့်လို့ရနေပါပြီ။ သတင်းအချက်အလက်တွေက စက္ကန့်နဲ့အမျှ စီးဆင်းနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအချက်အလက်တွေထဲမှာ "စိန်" နဲ့ "ခဲ" ဘယ်ဟာလဲဆိုတာ ခွဲခြားဖို့က သိပ်ကို အရေးကြီးလာပါတယ်။

အထူးသဖြင့် AI (ဉာဏ်ရည်တု) ခေတ်ကို ရောက်လာတဲ့အခါမှာ အမှန်နဲ့အမှားကို ခွဲခြားဖို့က ပိုပြီး စိန်ခေါ်မှု ရှိလာပါတယ်။ ဒီကနေ့ ကျွန်တော် ဆွေးနွေးချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကတော့ "သတင်းတု၊ သတင်းမှားတွေကို ဘယ်လိုရင်ဆိုင်မလဲနဲ့ ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း (Media Literacy) ကို ဘယ်လိုအသုံးချမလဲ" ဆိုတဲ့ အချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ပရိသတ်တို့ ၂၅ မိနစ်စာလောက် အချိန်ပေးပြီး နားထောင်ကြည့်မယ်ဆိုရင် မိမိရဲ့ ဘဝ၊ အသက်အန္တရာယ်နဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာတွေကို သတင်းမှားတွေကြောင့် မဆုံးရှုံးရအောင် ဘယ်လို ကာကွယ်ရမလဲဆိုတာ သိရှိသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ AI ဆိုတာ "အမှန်တရားစက်" မဟုတ်ပါဘူး

အခုခေတ်မှာ AI (ဥပမာ- ChatGPT လိုမျိုး၊ Gemini လိုမျိုး) က ကျွန်တော်တို့ မေးသမျှကို ဖြေပေးနေတော့ လူအတော်များများက AI ပေးတဲ့ အချက်အလက်တွေကို မျက်စိမှိတ် ယုံကြည်တတ်ကြပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော် သတိပေးချင်တာက AI ဆိုတာ လူမဟုတ်ပါဘူး။ သူဟာ အင်တာနက်ပေါ်မှာ ရှိသမျှ အချက်အလက်တွေကို စုစည်းပြီး အဖြေထုတ်ပေးတဲ့ စက်တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အင်တာနက်ပေါ်မှာ သတင်းမှားတွေ ရှိနေရင် AI ကလည်း အဲဒီသတင်းမှားတွေကိုပဲ အမှန်လိုလိုနဲ့ လှပအောင် ပြန်ပြောပြတတ်ပါတယ်။ ဒါကို ပညာရပ်အရ "Hallucination" (စိတ်ကူးယဉ် အဖြေပေးခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

> မှတ်ထားဖို့က - AI က ပေးတဲ့အချက်အလက်ဟာ "ပုံစံ" မှန်နေပေမဲ့ "အကြောင်းအရာ" မှားနေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် AI က ပြောတာကိုပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ဖုန်းထဲက တွေ့တာကိုပဲဖြစ်ဖြစ် မျက်စိမှိတ် မယုံကြဖို့ ပထမဆုံး တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။


မိတ်ဆွေတို့ခင်ဗျာ...

အခုနက ကျွန်တော် ပြောခဲ့တဲ့ သတင်းတု၊ သတင်းမှားတွေကို ခွဲခြားနိုင်ဖို့ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့မှာ "ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း" ရှိဖို့ လိုပါတယ်။ အဲဒီ စွမ်းရည်ဟာ ဘယ်ကလာသလဲဆိုရင် "စာဖတ်ခြင်း" ကနေပဲ လာတာပါ။

အခုခေတ်မှာ လူငယ်တွေရော လူကြီးတွေပါ အမေးရှိရင် AI ကိုပဲ မေးကြတော့တယ်။ အက်ဆေးရေးမလား AI ခိုင်းမယ်၊ အဖြေရှာမလား AI ကို ရှာခိုင်းမယ်။ "စာအုပ်တွေ ဖတ်မနေနဲ့တော့၊ AI က အကုန်ဖြေပေးနိုင်တာပဲ" ဆိုတဲ့ အယူအဆက သိပ်ကို အန္တရာယ်ကြီးပါတယ်။

၁။ AI က အစာကြေပြီးသားကို ကျွေးတာ၊ စာအုပ်က ကိုယ်တိုင်ဝါးစားရတာ

AI ဆိုတာ သူများ ဝါးစားပြီးသား၊ အစာကြေပြီးသား အချက်အလက်တွေကို စက်နဲ့ ပြန်ချေဖျက်ပြီး ကျွန်တော်တို့ကို ခွံ့ကျွေးနေတာနဲ့ တူပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့က အဲဒါကိုပဲ စားနေရင် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ "တွေးခေါ်နိုင်စွမ်း" ဆိုတဲ့ သွားတွေဟာ မသုံးရဖန်များတော့ ကြွေကျကုန်ပါလိမ့်မယ်။

စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဖတ်တဲ့အခါမှာတော့ ကျွန်တော်တို့ ဦးနှောက်က ကိုယ်တိုင် တွေးရတယ်၊ ကိုယ်တိုင် ပုံဖော်ရတယ်၊ အချက်အလက်တွေကို ချိတ်ဆက်ရပါတယ်။ ဒါဟာ ဦးနှောက်အတွက် လေ့ကျင့်ခန်းပါ။ စာမဖတ်ဘဲ AI ကိုပဲ အားကိုးနေရင် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ ပျင်းရိလာပြီး ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက် မချနိုင်တဲ့ "အသိဉာဏ် ငတ်မွတ်သူ" တွေ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။

၂။ စာအုပ်က "နက်ရှိုင်း" တယ်၊ AI က "တိမ်" တယ်

AI က ပေးတဲ့အဖြေတွေဟာ "အမြန်စား အစားအစာ (Fast Food)" လိုပါပဲ။ မြန်တော့မြန်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ အာဟာရ မပြည့်ဝဘူး။ စာအုပ်တစ်အုပ်မှာတော့ စာရေးသူတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝတစ်သက်တာ အတွေ့အကြုံ၊ နက်နဲတဲ့ သုတေသနတွေ ပါဝင်ပါတယ်။

ဥပမာ - နိုင်ငံရေးအကြောင်းကို AI မေးရင် သူက အနှစ်ချုပ်လေးပဲ ပြောပြမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ သမိုင်းစာအုပ်၊ နိုင်ငံရေးစာအုပ်တွေကို ဖတ်မှသာ ပဋိပက္ခတစ်ခုရဲ့ အရင်းအမြစ်က ဘာလဲ၊ ဘယ်သူတွေ ဘယ်လို ခံစားခဲ့ရသလဲဆိုတဲ့ "နက်ရှိုင်းတဲ့ အမှန်တရား" ကို သိရမှာပါ။ အပေါ်ယံပဲ သိတဲ့လူဟာ သတင်းတု၊ သတင်းမှားတွေရဲ့ လှည့်စားမှုကို အလွယ်တကူ ခံရတတ်ပါတယ်။

၃။ AI မှာ "နှလုံးသား" မပါဘူး

AI က အချက်အလက်တွေကို စီပေးနိုင်ပေမဲ့ စာအုပ်တွေထဲမှာပါတဲ့ "လူသားဆန်မှု" ကို မပေးနိုင်ပါဘူး။ စာအုပ်ဖတ်တဲ့အခါ ကျွန်တော်တို့ဟာ တခြားသူတွေရဲ့ ဘဝထဲကို ဝင်ကြည့်ခွင့်ရတယ်၊ ကိုယ်ချင်းစာတရား (Empathy) ရလာတယ်။

အခုနက ကျွန်တော်တို့ ပြောခဲ့တဲ့ အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေ အသတ်ခံရတဲ့ကိစ္စ၊ မိသားစုတွေ နာကျင်ရတဲ့ကိစ္စတွေကို AI က အချက်အလက်အနေနဲ့ပဲ မြင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို ဖြစ်ရပ်မျိုးတွေကို ရေးထားတဲ့ စာအုပ်တွေကို ဖတ်ကြည့်တဲ့အခါမှသာ လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ နာကျင်မှုကို တကယ်နားလည်ပြီး "တရားမျှတမှု" ဆိုတာ ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲဆိုတာကို နှလုံးသားနဲ့ ခံစားသိရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ ကိုယ်တိုင် ရှာဖွေခြင်းရဲ့ အရသာကို မဖျောက်ဖျက်ပါနဲ့

စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ရှာဖွေဖတ်ရှုရတာ၊ စာမျက်နှာတွေကို လှန်လှောရတာ၊ ကိုယ်နဲ့ သဘောမတူတဲ့ အချက်တွေကို စောဒကတက်ရတာဟာ ဗဟုသုတ ရှာဖွေခြင်းရဲ့ အနှစ်သာရပါ။ AI ကိုပဲ မေးနေရင် ကျွန်တော်တို့ဟာ "အမှန်တရားကို ရှာဖွေသူ" မဟုတ်တော့ဘဲ "စက်ကပေးတဲ့ အဖြေကို စောင့်စားသူ" သက်သက်ပဲ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။

အဓိက အားလုံးမှတ်သားလ့လာနိူင်ဖို့ တိုက်တွန်းချင်တာက 

AI ကို အလုပ်ကိစ္စတွေမှာ အထောက်အကူအဖြစ် သုံးပါ။ ဒါပေမဲ့ သင့်ရဲ့ "အသိဉာဏ်" ကိုတော့ AI ဆီမှာ ပေါင်မနှံထားပါနဲ့။ စာအုပ်ဖတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကို ဘယ်တော့မှ မစွန့်လွှတ်ပါနဲ့။

စာအုပ်များများဖတ်မှသာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အာဏာသုံးရပ်အကြောင်းကို ပိုနားလည်မယ်၊ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေရဲ့ နောက်ကွယ်က တရားမျှတမှုအကြောင်းကို ပိုပိုင်းခြားနိုင်မယ်၊ ပြီးတော့ ဖုန်းထဲမှာ တွေ့သမျှ သတင်းတုတွေကိုလည်း "ဒါကတော့ မဟုတ်နိုင်ဘူး" ဆိုပြီး ကိုယ့်ဦးနှောက်နဲ့ကိုယ် ဆန်းစစ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

AI က သင့်ကို "အချက်အလက်" ပေးနိုင်ပေမဲ့၊ စာအုပ်ကသာ သင့်ကို "ပညာ" ပေးနိုင်တာပါ။ စာဖတ်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ပါ၊ စာဖတ်ခြင်းဖြင့် နိုင်ငံတော်သစ်ကို တည်ဆောက်ကြပါလို့ တိုက်တွန်းရင်း နိဂုံးချုပ်ပါတယ်။


၂။ အင်တာနက်ပေါ်က အကြောင်းအရာတွေကို သတိနဲ့ ဖတ်ပါ

အင်တာနက်ဆိုတာ လူတိုင်း စာရေးလို့ရတဲ့ နေရာပါ။ ကျွမ်းကျင်သူ ရေးတာရှိသလို၊ ဘာမှမသိဘဲ ရေးတာရှိတယ်၊ နောက်ဆုံး တမင်သက်သက် ရန်တိုက်ပေးဖို့ ရေးတာတွေလည်း ရှိပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ လူမှုကွန်ရက် (Facebook, TikTok) သုံးတဲ့အခါ -

 * ခေါင်းစဉ်အလန်းတွေကို သတိထားပါ: လူတွေကို ဒေါသထွက်အောင်၊ စိတ်လှုပ်ရှားအောင် ရေးထားတဲ့ ခေါင်းစဉ်တွေဟာ များသောအားဖြင့် လူကြည့်များဖို့ လုပ်ထားတဲ့ သတင်းတုတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

 * ဓာတ်ပုံနဲ့ ဗီဒီယိုတွေဟာလည်း အစစ်မဟုတ်နိုင်ပါဘူး: အခုခေတ်မှာ Deepfake လို့ခေါ်တဲ့ နည်းပညာနဲ့ လူတစ်ယောက်ရဲ့ မျက်နှာကို တခြားလူတစ်ယောက်ရဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာမှာ ကပ်တာ၊ သူ မပြောတဲ့ စကားတွေကို ပြောနေသယောင် အသံသွင်းတာတွေ လုပ်လို့ရနေပါပြီ။

၃။ အသက်နဲ့ ဘဝကို ပျက်စီးစေနိုင်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်များ

သတင်းမှားတစ်ခုကို ယုံကြည်မိလိုက်တာဟာ ရိုးရိုးလေးပဲလို့ ထင်ရပေမဲ့ တကယ်တမ်းမှာတော့ အသက်နဲ့ ဘဝ ကို ဆုံးရှုံးစေနိုင်ပါတယ်။

ဥပမာ -

 * ကျန်းမာရေး: "ဒီဆေးမြစ်ကို စားရင် ကင်ဆာပျောက်တယ်" ဆိုတဲ့ သတင်းမှားကို ယုံပြီး ဆေးရုံမပြဘဲ နေမိတဲ့အခါ အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ပါတယ်။

 * စီးပွားရေး: "ဒီနေရာမှာ ငွေရင်းရင် တစ်လကို နှစ်ဆရမယ်" ဆိုတဲ့ လိမ်လည်လှည့်ဖြားတဲ့ သတင်းတွေကို ယုံမိရင် တစ်သက်လုံး စုဆောင်းထားတဲ့ ငွေတွေ ဆုံးရှုံးသွားနိုင်ပါတယ်။

 * နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး: "ဟိုဘက်အဖွဲ့က ဒီလိုလုပ်နေပြီ၊ ဒီဘက်အဖွဲ့က ဟိုလိုလုပ်နေပြီ" ဆိုတဲ့ ရန်တိုက်ပေးတဲ့ သတင်းတုတွေကို ယုံပြီး ဒေါသနဲ့ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် သတ်ဖြတ်ကြတဲ့အခါ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ထောင်နန်းစံရတာ၊ ဒါမှမဟုတ် အသက်ဆုံးရှုံးရတာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် စိတ်ထင်ရာ၊ တွေ့ရာကို အမှန်ထင်ပြီး အလျင်စလို ဆုံးဖြတ်ချက် မချမိဖို့ သိပ်ကို အရေးကြီးပါတယ်။

၄။ သတင်းအချက်အလက်တွေကို ဘယ်လိုစိစစ်မလဲ (Media Literacy)

သတင်းတစ်ခု တွေ့လာရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အောက်ပါအတိုင်း မေးခွန်း (၅) ခု ပြန်မေးကြည့်ပါ။

၁။ ဘယ်သူက ရေးတာလဲ? (Source): ဒီသတင်းကို တရားဝင် သတင်းဌာနက ရေးတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် နာမည်မရှိတဲ့ အကောင့်တုက ရေးတာလား။

၂။ တခြားနေရာမှာရော ပါသလား? (Corroboration): ဒီသတင်းဟာ တခြား ခိုင်လုံတဲ့ သတင်းဌာန ၂ ခု ၃ ခုမှာရော ပါနေသလား။ တစ်နေရာတည်းမှာပဲ ပြနေရင် ဒါဟာ သတင်းတု ဖြစ်နိုင်ခြေ များပါတယ်။

၃။ ဘယ်တုန်းက ရေးတာလဲ? (Date): သတင်းက အဟောင်းကြီး ဖြစ်နေပြီး အခုမှ ပြန်ဖြန့်နေတာလား။

၄။ ကိုယ့်ရဲ့ ခံစားချက်က ဘယ်လိုဖြစ်သွားသလဲ? (Emotion Check): ဒီသတင်းကို ဖတ်ပြီး ချက်ချင်း ဒေါသထွက်သွားသလား၊ ဒါမှမဟုတ် အရမ်း ဝမ်းသာသွားသလား။ အဲဒီလို ဖြစ်အောင် ရည်ရွယ်ပြီး ရေးထားတဲ့ သတင်းတွေဟာ များသောအားဖြင့် လှုံ့ဆော်မှု (Propaganda) တွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

၅။ သက်သေ အထောက်အထား ပါသလား? (Evidence): ဓာတ်ပုံ၊ ဗီဒီယို သို့မဟုတ် ခိုင်လုံတဲ့ အကိုးအကားတွေ ပါသလား။

၅။ နိဂုံးချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက်

ပရိသတ်တို့ခင်ဗျာ...

ဒီကနေ့ခေတ်မှာ "အချက်အလက်သိတာဟာ အာဏာရှိတာ" လို့ ပြောကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ "အမှားတွေကို သိနေတာကတော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတ်နေတာ" နဲ့ တူပါတယ်။

နိုင်ငံရေး လှုံ့ဆော်မှုတွေ၊ အမုန်းစကားတွေနဲ့ သတင်းတုတွေကြားမှာ ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေဟာ မြေစာပင် မဖြစ်ကြဖို့ လိုပါတယ်။ အင်တာနက်ပေါ်မှာ တွေ့သမျှကို ချက်ချင်း မယုံပါနဲ့၊ ချက်ချင်း Share မလုပ်ပါနဲ့။

"တစ်ခုခုကို မယုံကြည်ခင် (၅) မိနစ်လောက် အချိန်ပေးပြီး စဉ်းစားပါ" ဆိုတဲ့ အမူအကျင့်လေးကို မွေးမြူကြပါစို့။ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝ၊ မိသားစုတစ်ခုရဲ့ အေးချမ်းမှုဆိုတာ စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း ဆုံးဖြတ်လိုက်တဲ့ အမှားတစ်ခုကြောင့် ပျက်စီးမသွားစေချင်ပါဘူး။

ကျွန်တော်တို့အားလုံးဟာ ပိုင်းခြားဝေဖန်နိုင်တဲ့ အသိဉာဏ်နဲ့ သတင်းအမှားတွေကို တိုက်ဖျက်ပြီး၊ အမှန်တရားပေါ်မှာ အခြေခံတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို အတူတူ တည်ဆောက်ကြပါစို့။

အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

ဒီဆောင်းပါးကနေတစ်ဆင့် သတင်းစိစစ်နည်း အဆင့်ဆင့်ကို လက်တွေ့စမ်းသပ်ကြည့်ဖို့ (Checklist) လေးတစ်ခု

 ထပ်မံပြုလုပ်ပေးစေလိုပါသလားခင်ဗျာ။