**[YouTube Video Script]**

**ခေါင်းစဉ် -** မျိုးဆက်သစ်တို့အတွက် သွေးမြေမကျသော ကမ္ဘာ

**ရည်ရွယ်ချက် -** နောင်လာနောက်သားများအတွက် စစ်မီးမရှိသော၊ ဘေးကင်းလုံခြုံသော ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ချန်ထားရစ်ခဲ့ရန် အသိအမြင်ဖွင့်ပေးခြင်း

**ကြာချိန် / ပုံစံ -** ၂၅ မိနစ်စာ ဆွေးနွေးချက်အတွက် အဓိက အချက်အလက်များပါဝင်သော A4 နှစ်မျက်နှာစာ စကားပြော Script အကြမ်း

**[အစပိုင်း - အာရုံဖမ်းစားခြင်း နှင့် ရင်းနှီးမှုတည်ဆောက်ခြင်း]**

*(ကင်မရာကို တိုက်ရိုက်ကြည့်ပါ။ မိတ်ဆွေတစ်ယောက်နဲ့ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်မှာ ထိုင်ပြီး အလေးအနက် စကားပြောနေသလို သဘာဝကျကျ အပြုံးလေးနဲ့ စကားစပါ)*

အားလုံးပဲ မင်္ဂလာပါဗျာ။

ဒီနေ့ ဗီဒီယိုလေးမှာတော့ ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ် ကြုံတွေ့နေရတဲ့ စိတ်ရှုပ်စရာ ကိစ္စတွေကနေ ခဏလောက် ခွာပြီး၊ သိပ်ကို အရေးကြီးတဲ့ အကြောင်းအရာလေး တစ်ခုကို စကားစမြည် ပြောချင်ပါတယ်။ အဲဒါက တခြားမဟုတ်ပါဘူး... ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ညီလေး ညီမလေးတွေ၊ သားသမီးတွေ ဆက်ပြီး ရှင်သန်နေထိုင်သွားရမယ့် "အနာဂတ် ကမ္ဘာကြီး" အကြောင်းပါ။

အခုခေတ်မှာ ဖုန်းလေး ဖွင့်ကြည့်လိုက်ရင်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ သတင်းတွေ ကြည့်လိုက်ရင်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်... စစ်ပွဲတွေ၊ ပဋိပက္ခတွေ၊ အသေအပျောက်တွေ၊ အမုန်းတရားတွေကိုချည်း နေ့တိုင်းလိုလို မြင်နေ၊ ကြားနေရတယ်နော်။ တစ်ခါတလေဆိုရင် ဒီလို သွေးထွက်သံယိုမှုတွေကပဲ ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ ပုံမှန်ကိစ္စတစ်ခုလိုတောင် ဖြစ်လာနေပြီလားလို့ တွေးမိပြီး ရင်လေးစရာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တကယ်တမ်း စဉ်းစားကြည့်ရအောင်ဗျာ... ကျွန်တော်တို့က ဒီလို သွေးစွန်းနေတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကြီးကိုပဲ နောက်မျိုးဆက်သစ်တွေဆီ အမွေပေးခဲ့ကြတော့မှာလား။

**[အလယ်ပိုင်း (၁) - သမိုင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်]**

*(လေသံကို အနည်းငယ် တည်ငြိမ်သွားစေပြီး၊ တွေးတွေးဆဆ ပုံစံဖြင့် ပြောပါ)*

ဒီနေရာမှာ ကမ္ဘာ့သမိုင်းလေး နည်းနည်း ပြန်ကောက်ကြည့်ရအောင်ဗျာ။ သမိုင်းကို ကြည့်ရင် လူသားတွေဟာ အာဏာအတွက်၊ နယ်မြေအတွက်၊ အယူဝါဒအတွက် အမြဲတမ်း တိုက်ခိုက်နေခဲ့ကြတာချည်းပါပဲ။

ဥပမာအနေနဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်မယ်ဆိုရင် 'ဆန်ဂိုကု' (Sengoku) လို့ခေါ်တဲ့ ပြည်တွင်းစစ်ကာလကြီး ရှိခဲ့ဖူးတယ်။ အဲဒီခေတ်ကဆိုရင် နယ်ပယ်အသီးသီးက စစ်ဘုရင်တွေ အာဏာလုကြ၊ တိုက်ကြခိုက်ကြနဲ့ တစ်တိုင်းပြည်လုံး သွေးချောင်းစီးပြီး မီးဟုန်းဟုန်း တောက်ခဲ့တာ နှစ်ပေါင်းရာနဲ့ချီ ကြာခဲ့တာပေါ့။ ပြည်သူတွေဆိုတာ မနက်ဖြန် ဘာဆက်ဖြစ်မလဲ ဆိုတဲ့ သောကနဲ့ပဲ ရှင်သန်ခဲ့ရတာပါ။

ဒါပေမယ့် နောက်ဆုံးမှာ တိုကူဂါဝါ အီအဲယဆု (Tokugawa Ieyasu) လို ခေါင်းဆောင်မျိုး ပေါ်လာပြီး ပြန့်ကျဲနေတဲ့ တိုင်းပြည်ကို ပြန်လည် စည်းလုံးနိုင်ခဲ့တဲ့အခါမှာတော့ ဂျပန်ပြည်ကြီးဟာ နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်လောက် စစ်မီးငြိမ်းပြီး တည်ငြိမ်အေးချမ်းသွားခဲ့တယ်။ ကျွန်တော် ပြောချင်တာက ဗျာ... ဘယ်လောက်ပဲ ဆိုးရွားတဲ့ စစ်ပွဲဖြစ်ဖြစ်၊ ဘယ်လောက်ပဲ ရှည်ကြာတဲ့ ပဋိပက္ခဖြစ်ဖြစ် သမိုင်းမှာ အမြဲတမ်း အဆုံးသတ် တစ်ခုတော့ ရှိခဲ့တာချည်းပါပဲ။

**[အလယ်ပိုင်း (၂) - ကျွန်တော်တို့ရဲ့ တာဝန်]**

*(လက်ဟန်ခြေဟန် အသုံးပြုပါ။ ပရိသတ်ကို တိုက်ရိုက် မေးခွန်းထုတ်သလို အလေးအနက် ပြောပါ)*

အဲဒီတော့ ကျွန်တော်တို့ ခေတ်ကို ပြန်ကြည့်ရအောင်။ သမိုင်းကနေ ကျွန်တော်တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ယူမလဲ။

အဆုံးသတ်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေး စားပွဲဝိုင်းမှာပဲ အဖြေရှာရမယ့် အတူတူ... ဘာလို့ ကျွန်တော်တို့ မျိုးဆက်မှာပဲ ဒီအဆိုးသံသရာကို မရပ်တန့်နိုင်ရမှာလဲ။ မတူညီမှုတွေကို လက်နက်နဲ့ ဖြေရှင်းကြတဲ့အခါတိုင်း မြေကြီးပေါ်ကို ကျသွားတာဟာ သွေးတွေချည်းပါပဲ။ အဲဒီ သွေးတွေဟာ ဘယ်သူ့သွေးတွေလဲ... ကျွန်တော်တို့နဲ့ လူသားချင်းတူတူ၊ အမိဝမ်းက ကျွတ်လာတဲ့ သူတွေချည်းပဲ မဟုတ်ဘူးလား။

ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နောင်လာနောက်သား မျိုးဆက်သစ်တွေဟာ ကျွန်တော်တို့ လျှောက်ခဲ့တဲ့ ဆူးခင်းလမ်းကို ဆက်လျှောက်ဖို့ မထိုက်တန်တော့ပါဘူး။ သူတို့လေးတွေ ကြီးပြင်းလာတဲ့အခါ "ငါတို့ ရှင်သန်ဖို့အတွက် လက်နက်ကိုင်မှ ရမယ်" ဆိုတဲ့ အသိမျိုးနဲ့ မကြီးပြင်းစေချင်တော့ဘူးဗျာ။ သူတို့ရဲ့ လက်တွေဟာ စာအုပ်တွေ ကိုင်ဖို့၊ နည်းပညာအသစ်တွေ တီထွင်ဖို့၊ ကမ္ဘာကြီးကို ပိုလှပအောင် ဖန်တီးဖို့အတွက်ပဲ ဖြစ်သင့်တာပါ။

**[အလယ်ပိုင်း (၃) - လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် အရာများ]**

*(ပိုမို တက်ကြွပြီး အားပေးချင်တဲ့ လေသံမျိုးနဲ့ ပြောပါ)*

ဒါဆို "ငါတို့က သာမန်ပြည်သူတွေပဲ၊ ဘာလုပ်ပေးနိုင်မှာလဲ" လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ အများကြီး လုပ်ပေးနိုင်ပါတယ်ဗျ။

 * **ပထမအချက် -** ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စိတ်ထဲက အမုန်းတရားတွေကို အရင်ဆုံး လျှော့ချပစ်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်မှာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အပြင်မှာပဲ ဖြစ်ဖြစ် အမုန်းစကားတွေ (Hate Speech) ဖြန့်ဝေတာမျိုးကို ကျွန်တော်တို့ ကိုယ်တိုင်က စပြီး ရပ်တန့်ရပါမယ်။

 * **ဒုတိယအချက် -** ကိုယ်နဲ့ အမြင်မတူတဲ့ သူတွေကို ရန်သူလို သဘောထားမယ့်အစား နားလည်မှု ပေးနိုင်အောင် ကြိုးစားကြည့်ရပါမယ်။ စာနာစိတ် (Empathy) ဆိုတာ အင်မတန် အစွမ်းထက်တဲ့ လက်နက်တစ်ခုပါ။

 * **တတိယအချက် -** ကလေးတွေကို ငြိမ်းချမ်းရေးရဲ့ တန်ဖိုး၊ လူသားချင်း စာနာထောက်ထားမှုရဲ့ တန်ဖိုးတွေကို လက်ဆင့်ကမ်း သင်ပေးရပါမယ်။ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ ချန်ထားခဲ့နိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံး အမွေပါပဲ။

**[နိဂုံးချုပ် - ခံစားချက်အပြည့်ဖြင့် တိုက်တွန်းခြင်း]**

*(အသံကို အနည်းငယ် နှိမ့်လိုက်ပြီး၊ ရင်ထဲကလာတဲ့ ခံစားချက်အတိုင်း နွေးနွေးထွေးထွေး ပြောပါ)*

မိတ်ဆွေတို့... အတိတ်က အနာတရတွေကို ဖျက်ပစ်လို့ မရပေမယ့်၊ အနာဂတ်ကိုတော့ ကျွန်တော်တို့ ပုံဖော်လို့ ရပါတယ်။

တစ်နေ့နေ့ တစ်ချိန်ချိန်မှာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ သားသမီး မြေးမြစ်တွေက "ဘိုးဘိုးတို့၊ ဘွားဘွားတို့ ခေတ်က ဘာတွေ လုပ်ခဲ့ကြလဲ" လို့ မေးလာခဲ့ရင်... "ငါတို့ခေတ်မှာ သွေးထွက်သံယိုမှုတွေ အများကြီး ဖြစ်ခဲ့တယ်... ဒါပေမယ့် မင်းတို့လေးတွေ သွေးမြေမကျတဲ့၊ အေးချမ်းတဲ့ ကမ္ဘာကြီးမှာ နေနိုင်ဖို့အတွက် အဲဒီ အမုန်းတရား သံသရာကြီးကို ငါတို့ ရပ်တန့်ခဲ့တယ်" လို့ ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြောနိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီနေ့ကစပြီး မျိုးဆက်သစ်တို့အတွက် သွေးမြေမကျသော ကမ္ဘာတစ်ခုကို ဖန်တီးဖို့ ကျွန်တော်တို့ တစ်ယောက်ချင်းစီကနေ စတင်ပြီး အုတ်မြစ်ချကြပါစို့ လို့ တိုက်တွန်းရင်းနဲ့ပဲ ဒီနေ့ စကားဝိုင်းလေးကို ဒီမှာပဲ အဆုံးသတ်လိုက်ပါရစေဗျာ။

မိတ်ဆွေတို့ရော ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အနာဂတ် မျိုးဆက်သစ်တွေအတွက် ဘယ်လို ကမ္ဘာကြီးမျိုးကို ချန်ထားခဲ့ချင်လဲ ဆိုတာကို Comment မှာ ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးပေးသွားကြပါဦး။ ဗီဒီယိုလေးကို အဆုံးထိ ကြည့်ပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးအများကြီး တင်ပါတယ်။ နောက်ထပ် ဗီဒီယိုတွေမှာ ပြန်တွေ့ကြမယ်နော်။

အားလုံးပဲ ဘေးကင်းလုံခြုံပြီး အေးချမ်းတဲ့ နေ့ရက်လေးများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေဗျာ။

**[Video ဖန်တီးသူအတွက် အကြံပြုချက်]**

 * **အဖွင့်/အပိတ် (B-roll):** ကလေးငယ်များ အေးချမ်းစွာ ကစားနေပုံ (သို့) သဘာဝအလှအပ ဗီဒီယိုအတိုလေးများ ထည့်သွင်းအသုံးပြုပါက ပရိသတ်၏ စိတ်ခံစားမှုကို ပိုမို ထိတွေ့စေနိုင်ပါသည်။

 * **သမိုင်းကြောင်းပြောမည့်အပိုင်း:** ဂျပန်သမိုင်းကြောင်းအကြောင်း ပြောသည့်အခါ လေသံကို ပုံပြင်ပြောပြသကဲ့သို့ စိတ်ဝင်စားဖွယ် လေသံမျိုး ပြောင်းလဲပြောဆိုပါ။

 * **Eye Contact (အကြည့်):** Script ကို ကျက်ထားသကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ၊ အဓိက အချက်အလက် (Bullet points) များကိုသာ မှတ်ထားပြီး ကင်မရာကို မိမိ၏ မိတ်ဆွေတစ်ဦးကဲ့သို့

 သဘောထားကာ သဘာဝကျကျ အလွတ်ပြောဆိုပါ။