ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့ ဆွေးနွေးသွားမယ့် အကြောင်းအရာက တော်တော်လေး လေးနက်သလို၊ လူတိုင်းအတွက်လည်း အရေးကြီးပါတယ်။ အဲဒါကတော့ **"အမုန်းတရားကို အခြေခံပြီး တည်ဆောက်တဲ့ စိတ်ဓာတ် ဒါမှမဟုတ် လုပ်ရပ်တစ်ခုဟာ တကယ်ပဲ အောင်မြင်နိုင်ပါသလား"** ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါ။

လူအများစုကတော့ တစ်ခုခုကို ပြောင်းလဲချင်တဲ့အခါ၊ မတရားမှုကို တွန်းလှန်ချင်တဲ့အခါမှာ "အမုန်း" ကို လောင်စာအဖြစ် သုံးတတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အမုန်းတရားက လူတစ်ယောက်ရဲ့ စာရိတ္တကို ဘယ်လို ပျက်စီးစေပြီး၊ ရေရှည်မှာ ဘာကြောင့် ကျရှုံးစေသလဲဆိုတာကို ကမ္ဘာ့သမိုင်းက သင်ခန်းစာတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ပြောပြပေးသွားပါ့မယ်။

### ၁။ အမုန်းတရားဟာ ခဏတာ အင်အားသာ ဖြစ်တယ်

ကျွန်တော်တို့ တစ်ခုခုကို အသည်းအသန် မုန်းတီးလာတဲ့အခါမှာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အင်အားတွေ အရမ်းရှိလာသလို ခံစားရပါတယ်။ ဒါကို Psychological အရ ပြောရင်တော့ "High-octane fuel" (အောက်တိန်း မြင့်တဲ့ လောင်စာ) နဲ့ တူပါတယ်။ စက်နှိုးရတာ အရမ်းမြန်တယ်၊ အားကောင်းတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက အဲဒီလောင်စာက အင်ဂျင်ကိုပါ လောင်ကျွမ်းစေတာပါ။

တော်လှန်ပုန်ကန်လိုစိတ်ရဲ့ အခြေခံဟာ "မတရားမှုကို ပြင်ဆင်ချင်တာ" မဟုတ်ဘဲ "တစ်ဖက်လူကို ဖျက်ဆီးချင်တဲ့ အမုန်း" သက်သက် ဖြစ်သွားပြီဆိုရင် အဲဒီလူရဲ့ စာရိတ္တဟာ စတင် ပျက်စီးပါပြီ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အမုန်းတရားဟာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ **"ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း (Logic)"** ကို ကွယ်ပျောက်စေလို့ပါ။

### ၂။ သမိုင်းကပေးတဲ့ သင်ခန်းစာ (ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး)

ကမ္ဘာ့သမိုင်းမှာ ထင်ရှားတဲ့ ဥပမာတစ်ခုကို ကြည့်ရအောင်။ **ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး (French Revolution)** ကာလတုန်းကပေါ့။ အဲဒီအချိန်က လူထုဟာ ဘုရင်နဲ့ အထက်တန်းစားတွေအပေါ် အရမ်းကို နာကျည်းမုန်းတီးခဲ့ကြပါတယ်။ တကယ်တော့ အဲဒီတုန်းက သူတို့ တောင်းဆိုတဲ့ "လွတ်လပ်မှု၊ တရားမျှတမှု၊ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်" ဆိုတာတွေဟာ အရမ်းကို ကောင်းမွန်တဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေပါ။

ဒါပေမဲ့ အဲဒီတော်လှန်ရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့တဲ့ **ရောဘတ်စပီးယား (Robespierre)** လို လူမျိုးတွေဟာ အမုန်းတရားကို လောင်စာအဖြစ် အလွန်အကျွံ သုံးခဲ့ကြပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ စိတ်ဓာတ်ဟာ "ငါတို့နဲ့ မတူရင် အားလုံး ရန်သူ၊ အားလုံးကို သတ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ အမုန်းတရားဘက်ကို ရောက်သွားခဲ့ပါတယ်။

ရလဒ်က ဘာဖြစ်လဲဆိုတော့ **"အကြောက်တရားဖြင့် အုပ်စိုးခြင်း (Reign of Terror)"** ဆိုတာ ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ မုန်းတီးမှုနဲ့ စတင်ခဲ့တဲ့အတွက် နောက်ဆုံးမှာ သူတို့ရဲ့ မူလ ရည်မှန်းချက်တွေ ပျောက်ဆုံးသွားပြီး၊ တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး သံသယဝင်ကာ သတ်ဖြတ်ရင်းနဲ့ပဲ အဆုံးသတ်သွားခဲ့ရပါတယ်။ အမုန်းတရားနဲ့ တည်ဆောက်တဲ့ စနစ်ဟာ ဘယ်တော့မှ မတည်မြဲဘူးဆိုတာကို ဒါက သက်သေပြခဲ့တာပါ။

### ၃။ အမုန်းတရားက လူတစ်ယောက်ရဲ့ စာရိတ္တကို ဘယ်လို ဖျက်ဆီးသလဲ

အမုန်းတရားက လူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ကို ဘယ်လို ပုံဖျက်ပစ်သလဲဆိုတာကို အချက် ၃ ချက်နဲ့ ရှင်းပြချင်ပါတယ် -

 * **ပထမအချက် - ရန်သူနဲ့ တူသွားခြင်း (Becoming the Enemy):**

   လူတစ်ယောက်ဟာ တစ်ဖက်လူရဲ့ ဆိုးယုတ်မှုကို မုန်းတီးလွန်းလို့ တိုက်ခိုက်ရင်းနဲ့၊ သတိမထားမိလိုက်ဘဲ သူကိုယ်တိုင်လည်း အဲဒီ ဆိုးယုတ်တဲ့ နည်းလမ်းတွေကိုပဲ ပြန်သုံးလာတတ်ပါတယ်။ "မိစ္ဆာကို တိုက်ရင်း မိစ္ဆာပြန်ဖြစ်သွားတာ" မျိုးပေါ့။ ဒါဟာ စာရိတ္တ ပျက်စီးခြင်းရဲ့ အစပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

 * **ဒုတိယအချက် - အမှောင်ဖုံးသွားခြင်း (Blindness):**

   အမုန်းတရား ရှိနေရင် မှန်ကန်တဲ့ အဖြေကို မမြင်နိုင်တော့ပါဘူး။ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ထက်၊ တစ်ဖက်လူ နာကျင်ဖို့ကိုပဲ ဦးစားပေး စဉ်းစားလာတာကြောင့် ရေရှည်အတွက် ကောင်းကျိုးဖြစ်မယ့် အလုပ်တွေကို မလုပ်နိုင်တော့ပါဘူး။

 * **တတိယအချက် - စိတ်ဓာတ်အဆိပ်သင့်ခြင်း (Toxic Heart):**

   အမုန်းနဲ့ တည်ဆောက်ထားတဲ့ စိတ်ဓာတ်ဟာ အောင်မြင်မှု ရခဲ့ရင်တောင်မှ အဲဒီ အောင်မြင်မှုကို ငြိမ်းချမ်းစွာ မခံစားနိုင်တော့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူ့စိတ်ထဲမှာ "ရန်သူ" ဆိုတာ အမြဲရှိနေလို့ပါ။ ရန်သူ တစ်ယောက်ကို သတ်ပြီးရင် နောက်ထပ် ရန်သူအသစ်ကို ရှာနေတတ်တာဟာ အမုန်းတရားရဲ့ သဘောသဘာဝပါပဲ။

### ၄။ အာရှသမိုင်းက သင်ခန်းစာ (ခမာနီ - Pol Pot)

ကျွန်တော်တို့ အနီးအနားက ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံကို ကြည့်ပါ။ **ပိုပေါ့ (Pol Pot)** ဦးဆောင်တဲ့ ခမာနီတွေဟာလည်း လူတန်းစား ခွဲခြားမှုကို မုန်းတီးတဲ့ အစွန်းရောက်စိတ်ဓာတ်နဲ့ တိုင်းပြည်ကို တည်ဆောက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ အမုန်းတရားဟာ ပညာတတ်တွေ၊ မြို့ပြလူတန်းစားတွေအပေါ်မှာ အလွန်အကျွံ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

"အမုန်း" ကို အခြေခံပြီး တော်လှန်ခဲ့တဲ့အတွက် နောက်ဆုံးမှာ လူပေါင်း သန်းနဲ့ချီ သေဆုံးခဲ့ရပြီး၊ တိုင်းပြည်ဟာလည်း ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ နောက်ကျကျန်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ စိတ်ဓာတ်ရေးရာ စာရိတ္တ ပျက်စီးမှုကနေ တိုင်းပြည်ကို ဘယ်လောက်အထိ ချောက်ထဲ ဆွဲချနိုင်သလဲဆိုတာကို ပြနေတဲ့ သာဓကတစ်ခုပါ။

အမုန်းတရားဟာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ စာရိတ္တကို ဘယ်လိုတောင် အောက်ခြေအထိ ဆွဲချသွားနိုင်သလဲဆိုတာကို တရုတ်ပြည်ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး (Cultural Revolution) ကာလမှာလည်း အထင်အရှား တွေ့နိုင်ပါတယ်။

အဲဒီအချိန်တုန်းက လူငယ်တွေကို "ရန်သူ" လို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ လူတန်းစားတွေအပေါ် မုန်းတီးလာအောင် စနစ်တကျ လှုံ့ဆော်ခဲ့ပါတယ်။ အဆိုးဆုံးကတော့ "ကိုယ့်ရဲ့ ဆရာသမား၊ ကိုယ့်ရဲ့ မိဘအရင်းအချာ" တွေကိုတောင် ရန်သူလို သဘောထားပြီး ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ဖို့၊ ဖော်ထုတ်တိုင်ကြားဖို့အထိ အမုန်းတရားကို လောင်စာတိုက်ခဲ့တာပါ။

ဒါဟာ တကယ့်ကို ထိတ်လန့်စရာကောင်းတဲ့ "စာရိတ္တ ပျက်စီးခြင်း" ပါပဲ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ -

သားသမီးက မိဘကို ပြန်ဖမ်းတာ၊ တပည့်က ဆရာကို လူပုံအလယ်မှာ အရှက်ခွဲတာမျိုးတွေဟာ အမုန်းတရားက လူတွေရဲ့ အခြေခံ စာရိတ္တနဲ့ လူသားဆန်မှုကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်တာပါ။ နိုင်ငံရေး ရည်မှန်းချက်တစ်ခု အောင်မြင်ဖို့အတွက် "အမုန်း" ကို အခြေခံလိုက်တဲ့အခါ လူသားတွေရဲ့ တန်ဖိုးအရှိဆုံးဖြစ်တဲ့ "ကျေးဇူးတရားနဲ့ အစဉ်အလာ" ဆိုတာတွေ ရစရာမရှိအောင် ပျက်စီးသွားပါတယ်။

အမုန်းနဲ့ တည်ဆောက်တဲ့ စိတ်ဓာတ်ဟာ အောင်မြင်မှု မရတဲ့အပြင်၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးကို "တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် မယုံရဲတဲ့" အခြေအနေကို ရောက်သွားစေပါတယ်။ အဲဒီကာလရဲ့ အကျိုးဆက်ကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံဟာ စီးပွားရေးရော၊ လူမှုရေးရော ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ နာလန်မထူနိုင်အောင် ဖြစ်ခဲ့ရပါတယ်။

၅။ စိတ်ဓာတ်ရေးရာ တိုက်ပွဲမှာ အမုန်းတရားက ရှုံးနိမ့်ခြင်း

ဒီသမိုင်းကြောင်းတွေကို ကြည့်ရင် အမုန်းတရားကို အသုံးချပြီး အာဏာရယူတာ ဒါမှမဟုတ် တော်လှန်တာတွေဟာ ခဏတာ အားကောင်းကောင်းနဲ့ အောင်မြင်သယောင် ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ့်လက်တွေ့မှာတော့ "လူ့မှုအသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ စိတ်ဓာတ် (Soul of Society)" ကို သတ်ပစ်လိုက်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ။

ဒါကြောင့်မို့လို့ ခင်များတို့ရဲ့ တော်လှန်လိုစိတ်၊ ပြောင်းလဲလိုစိတ်ရဲ့ အခြေခံဟာ "မတရားမှုကို မုန်းတာ" ထက် "တရားမျှတမှုကို မြတ်နိုးတာ" က ပိုပြီး ခိုင်မာတဲ့ စာရိတ္တကို တည်ဆောက်ပေးနိုင်ပါတယ်။ အမုန်းတရားက ကိုယ့်ကို ပျက်စီးစေပြီး၊ မြတ်နိုးတန်ဖိုးထားမှုကသာ ကိုယ့်ကို စစ်မှန်တဲ့ အောင်မြင်သူ ဖြစ်စေမှာပါ။

### ၅။ နိဂုံး - အောင်မြင်မှုဆိုတာ အမုန်းနဲ့ မတည်ဆောက်နိုင်ဘူး

ဒါဆိုရင် အောင်မြင်မှုအတွက် ဘာကို သုံးမလဲ? အဖြေကတော့ **"တန်ဖိုး (Values)"** နဲ့ **"ရည်မှန်းချက် (Vision)"** ပါ။

နယ်လ်ဆင် မင်ဒဲလား (Nelson Mandela) ကို ကြည့်ပါ။ သူဟာလည်း မတရားမှုကို နှစ်ပေါင်းများစွာ တော်လှန်ခဲ့ရသူပါ။ ဒါပေမဲ့ သူဟာ အမုန်းတရားကို လောင်စာအဖြစ် မသုံးခဲ့ဘူး။ သူ အကျဉ်းထောင်က ထွက်လာတဲ့အခါမှာ သူ့ကို နှိပ်စက်ခဲ့တဲ့သူတွေကို လက်စားချေဖို့ထက်၊ တိုင်းပြည် ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖို့ကိုပဲ အာရုံစိုက်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့လို့လည်း သူဟာ ကမ္ဘာက အသိအမှတ်ပြုတဲ့ စစ်မှန်တဲ့ အောင်မြင်သူ ဖြစ်လာခဲ့တာပါ။

**မိတဆွေတို့ခင်ဗျာ...**

ဘဝမှာ တစ်ခုခုကို ပြောင်းလဲချင်လို့ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ တော်လှန်ချင်လို့ပဲဖြစ်ဖြစ် အမုန်းတရားကို အခြေခံပြီး မတည်ဆောက်ပါနဲ့။ အမုန်းဆိုတာ တစ်ဖက်လူကို မီးရှို့ဖို့ ကိုယ့်လက်ထဲမှာ ကိုင်ထားတဲ့ မီးခဲနဲ့ တူပါတယ်။ တစ်ဖက်လူကို မလောင်ခင် ကိုယ့်လက်က အရင်လောင်တာပါ။

စစ်မှန်တဲ့ အောင်မြင်မှုဆိုတာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ စာရိတ္တ မဏ္ဍိုင် ခိုင်မာမှုအပေါ်မှာပဲ တည်ပါတယ်။ အမုန်းတရားကတော့ အဲဒီ မဏ္ဍိုင်ကို အတွင်းကနေ လှိုက်စားပစ်တာပါ။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့အားလုံး "တစ်ခုခုကို မုန်းတီးလို့ တိုက်ခိုက်တာ" ထက် "တစ်ခုခုကို ချစ်မြတ်နိုးလို့၊ တန်ဖိုးထားလို့ တည်ဆောက်တာ" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်မျိုးနဲ့ ရှေ့ဆက်ကြပါလို့ တိုက်တွန်းရင်း ဒီကနေ့ ဆွေးနွေးမှုကို ဒီမှာတင် အဆုံးသတ်လိုက်ပါတယ်။

ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။