What about ism ဆိုတာဘာလဲ

 

မင်္ဂလာပါ မိတ်ဆွေတို့။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၊ ဒါမှမဟုတ် အင်စတီကျူးရှင်းတစ်ခုဟာ အတွင်းပိုင်းကနေ စတင်ပြီး အားနည်းယိုယွင်းလာပြီဆိုရင် အရင်ဆုံး ထွက်ပေါ်လာတတ်တဲ့ လက္ခဏာရပ်က ဘာဖြစ်မယ်ထင်ပါသလဲ။ ရုပ်ဝတ္ထုတွေ ပျက်စီးသွားတာလား၊ လူတွေ ထွက်သွားတာလား။ တကယ်တော့ အဲဒီထက် ပိုဆိုးတဲ့၊ ပိုပြီး သိသာတဲ့ အလေ့အကျင့်ဆိုးတစ်ခု ပျံ့နှံ့လာတတ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနဲ့ လူမှုဗေဒမှာတော့ အဲဒါကို **"Whataboutism"** လို့ ခေါ်ပါတယ်။

**[ခဏရပ် - ပရိသတ်ကို စဉ်းစားချိန်ပေးရန်]**

Whataboutism ဆိုတာ တခြားတော့ မဟုတ်ဘူးဗျ။ ကိုယ့်အဖွဲ့အစည်း၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်အပေါ်ကို ဝေဖန်ဆွေးနွေးချက်တွေ ရောက်လာတဲ့အခါ၊ ကိုယ့်ရဲ့ အားနည်းချက်တွေကို အကောင်းဆုံး ဘယ်လိုပြုပြင်မလဲလို့ စဉ်းစားရမယ့်အစား "သူတို့လည်း ဒီလိုလုပ်ဖူးတာပဲ"၊ "သူတို့ကိုကျတော့ရော ဘယ့်နှယ့်လုပ်မလဲ" ဆိုပြီး အခြားတစ်ဖက်ကို လက်ညှိုးပြန်ထိုး၊ အာရုံလွှဲလိုက်တာမျိုးကို ခေါ်တာပါ။ လွယ်လွယ်ပြောရရင် ရှင်းပြရမယ့် တာဝန်ခံမှုကို လက်ညှိုးထိုးပြီး ရှောင်ပြေးလိုက်တဲ့ သဘောပါပဲ။

**[Scene 2 - ပိုမိုလေးနက်သော မျက်နှာထားဖြင့် ဥပမာများကို ရှင်းပြရန်]**

ဒီသဘောတရားကို အရှင်းလင်းဆုံး မြင်ချင်ရင် ဂျော့ချ်အိုဝဲလ် (George Orwell) ရဲ့ နာမည်ကျော် **Animal Farm** စာအုပ်ထဲက အဖြစ်အပျက်လေးကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။

တိရစ္ဆာန်တွေ တော်လှန်ရေးလုပ်ပြီး ခြံကြီးကို သိမ်းလိုက်တဲ့အခါ ဝက်တွေက ခေါင်းဆောင်နေရာကို ရောက်လာတယ်။ အချိန်ကြာလာတော့ အဲဒီဝက်တွေဟာ နို့တွေ၊ ပန်းသီးတွေကို တခြားတိရစ္ဆာန်တွေထက် ပိုစားပြီး ဇိမ်ကျလာကြတယ်။ ဒီအခါမှာ တခြား တိရစ္ဆာန်တွေက မေးခွန်းထုတ်လာတယ်၊ ဝေဖန်လာကြတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဝက်တွေ ပြန်ပေးတဲ့ အဖြေက သူတို့ ဘာကြောင့် ပိုစားသင့်တယ်ဆိုတဲ့ ကျိုးကြောင်းဆီလျော်တဲ့ ရှင်းပြချက် မဟုတ်ဘူးဗျ။

သူတို့ ဘယ်လိုတုံ့ပြန်သလဲဆိုတော့ — *"ဝက်တွေသာ ငါတို့ရဲ့ တာဝန်တွေကို မလုပ်နိုင်တော့ဘူးဆိုရင် ဘာဖြစ်သွားမယ် ထင်သလဲ။ အေး... မစ္စတာဂျုံးစ်ကြီး (လူသားခြံရှင်ကြီး) ပြန်လာလိမ့်မယ်"* ဆိုပြီး ခြိမ်းခြောက်လိုက်တာပါပဲ။ မိတ်ဆွေတို့ မြင်တဲ့အတိုင်းပဲ၊ ဒါဟာ တကယ့်ကို ဂန္ထဝင်မြောက်တဲ့ Whataboutism ပါ။ လူတွေရဲ့ ရင်ထဲမှာရှိနေတဲ့ "အကြောက်တရား" ကို အခြေခံပြီး ကိုယ့်အပေါ် လာမယ့် ဝေဖန်ချက်တွေကို ဉာဏ်နီဉာဏ်နက်နဲ့ ရှောင်လွှဲသွားတာပါ။

**[လက်ဟန်ခြေဟန် အနည်းငယ်သုံးပြီး သမိုင်းကြောင်းဘက်သို့ ကူးရန်]**

သမိုင်းမှာ ပြန်ကြည့်ရင်လည်း ဒီအလေ့အကျင့်ကို နိုင်ငံကြီးတွေ၊ အင်စတီကျူးရှင်းကြီးတွေက အသုံးချခဲ့တာ တွေ့ရပါတယ်။ စစ်အေးခေတ် (Cold War) ကာလတုန်းကဆိုရင် ရုရှား (ဆိုဗီယက်ယူနီယံ) ရဲ့ ပြည်တွင်းက လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေကို အနောက်အုပ်စုကနေ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ကြတဲ့အခါတိုင်း၊ ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင်တွေက သူတို့လုပ်ရပ်တွေကို မျှတပါတယ်ဆိုပြီး ဘယ်တော့မှ ပြန်မရှင်းပြဘူးဗျ။ အဲဒီအစား ဘာပြန်ပြောသလဲဆိုတော့ *"အမေရိကန်တွေလည်း သူတို့ဆီမှာ လူဖြူလူမည်း ခွဲခြားဆက်ဆံပြီး နှိပ်စက်နေကြတာပဲ"* ဆိုပြီး ပြန်ပြီး လက်ညှိုးထိုးပြလေ့ရှိတယ်။

စဉ်းစားကြည့်ပါ၊ တစ်ဖက်လူ မှားနေလို့ ကိုယ်လုပ်နေတဲ့ အမှားက အလိုလို မှန်ကန်သွားတာမျိုး လောကမှာ ရှိပါသလား။ မရှိပါဘူး။ ဒါပေမယ့် သူတို့က သူတို့လုပ်ရပ်တွေ မှန်တယ်လို့ သက်သေမပြနိုင်တော့တဲ့အခါ၊ ကိုယ့်ကို ဝေဖန်တဲ့သူတွေကို ပြန်တိုက်ခိုက်ပြီး အာရုံလွှဲလိုက်တာပါ။ အပြစ်တင်စရာ (Blame Game) ဖန်တီးပြီး ဝေဖန်ချက်ကို လမ်းလွဲအောင် လုပ်ပစ်တာကို Whataboutism လို့ သတ်မှတ်တာပါပဲ။

**[Scene 3 - အသံကို အနည်းငယ် နှိမ့်ချပြီး ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော သုံးသပ်ချက် (Analytical Approach) သို့ ဝင်ရန်]**

ဒီ "လက်ညှိုးထိုး ရှောင်လွှဲခြင်း" ဟာ သာမန် နိုင်ငံရေး ကစားကွက်တစ်ခု၊ ဒါမှမဟုတ် ငြင်းခုံမှု သက်သက်လို့ မိတ်ဆွေတို့ ထင်ကောင်းထင်နိုင်ပါတယ်။ တကယ်တော့ မဟုတ်ဘူးဗျ။ ဒါဟာ ဒီမိုကရေစီ အလေ့အကျင့်ကောင်းတွေ၊ ခိုင်မာတဲ့ အင်စတီကျူးရှင်းတွေရဲ့ အုတ်မြစ်တွေကို အောက်ခြေကနေ တဖြည်းဖြည်း လှိုက်စားပစ်နေတဲ့ အဆိပ်အတောက် တစ်ခုပါ။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ တာဝန်ခံမှု (Accountability) ဆိုတာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Whataboutism ကြီးစိုးလာပြီဆိုရင် ခေါင်းဆောင်တွေ၊ အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ တာဝန်ခံမှုတွေကို လုံးဝ ရှောင်လွှဲသွားကြတယ်။ ကိုယ့်အမှားကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြုပြင်တည်ဆောက်ရေး (Self-correction) လုပ်မယ့်အစား၊ ဝေဖန်သူတွေကို တန်ပြန်စွပ်စွဲရင်းနဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှာ "ဂိုဏ်းဂဏစိတ်" (Factionalism) တွေ ပိုပြီး ပျံ့နှံ့လာစေပါတယ်။

"ငါတို့မှားတာ ဟုတ်ချင်ဟုတ်မယ်၊ ဒါပေမယ့် ဟိုကောင်တွေက ငါတို့ထက် ပိုဆိုးတယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်တွေ လူအများကြားထဲ စိမ့်ဝင်သွားပြီဆိုရင်၊ မှားခြင်း/မှန်ခြင်း ဆိုတဲ့ စံနှုန်းတွေ ပျောက်ဆုံးသွားပြီး၊ ဘယ်ဘက်ကို ပါမလဲ ဆိုတဲ့ အုပ်စုဖွဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေပဲ ကျန်ခဲ့ပါတော့တယ်။

**[Scene 4 - ပရိသတ်ကို တိုက်ရိုက်ကြည့်ပြီး စိတ်ခံစားမှုပါဝင်သော အဆုံးသတ်ပိုင်းသို့ ရောက်ရန်]**

ဒီလို အခြေအနေမျိုးရဲ့ အဆုံးသတ်က ဘာဖြစ်မလဲ။ မိတ်ဆွေတို့ အားလုံး သိကြတဲ့ ဆရာဦးသိန်းဖေမြင့်ရဲ့ ဝတ္ထုထဲက စကားစုလေးကို သွားသတိရမိပါတယ်။ လူတိုင်းက ကိုယ့်အမှားကို ဖုံးကွယ်၊ တခြားလူကို လက်ညှိုးထိုး၊ ဝေဖန်မှုမှန်သမျှကို ရန်သူလို သဘောထားပြီး နှုတ်ပိတ်ပစ်လိုက်တဲ့ အခါ... နောက်ဆုံးမှာ လူ့အဖွဲ့အစည်း၊ သို့မဟုတ် အဲဒီ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးမှာ **“အားလုံးကောင်းပါသည် ခင်ဗျား”** ဆိုတဲ့ ပဲ့တင်သံ (Echo Culture) သာလျှင် လွှမ်းမိုးသွားပါတော့တယ်။

အမှားကို ထောက်ပြမယ့်သူ မရှိတော့ဘူး။ အားနည်းချက်ကို ပြင်မယ့်သူ မရှိတော့ဘူး။ အပေါ်က ဘာလုပ်လုပ် "မှန်ပါတယ်၊ ကောင်းပါတယ်" လို့ မြှောက်ပင့်ပေးမယ့် အသံတွေကလွဲပြီး တကယ့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အသံတွေ သေဆုံးသွားပါတယ်။ တည်ငြိမ်ပြီး ခိုင်မာတဲ့ နိုင်ငံတော်တစ်ခု၊ အင်စတီကျူးရှင်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ချင်တယ်ဆိုရင် ဒီ Echo Culture ကို အရင်ဆုံး ရိုက်ချိုးပစ်ဖို့ လိုပါတယ်။

**[နိဂုံးချုပ် - တည်ငြိမ်၊ ပြတ်သားသော အသံဖြင့်]**

ဒါကြောင့်မို့လို့ ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့တွေ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်သုံးသပ်ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ကိုယ်တိုင်ရော၊ ကျွန်တော်တို့ ယုံကြည်ထောက်ခံနေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေရော၊ လွတ်လပ်တဲ့ လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းကို တည်ဆောက်နေကြတယ် ဆိုတဲ့ နေရာတွေမှာရော... ကိုယ့်အပေါ်ကို ရိုးသားတဲ့ ဝေဖန်မှုတွေ ရောက်လာတဲ့အခါ တာဝန်ခံမှုအပြည့်နဲ့ ပြုပြင်ဖို့ ကြိုးစားနေသလား၊ ဒါမှမဟုတ် "သူတို့ရော ဘာထူးလို့လဲ" ဆိုတဲ့ Whataboutism ထောင်ချောက်ထဲကို ကျရောက်နေပြီလား ဆိုတာ စဉ်းစားကြည့်စေချင်ပါတယ်။

စစ်မှန်တဲ့ ခွန်အားဆိုတာ ကိုယ့်အမှားကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်ပြီး ပြုပြင်နိုင်စွမ်းမှာပဲ ရှိပါတယ်။ လက်ညှိုးထိုး ရှောင်လွှဲခြင်းဟာ အားနည်းသူတွေ၊ ကျရှုံးခါနီး အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ နောက်ဆုံး ထွက်ပေါက်တစ်ခုသာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို တင်ပြရင်း ဒီနေ့ ဆွေးနွေးမှုကို ဒီမှာပဲ နိဂုံးချုပ်ပါရစေ။

ကြည့်ရှုပေးခဲ့ကြတဲ့ မိတ်ဆွေအားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

**[စခရင်မှ ဖြည်းညှင်းစွာ မှေးမှိ

န်သွားရန် - Fade Out]**