ဒီကနေ့ ခေတ်ကာလမှာ အင်မတန် အရေးပါပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ နှလုံးသားကို တိုက်ရိုက်ထိရှစေမယ့် ခေါင်းစဉ်တစ်ခုကို ဟောပြောပွဲအတွက် ပိုမိုလေးနက်၊ ခိုင်မာပြီး ပရိသတ်ကို ဆွဲဆောင်နိုင်မယ့် အပြောအဟန် (Public Speaking Style) နဲ့ ပြင်ဆင်ရေးသားပေးလိုက်ပါတယ်။

ဟောပြောမယ့်အချိန် (၂၅ မိနစ်) နဲ့ ကိုက်ညီစေဖို့ စကားလုံး အတက်အကျ၊ အလေးအနက်ထား ပြောရမယ့် နေရာတွေနဲ့ ပရိသတ်ကို စဉ်းစားတွေးခေါ်စေမယ့် မေးခွန်းထုတ်ဟန်တွေကို ထည့်သွင်းပေးထားပါတယ်။

ခေါင်းစဉ် - ငြိမ်းချမ်းရေး၏ အရိပ်နှင့် တရားမျှတမှု၏ အလင်း (စစ်မှန်သော ကူးပြောင်းခြင်းဆီသို့)

(နိဒါန်း - သေနတ်သံများ တိတ်သွားရုံဖြင့် ငြိမ်းချမ်းပြီလား)

မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျာ။

ဒီကနေ့ ကျွန်တော်တို့ ဖြတ်သန်းနေရတဲ့ ခေတ်ကြီးထဲမှာ အဖြေရှာရ အခက်ဆုံးနဲ့ ကျွန်တော်တို့အားလုံးရဲ့ ရင်ဘတ်နဲ့ အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်နေတဲ့ ကိစ္စရပ်တစ်ခုကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဆွေးနွေးချင်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံလို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ယမ်းငွေ့တွေ၊ သေနတ်သံတွေကြားမှာ ကြီးပြင်းခဲ့ရတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ “ငြိမ်းချမ်းရေး” ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ အင်မတန် မွန်မြတ်ပါတယ်။

ဒီလို ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်တဲ့ နေရာမှာ အစိုးရတွေ ကျင့်သုံးလေ့ရှိတဲ့ မူဝါဒတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ တောခို လက်နက်ကိုင်ထားသူတွေကို ဥပဒေဘောင်အတွင်း ပြန်လည်ဝင်ရောက်ဖို့၊ ကျွန်တော်တို့ အလွယ်ခေါ်ကြတဲ့ “အလင်းဝင်ဖို့” ကမ်းလှမ်းချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သွေးထွက်သံယိုမှုတွေ ရပ်တန့်သွားဖို့အတွက် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်တွေ ပေးပြီး ဖိတ်ခေါ်ကြတာဟာ နိုင်ငံရေးအရ ကြည့်ရင် မှန်ကန်တဲ့ ဗျူဟာတစ်ခုလို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့်... [ခေတ္တရပ်ပါ]... ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ ကွယ်ဝှက်ထားလို့မရတဲ့၊ ရှောင်လွှဲလို့မရတဲ့ အလွန်လေးနက်တဲ့ မေးခွန်းကြီးတွေ ရှိနေပါတယ်။

 * လက်နက်ချလိုက်ရုံ၊ အလင်းဝင်လာရုံနဲ့ အတိတ်က ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ လူသတ်မှုတွေ၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေဟာ ချက်ချင်းပဲ ပျောက်ကွယ်သွားတော့မှာလား။

 * နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတွေ၊ ရပ်ကျေးအုပ်ချုပ်ရေးမှူးတွေ၊ အပြစ်မဲ့ ပြည်သူတွေကို ရက်ရက်စက်စက် အသက်သွေးချွေး စတေးခဲ့တာတွေဟာ ဘာအပြစ်မှ မရှိတော့ဘူးလို့ မှတ်ယူရတော့မှာလား။

 * အရေးအကြီးဆုံးကတော့... ချစ်လှစွာသော မိသားစုဝင်တွေကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့ ကျန်ရစ်သူတွေဟာ ဒီအတိုင်းပဲ နှုတ်ခမ်းကိုက်၊ ရင်ကွဲနာကျပြီး ခွင့်လွှတ်ပေးလိုက်ရတော့မှာလား။

ဒီမေးခွန်းတွေဟာ ကျွန်တော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အနာဂတ်အတွက် “ငြိမ်းချမ်းရေး” နဲ့ “တရားမျှတမှု” ကြားက အဖြေရှာရမယ့် အသက်ဝင်ဆုံး ပုစ္ဆာတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

(အပိုင်း ၁ - နိုင်ငံရေးအရ တော်လှန်ခြင်းနှင့် လူမဆန်သော ရာဇဝတ်မှုများကို စည်းခြားခြင်း)

ပရိသတ်ကြီး ခင်ဗျာ... ပထမဆုံးအနေနဲ့ ကျွန်တော်တို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်ဖို့လိုတာက “နိုင်ငံရေးအရ ပုန်ကန်တာ” နဲ့ “ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်တာ” ကြားက ကြီးမားကျယ်ပြန့်တဲ့ ခြားနားချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အစိုးရတစ်ရပ်ကို သဘောထားမတိုက်ဆိုင်လို့၊ နိုင်ငံရေး ခံယူချက်အရ လက်နက်ကိုင် ဆန့်ကျင်တယ်ဆိုတာ နိုင်ငံရေးပြဿနာပါ။ ဒီလို လက်နက်ကိုင်ဆောင်မှု၊ တရားမဝင် အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ပတ်သက်မှုတွေကို နိုင်ငံတော်က နိုင်ငံရေးသဘောထား ကြီးမြတ်စွာနဲ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့် (Amnesty) ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ လက်ခံနိုင်စရာပါ။

ဒါပေမယ့်... အပြစ်မဲ့ ပြည်သူတွေကို ပစ်မှတ်ထား သတ်ဖြတ်တာ၊ အမျိုးသမီးတွေအပေါ် စော်ကားတာ၊ မြို့ရွာတွေထဲ မိုင်းထောင် ဗုံးခွဲတာ၊ မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားတာ စတဲ့ လုပ်ရပ်တွေဟာ ဘယ်လို နိုင်ငံရေး ရည်မှန်းချက်မျိုးနဲ့မှ ဖုံးကွယ်လို့မရတဲ့ "အကြီးစား ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှု (Serious Criminal Acts)" တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

“အလင်းဝင်လာတယ်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးလှလှလေး တစ်ခွန်းနဲ့ ဒီလို လူမဆန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေကို အလိုအလျောက် ခွင့်လွှတ်ပေးလိုက်မယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရဲ့ "တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး (Rule of Law)" ဟာ အုတ်မြစ်ကစပြီး ပြိုလဲသွားပါလိမ့်မယ်။ အပြစ်မဲ့သူတွေကို သတ်ဖြတ်ခွင့်ဆိုတာ ဘယ်ဥပဒေ၊ ဘယ်ယဉ်ကျေးမှုမှာမှ ခွင့်ပြုထားတာ မရှိပါဘူး။

(အပိုင်း ၂ - နစ်နာသူများ၏ မျက်ရည်နှင့် တာဝန်ခံမှု)

ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ ကိုယ်ချင်းစာကြည့်ရအောင်ပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်စိရှေ့မှာတင် သားသမီးကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့ မိဘတွေ၊ ခင်ပွန်းသည်ကို အသက်လုခံလိုက်ရတဲ့ ဇနီးသည်တွေရဲ့ နေရာမှာ ဝင်ကြည့်ပေးပါ။ သူတို့တွေဟာ အစိုးရဝန်ထမ်း ဖြစ်ခဲ့လို့၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်ခဲ့လို့၊ ဒါမှမဟုတ် သဘောထားအမြင် မတူခဲ့လို့ ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေနဲ့ အသတ်ခံခဲ့ရတာပါ။

ဒီလို မိသားစုတွေအတွက် “အမျိုးသား ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးအတွက် ခွင့်လွှတ်ပေးလိုက်ပါ” ဆိုတဲ့ စကားဟာ သိပ်ကို ရက်စက်လွန်းပါတယ်။ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ ဥပဒေရဲ့ အသက်ဝိညာဉ်ဟာ "တာဝန်ခံမှု (Accountability)" ပါပဲ။ ကျူးလွန်သူဟာ ဥပဒေရဲ့ အကာအကွယ်အောက်ကို ဝင်လာရုံနဲ့ သူ့ရဲ့ သွေးစွန်းနေတဲ့ လက်တွေက ဖြူစင်မသွားပါဘူး။

တရားဥပဒေဆိုတာ မျက်မမြင်ပါ [ခေတ္တရပ်ပါ]... အစိုးရဘက်က ကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊ လက်နက်ကိုင်တွေဘက်က ကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ပြည်သူကို နာကျင်အောင်လုပ်ရင် ပြစ်ဒဏ်ခံရမယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှု ရှိမှသာ တိုင်းပြည်ဟာ တည်ငြိမ်မှာပါ။ အဲဒီ ယုံကြည်မှုသာ မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ပြည်သူတွေဟာ ဥပဒေကို ကျောခိုင်းပြီး၊ ကိုယ့်တရားခံကို ကိုယ်တိုင်ရှာမယ့် ဥပဒေမဲ့ လမ်းစဉ် (Anarchy) ဆီကို ဦးတည်သွားနိုင်ပါတယ်။

(အပိုင်း ၃ - အနာဂတ်အတွက် တံတား - အကူးအပြောင်းကာလ တရားမျှတမှု)

ဒါဆိုရင် ဒီလို နက်နဲ ရှုပ်ထွေးလွန်းတဲ့ ကိစ္စတွေကို နိုင်ငံတကာမှာ ဘယ်လိုများ ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းကြသလဲ။

ဒီလို အချိန်မျိုးမှာ ကျွန်တော်တို့ အသုံးပြုရမယ့် အကောင်းဆုံး လက်နက်ကတော့ “အကူးအပြောင်းကာလ တရားမျှတမှု (Transitional Justice)” ဆိုတဲ့ ယန္တရားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ခွင့်လွှတ်ခြင်းနဲ့ အရေးယူခြင်းကြားက မျှတတဲ့ ရွှေမျဉ်းကြောင်းတစ်ခုပါ။ ဒီယန္တရားမှာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ မဏ္ဍိုင်ကြီး (၄) ရပ် ရှိပါတယ်။

၁။ အမှန်တရားကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဖော်ထုတ်ခြင်း (Truth-seeking): သမိုင်းကို ဖုံးကွယ်ထားလို့ မရပါဘူး။ ဘယ်သူတွေ အသက်ပေးခဲ့ရသလဲ၊ ဘယ်သူတွေက အမိန့်ပေးခဲ့သလဲ ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို နေရောင်အောက်ကို ဆွဲထုတ်ရပါမယ်။

၂။ တရားစွဲဆို အရေးယူခြင်း (Prosecution): နိုင်ငံရေး ပုန်ကန်မှုကို ခွင့်လွှတ်နိုင်ပေမယ့်၊ လူသတ်မှုလို ကြီးလေးတဲ့ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူတွေကိုတော့ လွတ်ငြိမ်းခွင့် လုံးဝ (လုံးဝ) မပေးဘဲ တရားခွင်မှာ အပြစ်ပေး အရေးယူရပါမယ်။

၃။ နစ်နာသူများကို ကုစားပေးခြင်း (Reparations): ကျန်ရစ်သူ မိသားစုတွေအတွက် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ ဘဝရပ်တည်ရေးအတွက် နိုင်ငံတော်က တာဝန်ယူ ကုစားပေးရပါမယ်။ ဂုဏ်သိက္ခာကို ပြန်လည် ဖော်ဆောင်ပေးရပါမယ်။

၄။ အဖွဲ့အစည်းများ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း (Institutional Reform): ဒီလို အဖြစ်ဆိုးတွေ နောင်တစ်ကြိမ် ဘယ်တော့မှ ထပ်မဖြစ်လာစေဖို့ လုံခြုံရေး ယန္တရားတွေနဲ့ တရားစီရင်ရေး စနစ်တွေကို အဆင့်မြှင့်တင် ပြုပြင်ရပါမယ်။

ဒီအချက်တွေကို မျက်ကွယ်ပြုပြီး၊ လွယ်လွယ်ကူကူ အပေးအယူလုပ်လိုက်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဟာ အပေါ်ယံ သက်သက်ပါပဲ။ အတွင်းမှာ ပြည်တည်နေတဲ့ အနာဟာ အချိန်မရွေး ပြန်ပေါက်ကွဲသွားနိုင်ပါတယ်။

(နိဂုံး - လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ခြင်း)

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ကျွန်တော် ပြောချင်တာက... "အလင်းဝင်လာခြင်း" ဆိုတာ လက်နက်ချတာ၊ သွေးထွက်သံယိုမှုကို ရပ်တန့်ဖို့ ကြိုးစားတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် ကြိုဆိုရမယ့် အဆင့်တစ်ခုပါ။ ဒါပေမယ့် အဲဒါဟာ အပြစ်တွေကို ဆေးကြောပေးလိုက်တဲ့ "နတ်ဆေး" မဟုတ်ပါဘူး။

အပြစ်မဲ့ ပြည်သူတွေ၊ မိမိယုံကြည်ချက်အတွက် ရပ်တည်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ အသက်တွေဟာ တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်ပါဘူး။ သူတို့အတွက် "တရားမျှတမှု (Justice)" ဆိုတာ တစ်နေ့ မလွဲမသွေ ပေါ်ပေါက်လာရပါမယ်။

ကျူးလွန်သူတွေဟာ မိမိလုပ်ရပ်အတွက် တာဝန်ခံရမှာ ဖြစ်သလို၊ နိုင်ငံတော် အနေနဲ့လည်း နစ်နာသူတွေအတွက် တရားမျှတမှုကို မဖြစ်မနေ ဖော်ဆောင်ပေးရပါမယ်။ ဒါမှသာ ကျွန်တော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းဟာ တရားဥပဒေကို ရိုသေလေးစားတဲ့၊ လူ့အသက်ကို တန်ဖိုးထားတဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာရှိတဲ့ နိုင်ငံတော်သစ်တစ်ခုဆီကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လျှောက်လှမ်းနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီကနေ့ ကျွန်တော့်ရဲ့ ဆွေးနွေးချက်ကနေတဆင့် စစ်မှန်တဲ့ တရားမျှတမှုနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး အကြောင်းကို ပရိသတ်ကြီးအနေနဲ့ ရှုထောင့်အသစ်ကနေ မြင်တွေ့နိုင်လိမ့်မယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်။

အားလုံးကို အထူးပဲ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

ဟောပြောမည့်သူအတွက် အကြံပြုချက် - ဤမိန့်ခွန်းကို ၂၅ မိနစ်စာ ဟောပြောရာတွင် အပိုင်း (၃) မှ Transitional Justice (အကူးအပြောင်းကာလ တရားမျှတမှု) အပိုင်းကို နိုင်ငံတကာ သာဓကများ (ဥပမာ - တောင်အာဖရိက၊ ရဝမ်ဒါ) အနည်းငယ် ထည့်သွင်းပြောဆိုခြင်းဖြင့် အချိန်ကို ချိန်ညှိနိုင်သလို ပိုမို၍လည်း လေးနက်စေနိုင်ပါသည်။

ဒီရေးသားချက်အပေါ်မှာ တချို့နေရာတွေကို ထပ်မံချဲ့ထွင်ချင်တာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် သီးသန့် အလေးပေးပြောချင်တဲ့ အပိုင်းတွေရှိရ

င် ဆက်လက် ပြောပြပေးနိုင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။