အကူးအပြောင်းကာလ လူ့အဖွဲ့အစည်းများရှိ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးအင်စတီကျူးရှင်းများ၏ အခန်းကဏ္ဍ

အားလုံးပဲ မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ။

ဒီကနေ့ ဆွေးနွေးမယ့် အကြောင်းအရာကတော့ လက်တွေ့မြေပြင်မှာ ကျွန်တော်တို့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အခြေအနေတွေအပေါ် အခြေခံပြီး နိုင်ငံရေးသိပ္ပံရှုထောင့်ကနေ လေ့လာသုံးသပ်ကြည့်မယ့် "မတည်ငြိမ်မှုများပြားသော နိုင်ငံများရှိ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားနှင့် လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်း (တပ်မတော်) ၏ အခန်းကဏ္ဍ" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင်တွေနဲ့ နိုင်ငံရေးသမိုင်းကို လေ့လာသူတွေကြားမှာ အင်မတန် နက်နဲကျယ်ပြန့်တဲ့ ဒီအကြောင်းအရာဟာ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွေနဲ့ အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေအတွက်တော့ အလွန်ကို လက်တွေ့ကျတဲ့ စဉ်းစားစရာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ စကားပြောဟောပြောပွဲ ပုံစံမျိုးနဲ့ပဲ အပိုင်း (၄) ပိုင်း ခွဲပြီး ရှင်းလင်းတင်ပြသွားပါမယ်။

၁။ နိုင်ငံတော် (State) ၏ အခြေခံသဘောသဘာဝနှင့် လုံခြုံရေး

ပထမဆုံးအနေနဲ့ "နိုင်ငံတော်" ဆိုတာ ဘာလဲဆိုတာကို နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ရအောင်ပါ။ နာမည်ကျော် လူမှုဗေဒပညာရှင် မက်စ်ဝေဘာ (Max Weber) က နိုင်ငံတော်ဆိုတာ "သတ်မှတ်ထားတဲ့ နယ်မြေတစ်ခုအတွင်းမှာ တရားဝင် အင်အားသုံးစွဲခွင့် (Monopoly on the legitimate use of physical force) ကို အပြည့်အဝ ရယူထားနိုင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ပါတယ်။

ဆိုလိုတာက နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားတွေ လည်ပတ်ဖို့၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးဖို့၊ စီးပွားရေးတွေ လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့ဆိုရင် အခြေခံအကျဆုံး လိုအပ်ချက်က "လုံခြုံရေးနဲ့ တည်ငြိမ်ရေး" ပါပဲ။ နေရာတိုင်းမှာ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း အသီးသီးက ကိုယ့်နယ်မြေ၊ ကိုယ့်အင်အားနဲ့ ဥပဒေမဲ့ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွေ၊ တိုက်ပွဲတွေ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ဖြစ်ပွားနေမယ်ဆိုရင် အစိုးရတစ်ရပ်အနေနဲ့ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ စီးပွားရေး ယန္တရားတွေကို လည်ပတ်ဖို့ဆိုတာ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်သလောက်ပါပဲ။ ဒီလို အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရတဲ့ အချိန်မျိုးမှာ နိုင်ငံတော်ယန္တရား ပြိုကွဲမသွားအောင် ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် အခိုင်မာဆုံးနဲ့ စည်းကမ်းစနစ်တကျ အရှိဆုံးဖြစ်တဲ့ "တပ်မတော်" လို လုံခြုံရေး အင်စတီကျူးရှင်းကြီးရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးမှာ မလွှဲမရှောင်သာ အလွန်အရေးပါလာပါတယ်။

၂။ အင်စတီကျူးရှင်းများ၏ အားနည်းချက်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး လစ်ဟာမှု (Institutional Weakness & Power Vacuum)

နောက်တစ်ချက်ကတော့ နိုင်ငံရေးအင်စတီကျူးရှင်း (Political Institutions) တွေ အားနည်းတဲ့ ပြဿနာပါ။ ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းစ နိုင်ငံတွေ ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှု မရင့်ကျက်သေးတဲ့ တိုင်းပြည်တွေမှာ နိုင်ငံရေးပါတီတွေ၊ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်တွေနဲ့ အရပ်သားအုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားတွေဟာ ခိုင်မာမှု မရှိတတ်ပါဘူး။

အဲဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ လူမျိုးစုလက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ (Ethnic Insurgencies) နဲ့ အခြားသော သူပုန်ထမှုတွေက တိုင်းပြည်ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို ခြိမ်းခြောက်လာတဲ့အခါ တိုင်းပြည်ပြိုကွဲမယ့် အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် နိုင်ငံရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး ကဏ္ဍတွေမှာပါ စစ်ဘက်က ဝင်ရောက်ထိန်းကျောင်းရတဲ့ အခြေအနေမျိုး သမိုင်းတစ်လျှောက် နိုင်ငံတော်တော်များများမှာ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပါတယ်။ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံမှာတော့ ဒါကို Praetorianism သို့မဟုတ် အင်စတီကျူးရှင်းများ ဟန်ချက်မညီမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ နိုင်ငံရေးပတ်ဝန်းကျင်လို့ သုံးသပ်ကြပါတယ်။ ပြည်တွင်းလုံခြုံရေး ခြိမ်းခြောက်မှု မြင့်မားလေလေ၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ရှင်သန်ရပ်တည်ရေးအတွက် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့တွေအပေါ် မှီခိုရမှု ကြီးမားလေလေ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ နိုင်ငံရေးပြဿနာနှင့် လုံခြုံရေးပြဿနာကို ခွဲခြားချဉ်းကပ်ခြင်း

ဒါပေမယ့် ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ သတိပြုရမယ့် အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ချက် ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ရောဂါလက္ခဏာနဲ့ ရောဂါဇာစ်မြစ်ကို ခွဲခြားသိမြင်ဖို့ပါပဲ။

လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေနဲ့ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွေဟာ "လုံခြုံရေးပြဿနာ" ဖြစ်တဲ့အတွက် လုံခြုံရေးအမြင်၊ စစ်ရေးအမြင်တွေနဲ့ ဖြေရှင်းထိန်းချုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ သို့သော်လည်း ဒီလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ ဘာကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာရသလဲ ဆိုတဲ့ အရင်းခံအကြောင်းတရား (Root Causes) တွေဖြစ်တဲ့ သမိုင်းကြောင်းအရ မယုံကြည်မှုတွေ၊ သယံဇာတ ခွဲဝေမှု ပြဿနာတွေ၊ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် တောင်းဆိုမှုတွေဟာ "နိုင်ငံရေးပြဿနာ" တွေ ဖြစ်ပါတယ်။

လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတွေဟာ တိုင်းပြည်ရဲ့ လုံခြုံရေးကို ယာယီ ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်ပေမယ့်၊ ရေရှည်တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးအတွက်တော့ လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်စေပြီး စားပွဲဝိုင်းမှာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းအရ အဖြေရှာနိုင်မယ့် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ဖန်တီးပေးဖို့ အထူး လိုအပ်ပါတယ်။

၄။ ရေရှည်တည်ငြိမ်ရေးနှင့် အရပ်သား-စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေး (Civil-Military Relations)

ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ နိုင်ငံတော်ကြီး တည်ဆောက်ဖို့အတွက်ဆိုရင် ခိုင်မာတဲ့ "အရပ်သား-စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေး" (Civil-Military Relations) မူဝါဒတွေ လိုအပ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင် ဆင်မြူရယ် ဟန်တင်တန် (Samuel P. Huntington) ရဲ့ သီအိုရီအရ စံပြအခြေအနေဆိုတာ တပ်မတော်ဟာ နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေး (National Defense) ဆိုတဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုနယ်ပယ်မှာ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်ကျကျ အပြည့်အဝ တာဝန်ယူပြီး၊ နိုင်ငံရေးသမားတွေနဲ့ အရပ်သားအုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားက နိုင်ငံရေးနဲ့ မူဝါဒရေးရာတွေကို တာဝန်ယူတဲ့ အပြန်အလှန် ယုံကြည်လေးစားမှုရှိတဲ့ စနစ် (Objective Civilian Control) မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့လို ပဋိပက္ခများပြားတဲ့ တိုင်းပြည်တွေမှာ ဒီလိုအခြေအနေမျိုး ချက်ချင်းရောက်ဖို့ မလွယ်ကူပါဘူး။ သို့သော်လည်း နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေး (State-building) လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးမှာ လုံခြုံရေးဆိုတဲ့ အုတ်မြစ်ခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်ရင်း၊ တစ်ဖက်မှာလည်း နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ အရပ်သားယန္တရားတွေကို စနစ်တကျ အားကောင်းလာအောင် ပြုစုပျိုးထောင်သွားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါမှသာ အနာဂတ်မှာ တိုင်းပြည်ရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားဟာ တည်ငြိမ်ပြီး လူထုက ယုံကြည်ကိုးစားနိုင်တဲ့ ယန္တရားတစ်ခု ဖြစ်လာမှာပါ။

နိဂုံးချုပ်

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင် နေ့စဉ်နဲ့အမျှ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွေ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ မတည်ငြိမ်သေးတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား ပြိုကျမသွားအောင် ထိန်းသိမ်းရာမှာ လုံခြုံရေးအင်စတီကျူးရှင်းဖြစ်တဲ့ တပ်မတော်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ သဘောတရားအရရော၊ လက်တွေ့မြေပြင် အနေအထားအရပါ အင်မတန် အရေးပါပါတယ်။ သို့သော်လည်း စစ်မှန်ပြီး ရေရှည်တည်ငြိမ်တဲ့ နိုင်ငံတော်ကြီး ဖြစ်လာဖို့ဆိုရင်တော့ လုံခြုံရေးအင်အားတစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ဘဲ၊ နိုင်ငံရေးပြဿနာတွေကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ ဖြေရှင်းနိုင်မယ့် ခိုင်မာတဲ့ နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှုနဲ့ အင်စတီကျူးရှင်းတွေကိုပါ တပြိုင်နက်တည်း တည်ဆောက်သွားကြရမှာ ဖြစ်ပါကြောင်း ဆွေးနွေးတင်ပြအပ်ပါတယ်။

အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

ဒီဆွေးနွေးချက်ဟာ လက်ရှိကြုံတွေ့နေရတဲ့ အခြေအနေတွေကို နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ (Political Science) သဘောတရားတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး သုံးသပ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟောပြောပွဲမှာ အသုံးပြုမယ့် ပရိသတ်အမျိုးအစားနဲ့ အချိန်အပေါ် မူတည်ပြီး လိုအပ်သလို အတိုးအလျှော့လုပ်ကာ ပြင်ဆင်အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ အခြား လိုအပ်တဲ့ ဟောပြောပွဲအထောက်အကူပြု အကြောင်းအရာများ ရှိပါကလည်း ထပ်မံ ပြောပြ

ပေးနိုင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။