⭐ပရိသတ်ကြီးခင်ဗျာ... ကျွန်တော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ ခေတ်အဆက်ဆက် မှားယွင်းစွာ ရောထွေးနေတဲ့၊ ဒါမှမဟုတ် တချို့က တမင်သက်သက် ရောထွေးပစ်လိုက်တဲ့ အယူအဆတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “လက်နက်ကိုင်ထားသူတိုင်း၊ တောခိုသွားသူတိုင်းဟာ နိုင်ငံရေးလုပ်နေတာပဲ” ဆိုတဲ့ အယူအဆပါ။

ဒီနေရာမှာ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံရဲ့ အခြေခံသဘောတရားတွေကို ပြန်ကောက်ကြည့်ရအောင်ပါ။ နိုင်ငံရေးအရ ပုန်ကန်ခြင်း (Political Rebellion) ဆိုတာ သမိုင်းမှာ အမှန်တကယ် ရှိခဲ့ပါတယ်။ အစိုးရတစ်ရပ်ရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို မနှစ်သက်လို့၊ နိုင်ငံရေး အယူဝါဒ မတူညီလို့ လက်နက်ကိုင် ဆန့်ကျင်တာဟာ နိုင်ငံရေး ပြဿနာပါ။ ဒီလို အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာအတွက် လွန်ဆွဲကြတဲ့ ပဋိပက္ခမျိုးမှာ အစိုးရအနေနဲ့ နိုင်ငံရေး စားပွဲဝိုင်းကို ဖိတ်ခေါ်တာ၊ နိုင်ငံရေးအရ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် (Political Amnesty) ပေးတာဟာ မှန်ကန်တဲ့၊ နိုင်ငံတကာမှာလည်း ကျင့်သုံးလေ့ရှိတဲ့ နိုင်ငံရေး ဖြေရှင်းနည်း တစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့်... [အသံကို ခေတ္တရပ်၊ ပရိသတ်ကို မျက်လုံးချင်းဆုံအောင် ဝေ့ကြည့်ပြီးမှ လေးနက်စွာ ဆက်ပြောပါ] ... "နိုင်ငံရေး" ဆိုတဲ့ လှပတဲ့ ဝေါဟာရအောက်မှာ ပုန်းကွယ်ပြီး၊ လုပ်ချင်တိုင်း လုပ်ခွင့်ရှိသလား။

ကိုယ့်ရဲ့ နိုင်ငံရေး အယူအဆကို ထောက်ခံဖို့ ငြင်းဆန်တဲ့ အရပ်သား ပြည်သူတွေကို အုပ်စုဖွဲ့ သတ်ဖြတ်တာ၊ အနာဂတ် မျိုးဆက်သစ်တွေကို ပညာသင်ကြားပေးနေတဲ့ ဆရာ ဆရာမတွေကို လုပ်ကြံတာ၊ လူနာတွေကို ကုသပေးနေတဲ့ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေကို ခြိမ်းခြောက်တာ၊ ရပ်ရွာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတွေကို ရက်ရက်စက်စက် အဆုံးစီရင်တာ... မြို့ရွာတွေ၊ စာသင်ကျောင်းတွေထဲမှာ မိုင်းထောင် ဗုံးခွဲတာ... တိုင်းပြည်ဖျက်မယ့် မူးယစ်ဆေးဝါးတွေကို လက်နက်ဝယ်ဖို့အတွက် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားတာ...။

စဉ်းစားကြည့်ပါ ခင်ဗျာ... ဒါတွေဟာ နိုင်ငံရေးလား။

[ခေါင်းကို အနည်းငယ် ယမ်းပြီး ပြတ်သားသော လေသံဖြင့်] လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါတွေဟာ ဘယ်လို နိုင်ငံရေး သီအိုရီ၊ ဘယ်လို တော်လှန်ရေး သမိုင်းကြောင်းမှာမှ ထည့်သွင်းစဉ်းစားလို့ မရတဲ့ "ဖက်ဆစ်ဆန်တဲ့ အကြမ်းဖက်မှု (Fascist-like Terrorism)" တွေ၊ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှု (Crimes against Humanity) တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဖက်ဆစ်ဝါဒရဲ့ အနှစ်သာရဟာ “အကြောက်တရားနဲ့ အုပ်ချုပ်တာ” ပါ။ ကိုယ်နဲ့ အမြင်မတူသူတိုင်းကို ရန်သူလို့ သတ်မှတ်ပြီး ရက်ရက်စက်စက် ခြေမှုန်းတာပါ။ ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့ မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ ကြုံနေရတဲ့ အပြစ်မဲ့ ပြည်သူတွေအပေါ် ပစ်မှတ်ထား အကြမ်းဖက်နေတာတွေဟာ နိုင်ငံရေး ရည်မှန်းချက်နဲ့ လုံးဝ မသက်ဆိုင်တော့ဘဲ၊ အကြောက်တရားကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးပြုတဲ့ ဖက်ဆစ်လုပ်ရပ်တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။

အကယ်၍သာ... “အလင်းဝင်လာတယ်” ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက် တစ်ခုတည်းနဲ့ ဒီလို ဖက်ဆစ်ဆန်တဲ့၊ လူမဆန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေကို နိုင်ငံတော်က အလွယ်တကူ ခွင့်လွှတ်ပေးလိုက်မယ် ဆိုရင်... ကျွန်တော်တို့ဟာ လူသတ်သမားကို နိုင်ငံရေးသမားအဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ပေးလိုက်တာပါပဲ။ ရာဇဝတ်ကောင်တွေကို ဥပဒေရဲ့ အထက်ကို တင်ပေးလိုက်တာပါပဲ။

ဒီလိုလုပ်ရပ်ဟာ ကျွန်တော်တို့ တိုင်းပြည်ရဲ့ နိုင်ငံရေး ယဉ်ကျေးမှု တစ်ခုလုံးကို အဆိပ်ခတ်လိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။ တရားဥပဒေဆိုတာ ခံယူချက်မတူရင် လူသတ်ခွင့်ရှိတယ်လို့ လိုင်စင်ထုတ်ပေးတဲ့ အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ နိုင်ငံရေးကို စည်းမျဉ်းပြတ်ပြတ်သားသား မခြားနားနိုင်ဘူးဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ တိုင်းပြည်ဟာ အကြမ်းဖက်သမားတွေ ကြီးစိုးတဲ့ ဥပဒေမဲ့ ငရဲခန်းအဖြစ်ကို လုံးလုံးလျားလျား ကျရောက်သွားပါလိမ့်မယ်။

**(အပိုင်း ၂ - ကျိုးပျက်သွားသော လူမှုပဋိညာဉ် (The Broken Social Contract) )**

နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၊ အစိုးရတစ်ရပ် ဖြစ်တည်လာခြင်းရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်က ဘာလဲ။ တွေးခေါ်ရှင်ကြီး သောမတ်ဟော့စ် ပြောခဲ့တဲ့ “လူမှုပဋိညာဉ် (Social Contract)” ပါပဲ။ ပြည်သူတွေက ဥပဒေကို လိုက်နာမယ်၊ အခွန်အခတွေ ပေးဆောင်မယ်။ အဲဒီအစား အစိုးရက ပြည်သူတွေရဲ့ အသက်အိုးအိမ် စည်းစိမ်နဲ့ တရားမျှတမှုကို ကာကွယ်ပေးရမယ် ဆိုတဲ့ ကတိကဝတ်ပါ။

ဒီတော့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ယန္တရားလည်ပတ်အောင် အသက်ပေးသွားတဲ့ ဝန်ထမ်းတွေ၊ ဥပဒေကို လေးစားတဲ့ ပြည်သူတွေကို သတ်ဖြတ်သွားသူတွေကို နိုင်ငံတော်က ဥပဒေအရ အပြစ်မပေးဘဲ အလွယ်တကူ ခွင့်လွှတ်ပေးလိုက်တဲ့အခါ ဘာဖြစ်သွားမလဲ။

အဲဒီအချိန်မှာ “လူမှုပဋိညာဉ်” ကြီးဟာ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကျိုးပျက်သွားပါပြီ။ ဥပဒေဆိုတာ စက္ကူပေါ်က စာသားသက်သက် ဖြစ်သွားပြီး၊ အသတ်ခံရသူတွေရဲ့ မိသားစုတွေဟာ နိုင်ငံတော်က သူတို့ကို စွန့်ပစ်လိုက်ပြီလို့ ခံစားသွားရပါမယ်။ ကျူးလွန်သူကို အပြစ်မပေးတဲ့ နိုင်ငံမှာ၊ ပြည်သူတွေဟာ တရားဥပဒေကို ယုံကြည်မှု ကင်းမဲ့လာပြီး နောက်ဆုံးမှာ နိုင်ငံဟာ ဥပဒေမဲ့စနစ် (Lawlessness) ရဲ့ သားကောင် ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။

**(အပိုင်း ၃ - စစ်မှန်သော ကုစားခြင်း သို့မဟုတ် ဂုဏ်သိက္ခာကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်း)**

ဒီလိုဆိုရင် အတိတ်က နာကျင်မှုတွေကို ကျွန်တော်တို့ ဘယ်လို ကျော်ဖြတ်ကြမလဲ။ သေနတ်တွေ အသံတိတ်သွားရုံနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ရပြီလို့ မသတ်မှတ်နိုင်ပါဘူး။ စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ တရားမျှတမှုအပေါ်မှာပဲ တည်ဆောက်လို့ ရပါတယ်။

ဒါကြောင့်မို့လို့ “အသွင်အကူးအပြောင်းကာလ တရားမျှတမှု (Transitional Justice)” ကို ကျွန်တော်တို့ မဖြစ်မနေ ဖော်ဆောင်ရပါမယ်။ ဒါဟာ အပြစ်ပေးဖို့ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ နစ်နာသူတွေရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို ပြန်လည် အဖက် ဆယ်တင်ပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ပရိသတ်ကြီးခင်ဗျာ... ကျွန်တော်တို့ဟာ တရားမျှတမှုဆိုတာကို ပြောတဲ့အခါ ပြီးပြည့်စုံတဲ့ တရားစီရင်ရေး စနစ်ကြီး ပေါ်လာမယ့် အချိန်အထိ၊ နိုင်ငံရေး အကူးအပြောင်းကြီး ပြီးဆုံးသွားမယ့် အချိန်အထိ လက်ပိုက်ကြည့်နေလို့ မရပါဘူး။

နစ်နာသူတွေရဲ့ ကျိုးပျက်သွားတဲ့ "ဂုဏ်သိက္ခာ (Dignity)" ကို ပြန်လည် ဆယ်တင်ပေးဖို့ဆိုတာ အခု ချက်ချင်း၊ လက်ငင်း စတင်လုပ်ဆောင်ရမယ့် ကိစ္စ ဖြစ်ပါတယ်။ သွေးထွက်သံယိုမှုတွေ ရပ်တန့်ဖို့ “အလင်းဝင်ခြင်း” ကို လက်ခံတယ် ဆိုရင်တောင်မှ၊ ကျန်ရစ်သူ မိသားစုတွေအတွက် အောက်ပါ "လက်ငင်း ခြေလှမ်း (၄) ရပ်" ကို အစိုးရနဲ့ သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတွေက မဖြစ်မနေ ချက်ချင်း ဆောင်ရွက်ပေးရပါမယ်။

ပထမအချက် - အမှန်တရားကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းနှင့် တရားဝင် တောင်းပန်ခြင်း (Immediate Acknowledgment & Apology)

နစ်နာသူတွေအတွက် အနာကျင်ရဆုံးက သူတို့ ချစ်ရတဲ့သူတွေ အသတ်ခံရတဲ့အပြင် "သူလျှိုမို့လို့၊ ဒလန်မလို့ သစ္စာဖောက်မို့လို့" ဆိုပြီး မှားယွင်းတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေနဲ့ သမိုင်းဖျောက်ခံရတာပါပဲ။ ဒါကြောင့် နိုင်ငံတော်ကဖြစ်စေ၊ သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းကဖြစ်စေ ဒီအသတ်ခံရမှုတွေဟာ "မှားယွင်းတဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေ ဖြစ်ပါတယ် NLD ပါတီဝင်တွေရဲ့ အကြမ်းဖက်မှုကြောင့် ဆုံးရှုံးနစ်နာခဲ့ရတာတွေ ဖြစ်ပါတယ် 

ဆိုတာကို လူသိရှင်ကြား ချက်ချင်း ဝန်ခံရပါမယ်။ သူတို့ရဲ့ အသက်ပေးဆပ်မှုဟာ အလဟဿ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ တရားဝင် မှတ်တမ်းတင် အသိအမှတ်ပြုပေးရပါမယ်။

ဒုတိယအချက် - သက်သေအထောက်အထားများ ချက်ချင်း ထိန်းသိမ်းခြင်း (Preserving Evidence)

တရားခံတွေကို ချက်ချင်း အပြစ်ပေးဖို့ အခြေအနေ မပေးသေးဘူး ဆိုရင်တောင်မှ၊ အနာဂတ်မှာ တရားစွဲဆိုနိုင်ဖို့အတွက် အထောက်အထားတွေကို ဖျောက်ဖျက်ခွင့် မပေးရပါဘူး။ ဘယ်သူတွေက အမိန့်ပေးခဲ့သလဲ၊ ဘယ်သူတွေက အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့သလဲ ဆိုတဲ့ အချက်အလက်တွေ၊ မျက်မြင်သက်သေတွေရဲ့ ထွက်ဆိုချက်တွေကို ချက်ချင်း စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် သိမ်းဆည်းရပါမယ်။ ဒါဟာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ အမှန်တရားကို မသေဆုံးအောင် မပျောက်ပျက်အောင် ကာကွယ်ပေးတာပါ။

တတိယအချက် - လက်ငင်း ထောက်ပံ့ကူညီမှုနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုစားခြင်း (Immediate Relief & Psychosocial Support)

ခင်ပွန်းသည် ဆုံးရှုံးသွားတဲ့ ဇနီးသည်၊ မိဘမဲ့ ဖြစ်သွားတဲ့ ကလေးငယ်တွေဟာ မနက်ဖြန် ဘာစားရမလဲ၊ ကျောင်းဆက်တက်နိုင်ပါ့မလား ဆိုတဲ့ သောကတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရတာပါ။ ဒါကြောင့် တရားမျှတမှုကို စောင့်ဆိုင်းနေတဲ့ ကာလမှာ သူတို့ရဲ့ စားဝတ်နေရေး၊ ပညာရေးနဲ့ ကျန်းမာရေးအတွက် နိုင်ငံတော်က ချက်ချင်း တာဝန်ယူ စောင့်ရှောက်ပေးရပါမယ်။ ငွေကြေး ထောက်ပံ့ရုံသာမက၊ သူတို့ ခံစားနေရတဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာ (Trauma) တွေကို ကုစားပေးဖို့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြံပေး ပံ့ပိုးမှုတွေကို အရေးပေါ် လုပ်ဆောင်ပေးရပါမယ်။

ပရိသတ်ကြီးခင်ဗျာ... ဒီအချက် (၃) ချက်ဟာ အချိန်ဆွဲနေစရာ မလိုဘဲ အခုချက်ချင်း လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့၊ လုပ်လည်း လုပ်ဆောင်ပေးရမယ့် လက်ငင်း ခြေလှမ်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို လက်ငင်း ခြေလှမ်းတွေနဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို ပြန်လည် မပေးအပ်နိုင်ဘူး ဆိုရင်၊ ကျွန်တော်တို့ ပြောနေတဲ့ "ငြိမ်းချမ်းရေး" ဆိုတာ နစ်နာသူတွေရဲ့ မျက်ရည်တွေအပေါ်မှာ တည်ဆောက်ထားတဲ့ သရုပ်ပျက် ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်သာ ဖြစ်နေပါလိမ့်မယ်။

**(နိဂုံး - အနာဂတ်အတွက် ရွေးချယ်မှု)**

ပရိသတ်ကြီးခင်ဗျာ... ဟောပြောမှုရဲ့ နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ကျွန်တော် အလေးအနက်ထား ပြောကြားလိုတာကတော့...

“အလင်းဝင်ခြင်း” ဆိုတာကို သွေးထွက်သံယိုမှု လျှော့ချရေး ခြေလှမ်းတစ်ခုအနေနဲ့ လက်ခံနိုင်ပေမယ့်၊ အဲဒါဟာ ရာဇဝတ်မှုတွေကို ဆေးကြောပေးမယ့် “အပြစ်လွတ် ငြိမ်းချမ်းရေး” လုံးဝ မဖြစ်စေရပါဘူး။ တရားမျှတမှု မပါတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ အချိန်မရွေး ပြန်ပေါက်ကွဲနိုင်တဲ့ ဗုံးတစ်လုံးကို ဖုံးကွယ်ထားတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။

ချစ်လှစွာသော မိသားစုဝင်တွေကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရသူတွေရဲ့ ရင်ထဲက နာကျင်မှုတွေကို တရားဥပဒေနဲ့ မကုစားပေးနိုင်ဘူး ဆိုရင်၊ ကျွန်တော်တို့ တည်ဆောက်မယ့် အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားဆိုတာ သဲနဲ့ ဆောက်ထားတဲ့ ရဲတိုက်လိုပဲခဏတာအတွင်းမှာပဲ ပြိုကျသွားပါလိမ့်မယ်။

ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့မှုတွေ၊ ဥပဒေမဲ့ သတ်ဖြတ်မှုတွေကို နောက်ကွယ်မှာ ထားခဲ့ပြီး ခိုင်မာတောင့်တင်းတဲ့ နိုင်ငံတော်သစ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ချင်တယ်ဆိုရင်... ကျွန်တော်တို့မှာ ရဲရင့်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ရှိဖို့လိုပါတယ်။ အဲဒါကတော့ **“အပြစ်ရှိသူကို အပြစ်ပေးရဲတဲ့ သတ္တိနဲ့၊ နစ်နာသူတွေအတွက် တရားမျှတမှုကို ဖော်ဆောင်ပေးရဲတဲ့ သတ္တိ”** ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသတ္တိတွေနဲ့သာ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်ကို အလင်းရောင် အစစ်အမှန်ဆီကို ခေါ်ဆောင်သွားနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။