မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ။

ဒီကနေ့ ဆွေးနွေးမယ့် အကြောင်းအရာကတော့ တိုင်းပြည်တစ်ခုရဲ့ နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှု၊ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တွေမှာ အလွန်တရာမှ နက်နဲပြီး၊ လူသားတွေရဲ့ ခံစားချက်တွေနဲ့ တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေတဲ့ အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေကြားထဲကနေ “အလင်းဝင်တယ်” (ခေါ်) ဥပဒေဘောင်အတွင်း ဝင်ရောက်လာတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး၊ တရားမျှတမှု၊ ခွင့်လွှတ်မှုနဲ့ အပြစ်ပေးအရေးယူမှုဆိုတဲ့ အရာတွေကြားက အားပြိုင်မှုတွေကို ရိုးရှင်းလွယ်ကူတဲ့ စကားပြောဟန်နဲ့ ဆွေးနွေးတင်ပြသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ပရိသတ်ရှေ့မှာ ၂၅ မိနစ်စာ ဟောပြောဆွေးနွေးနိုင်ဖို့အတွက် အဓိက အပိုင်း (၄) ပိုင်း ခွဲခြားပြီး အောက်ပါအတိုင်း ပြင်ဆင်ရေးသားပေးလိုက်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

ပဋိပက္ခ၊ ခွင့်လွှတ်ခြင်းနှင့် တရားမျှတမှု၏ လမ်းဆုံလမ်းခွ (ဟောပြောချက် မူကြမ်း)

နိဒါန်း - မေးခွန်းထုတ်စရာဖြစ်လာတဲ့ တရားမျှတမှု

လူကြီးမင်းများခင်ဗျာ...

ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံလို နှစ်ပေါင်းများစွာ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ အစိုးရအဆက်ဆက် ကျင့်သုံးလေ့ရှိတဲ့ မူဝါဒတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ လက်နက်ကိုင် ပုန်ကန်သူတွေကို ဥပဒေဘောင်အတွင်း ပြန်လည်ဝင်ရောက်ဖို့၊ တစ်နည်းအားဖြင့် “အလင်းဝင်ဖို့” ဖိတ်ခေါ်တဲ့ ကိစ္စပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ဖိတ်ခေါ်တဲ့ နေရာမှာ အသက်အန္တရာယ် ကင်းရှင်းစေရမယ်၊ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမယ်ဆိုတဲ့ ကတိကဝတ်တွေ ပါဝင်လေ့ရှိပါတယ်။

နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး သဘောတရားအရ ကြည့်ရင် ဒါဟာ သွေးထွက်သံယိုမှုတွေကို လျှော့ချဖို့နဲ့၊ တစ်ဖက်အင်အားကို လျော့ကျစေဖို့ သုံးတဲ့ နည်းဗျူဟာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ အလွန်ကြီးမားတဲ့၊ ဖြေရှင်းရခက်တဲ့ မေးခွန်းကြီးတွေ ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။

 * အလင်းဝင်လာတာနဲ့ပဲ အတိတ်က ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ လူသတ်မှု၊ ဓားပြတိုက်မှု၊ အကြမ်းဖက်မှု ပြစ်ဒဏ်တွေက အလိုလို ပြေလျော့သွားပြီလား။

 * အပြစ်မဲ့ ပြည်သူတွေ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းတွေ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတွေကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်၊ ဖမ်းဆီးညှဉ်းပန်းခဲ့တာတွေဟာ ရုတ်တရက်ကြီး အပြစ်မရှိတော့ဘူးလို့ သတ်မှတ်လိုက်တာလား။

 * အသတ်ခံခဲ့ရသူတွေရဲ့ မိသားစုဝင်တွေကရော ဒီအတိုင်း ငြိမ်ခံနေရတော့မှာလား။ တရားဥပဒေနဲ့ တရားမျှတမှုဆိုတာ ဘယ်ရောက်သွားပြီလဲ။

ဒီမေးခွန်းတွေဟာ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနဲ့ ဥပဒေသဘောတရားတွေမှာ အမြဲတမ်း ငြင်းခုံရတဲ့ “ငြိမ်းချမ်းရေး (Peace)” နဲ့ “တရားမျှတမှု (Justice)” ကြားက လွန်ဆွဲပွဲတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အပိုင်း (၁) - နိုင်ငံရေးပုန်ကန်မှုနှင့် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုများကို ခွဲခြားခြင်း

ပထမဆုံး နားလည်ထားရမယ့် အချက်က နိုင်ငံရေးအရ ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်တာနဲ့၊ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်တာကို ဥပဒေအရ ဘယ်လိုခွဲခြားသလဲ ဆိုတာပါပဲ။

အစိုးရတစ်ရပ်ကို လက်နက်ကိုင် ဆန့်ကျင်တယ်ဆိုတာ နိုင်ငံရေးအရ အမြင်မတူမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပါတယ်။ အစိုးရတွေအနေနဲ့ ဒီလို နိုင်ငံရေးအရ ဆန့်ကျင်မှုသက်သက် (ဥပမာ - လက်နက်ကိုင်ဆောင်မှု၊ တရားမဝင် အဖွဲ့အစည်းနဲ့ ဆက်သွယ်မှု) တွေကို လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးတာ (Amnesty) မျိုး လုပ်လေ့ရှိပါတယ်။

ဒါပေမယ့် လူသတ်မှု၊ မုဒိမ်းမှု၊ မိုင်းထောင် ဗုံးခွဲပြီး အပြစ်မဲ့ အရပ်သားတွေကို သတ်ဖြတ်မှု၊ မူးယစ်ဆေးဝါး ထုတ်လုပ်ရောင်းဝယ်မှု၊ လက်နက်မှောင်ခိုမှု ဆိုတာတွေဟာ နိုင်ငံရေးလုပ်ရပ်တွေ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါတွေဟာ နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေး စံနှုန်းတွေအရရော၊ ပြည်တွင်း ဥပဒေတွေအရပါ လေးနက်တဲ့ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုများ (Criminal Acts) သာ ဖြစ်ပါတယ်။

မည်သည့် အစိုးရ၊ မည်သည့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာမဆို နိုင်ငံရေးအရ အလင်းဝင်လာတယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်တစ်ခုတည်းနဲ့၊ အထက်ပါ ကြီးလေးတဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေကို အလိုအလျောက် ခွင့်လွှတ်ပေးလိုက်တယ်ဆိုရင်၊ အဲဒီနိုင်ငံရဲ့ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး (Rule of Law) ဟာ ပြိုလဲသွားပြီလို့ မှတ်ယူရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်တာတွေ၊ အပြစ်မဲ့သူတွေကို သတ်ဖြတ်တာတွေဟာ ဘယ်တော့မှ တရားဝင်သွားစရာ အကြောင်းမရှိသလို၊ ဥပဒေအရလည်း ခွင့်လွှတ်ပိုင်ခွင့် မရှိပါဘူး။

အပိုင်း (၂) - နစ်နာသူများ၏ အသံနှင့် ပျောက်ဆုံးနေသော တရားမျှတမှု

ဒီနေရာမှာ အနာကျင်ရဆုံးကတော့ သားသမီး ဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့ မိဘတွေ၊ ခင်ပွန်းသည် ဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့ ဇနီးသည်တွေ၊ မိဘမဲ့ ဖြစ်သွားတဲ့ ကလေးငယ်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အစိုးရဝန်ထမ်း ဖြစ်လို့၊ ရပ်ကျေးအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လို့၊ ဒါမှမဟုတ် တပ်မတော်ကို ထောက်ခံလို့ ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေနဲ့ ရက်ရက်စက်စက် အသတ်ခံလိုက်ရသူတွေရဲ့ မိသားစုဝင်တွေအတွက် “အလင်းဝင်လာလို့ ခွင့်လွှတ်လိုက်ပြီ” ဆိုတဲ့ စကားဟာ ရင်ဝကို ဓားနဲ့ထိုးသလို နာကျင်ရပါတယ်။

လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး ယဉ်ကျေးမှုမှာ အခြေခံအကျဆုံး အချက်က “ကျူးလွန်သူကို အရေးယူခြင်း (Accountability)” ဖြစ်ပါတယ်။ ကျူးလွန်သူတွေဟာ ဥပဒေဘောင်ထဲ ဝင်လာရုံနဲ့ သူတို့ရဲ့ အပြစ်တွေ ကင်းစင်မသွားပါဘူး။ အသတ်ခံလိုက်ရတဲ့ မိသားစုဝင်တွေအနေနဲ့ “ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက်၊ အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးအတွက်” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ မိမိတို့ရဲ့ နာကျင်မှုကို မျိုသိပ်ပြီး ငြိမ်နေပေးရမယ် ဆိုတာဟာ တရားမျှတတဲ့ လုပ်ရပ် မဟုတ်ပါဘူး။

တရားဥပဒေဆိုတာ မျက်နှာမလိုက်ရပါဘူး။ အစိုးရဘက်က ကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတွေဘက်က ကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ပြည်သူကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ရင်၊ သတ်ဖြတ်ရင် ဥပဒေအရ အပြစ်ပေးခံရမယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှုရှိမှသာ လူ့အဖွဲ့အစည်းဟာ တည်ငြိမ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီယုံကြည်မှု ပျောက်ဆုံးသွားရင် ပြည်သူတွေဟာ ဥပဒေကို အားမကိုးတော့ဘဲ၊ ကိုယ့်နည်းကိုယ့်ဟန်နဲ့ လက်စားချေဖို့ ကြိုးစားလာကြပြီး၊ နိုင်ငံဟာ ဥပဒေမဲ့တဲ့ အခြေအနေ (Anarchy) ကို ရောက်သွားနိုင်ပါတယ်။

အပိုင်း (၃) - အကူးအပြောင်းကာလ တရားမျှတမှု (Transitional Justice) ကို ရှာဖွေခြင်း

ဒါဆိုရင် ဒီလို ရှုပ်ထွေးတဲ့ ပြဿနာကို ခေတ်မီတဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်တွေမှာ ဘယ်လို ဖြေရှင်းကြသလဲ။

နိုင်ငံတကာမှာတော့ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ ပြီးဆုံးသွားတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် အသွင်ကူးပြောင်းရေး ကာလတွေမှာ “အကူးအပြောင်းကာလ တရားမျှတမှု (Transitional Justice)” ဆိုတဲ့ ယန္တရားကို အသုံးပြုကြပါတယ်။ ဒါဟာ အလွန်ထိရောက်တဲ့ ချဉ်းကပ်မှု တစ်ခုပါ။ ဒီယန္တရားမှာ အဓိက အချက် (၄) ချက် ပါဝင်ပါတယ်။

၁။ အမှန်တရားကို ဖော်ထုတ်ခြင်း (Truth-seeking): ဘယ်သူတွေ အသတ်ခံခဲ့ရသလဲ၊ ဘယ်သူတွေက အမိန့်ပေးခဲ့သလဲ၊ ဘယ်သူတွေက ကျူးလွန်ခဲ့သလဲ ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဖော်ထုတ်ရပါတယ်။

၂။ တရားစွဲဆို အရေးယူခြင်း (Prosecution): နိုင်ငံရေးအရ ပုန်ကန်မှုကို ခွင့်လွှတ်နိုင်ပေမယ့်၊ လူသတ်မှု၊ မုဒိမ်းမှု၊ အပြစ်မဲ့ ပြည်သူကို သတ်ဖြတ်မှု စတဲ့ ကြီးလေးတဲ့ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူတွေကိုတော့ ချွင်းချက်မရှိ တရားရုံးတင် အရေးယူရပါတယ်။

၃။ နစ်နာသူများကို ကုစားပေးခြင်း (Reparations): အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူတွေရဲ့ မိသားစုဝင်တွေအတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ နစ်နာကြေးတွေ ပြန်လည်ကုစားပေးရပါတယ်။

၄။ ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် တားဆီးခြင်း (Institutional Reform): ဒီလို အကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ ဥပဒေမဲ့ လုပ်ရပ်တွေ နောက်ထပ် မပေါ်ပေါက်လာအောင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့တွေ၊ တရားစီရင်ရေး စနစ်တွေကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရပါတယ်။

ဒီအချက်တွေကို သေချာမလုပ်ဘဲ လွယ်လွယ်ကူကူ "ခွင့်လွှတ်လိုက်တယ်" ဆိုတာမျိုးဟာ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဘယ်တော့မှ မရနိုင်ပါဘူး။ ပြည်နာစရာ အနာဟောင်းတွေဟာ အချိန်မရွေး ပြန်လည်ပေါက်ကွဲ ထွက်လာနိုင်လို့ ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံး - စစ်မှန်သော ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် တရားဥပဒေ

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင် "အလင်းဝင်ခြင်း" ဆိုတာ နိုင်ငံရေးအရ သွေးထွက်သံယိုမှု ရပ်တန့်ဖို့ စတင်လိုက်တဲ့ ခြေလှမ်းတစ်ရပ်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒါဟာ ရာဇဝတ်မှုတွေကို ဆေးကြောပေးလိုက်တဲ့ ကိစ္စလုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။

မိုင်းထောင်ဗုံးခွဲတာ၊ လူသတ်တာ၊ မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်တာတွေကို တရားဝင် ခွင့်ပြုလိုက်တာမျိုး၊ မျက်ကွယ်ပြုလိုက်တာမျိုးကို တရားဥပဒေစိုးမိုးတဲ့ ဘယ်နိုင်ငံ၊ ဘယ်အစိုးရကမှ လုပ်ဆောင်လေ့မရှိပါဘူး။ အပြစ်မဲ့ ပြည်သူတွေ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းတွေ၊ ကိုယ့်ယုံကြည်ချက်နဲ့ကိုယ် ရပ်တည်ခဲ့သူတွေကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့တဲ့ လုပ်ရပ်တွေအတွက် တရားမျှတမှု (Justice) ဟာ တစ်နေ့ မလွဲမသွေ ပေါ်ပေါက်လာရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျူးလွန်သူတွေအနေနဲ့ မိမိတို့လုပ်ရပ်အတွက် တာဝန်ခံရမှာဖြစ်သလို၊ နစ်နာသူ မိသားစုဝင်တွေအတွက်လည်း နိုင်ငံတော်က တရားမျှတမှုကို ဖော်ဆောင်ပေးဖို့ အပြည့်အဝ တာဝန်ရှိပါတယ်။ ဒါမှသာ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံဟာ တရားဥပဒေစိုးမိုးတဲ့၊ လူ့အခွင့်အရေးကို လေးစားတဲ့၊ ယဉ်ကျေးတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုအဖြစ် ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

ဒီဟောပြောချက် မူကြမ်းမှာ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဆိုင်ရာ သဘောတရားတွေနဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ရှုထောင့်တွေကို ချိတ်ဆက်ပြီး ရေးသားပေးထားပါတယ်။ ဒီအကြောင်းအရာထဲက သီးခြားအပိုင်းတစ်ခုခုကို ပိုပြီးအလေးပေး ပြောချင်တာမျိုး (သို့မဟုတ်) အချိန်အနည်းငယ် ထပ်လျှော့/ထပ်တိုးချင်တာမျိုး ရှိရင် ပြုပြင်ပေးနိုင်ပါတယ်ခင်

ဗျာ၊ ဘယ်လို ဆက်လက် အကူအညီပေးရမလဲ။