ဒီနေ့ခေတ်မှာ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာတွေ ဖွင့်လိုက်တိုင်း၊ သတင်းတွေ ကြည့်လိုက်တိုင်း ကျွန်တော်တို့ အတွေ့ရဆုံးက "ပဋိပက္ခ" တွေပါ။ ဘာလို့ ဒီလောက်တောင် ရန်ဖြစ်နေကြတာလဲ? အဖြေက ရိုးရိုးလေးပါ။ "ငါနဲ့မတူရင် ငါ့ရန်သူ" ဆိုတဲ့ အယူအဆကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့မှာတော့ **မတူကွဲပြားမှု (Diversity)** ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဒါကို လက်ခံပြီး **ငြိမ်းချမ်းစွာ ဘယ်လိုအတူယှဉ်တွဲနေထိုင်မလဲ ကိုအဂ်ဇစ်တန့်စ် (Coexistence)** ဆိုတာကို သမိုင်းသင်ခန်းစာအချို့နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပြောပြပေးသွားပါမယ်။

### ၁။ မတူကွဲပြားမှုဆိုတာ အလှတရားလား၊ အဆိပ်အတောက်လား?

ကျွန်တော်တို့ တစ်ခါတလေ စဉ်းစားကြည့်ဖူးလား။ ကမ္ဘာပေါ်မှာရှိတဲ့ ပန်းတွေအားလုံးက နှင်းဆီပန်းတွေချည်းပဲ ဖြစ်နေမယ်၊ လူတွေအားလုံးက ရုပ်ချင်းတူ၊ စိတ်ချင်းတူ၊ အကြိုက်ချင်းတူနေမယ်ဆိုရင် ဒီကမ္ဘာကြီးက ဘယ်လောက်တောင် ပျင်းဖို့ကောင်းလိုက်မလဲ။

တကယ်တော့ **"မတူကွဲပြားမှု"** ဆိုတာ သဘာဝတရားကပေးတဲ့ လက်ဆောင်ပါ။ လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ အယူအဆ ဆိုတာတွေက လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဝိသေသတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို အပြစ်လို့ မြင်နေသရွေ့တော့ ပဋိပက္ခက ရှိနေဦးမှာပဲ။ ပြဿနာက "မတူတာ" မှာ ရှိတာမဟုတ်ဘဲ "မတူတာကို ရန်သူလို့ သတ်မှတ်တဲ့ စိတ်" မှာပဲ ရှိတာပါ။

နောက်ထပ် ကျွန်တော်တို့ အလေးအနက်ထားပြီး ဆင်ခြင်ရမယ့် အချက်တစ်ခုရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ **"နိုင်ငံရေးခံယူချက် မတူလို့"** ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် ရန်သူလိုသတ်မှတ်ပြီး အသက်တွေကို နှုတ်ယူနေကြတဲ့ ကိစ္စပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

တကယ်တော့ နိုင်ငံရေးဆိုတာ မိသားစုတစ်ခု၊ တိုင်းပြည်တစ်ခု ပိုကောင်းလာအောင် ဘယ်လိုနည်းလမ်းနဲ့ သွားကြမလဲဆိုတာကို အဖြေရှာတဲ့ အလုပ်ပါ။ ကိုယ်ထောက်ခံတဲ့ ပါတီမတူတာ၊ ကိုယ်ယုံကြည်တဲ့ လမ်းစဉ်မတူတာဟာ "ရန်သူ" ဖြစ်ရမယ့် အကြောင်းရင်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့ခေတ်မှာ "ငါနဲ့လမ်းစဉ်မတူရင် ဒလန်"၊ "ငါနဲ့အမြင်မတူရင် သစ္စာဖောက်" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အမျိုးမျိုးတပ်ပြီး လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်နေကြတာဟာ တကယ့်ကို တုန်လှုပ်စရာကောင်းတဲ့ လမ်းမှားကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။

သမိုင်းမှာ ဘယ်နိုင်ငံ၊ ဘယ်ခေတ်မှာမဆို အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ အာဃာတကို အခြေခံပြီး တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ ဘယ်တော့မှ မအေးချမ်းခဲ့ပါဘူး။ လက်နက်နဲ့ အနိုင်ကျင့် သတ်ဖြတ်လိုက်လို့ ခဏတာ အနိုင်ရချင်ရလိမ့်မယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီကနေ ပေါက်ဖွားလာတဲ့ နာကျည်းမှုနဲ့ ကလဲ့စားချေလိုစိတ်တွေဟာ သံသရာလည်ပြီး နောင်လာနောက်သားတွေအထိ မီးဟုန်းဟုန်းတောက်စေတာပါ။

လူတစ်ယောက်ရဲ့ အသက်ဆိုတာ ဘာနဲ့မှ အစားထိုးလို့ မရပါဘူး။ နိုင်ငံရေးအယူအဆဆိုတာ အချိန်နဲ့အမျှ ပြောင်းလဲနိုင်ပေမဲ့ ဆုံးရှုံးသွားတဲ့ အသက်ကတော့ ပြန်မရနိုင်တော့ဘူးလေ။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့အားလုံး အသိတရားနဲ့ ဆင်ခြင်ကြဖို့ လိုပါတယ်။ လူသတ်မှုကို ဘယ်လိုခေါင်းစဉ်ပဲတပ်တပ် ဒါဟာ လူမဆန်တဲ့ လုပ်ရပ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အမုန်းတရားအခြေခံတဲ့ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွေကို ကျွန်တော်တို့ ပြတ်ပြတ်သားသား ဆန့်ကျင်ကြရပါမယ်။ လူသားချင်း စာနာထောက်ထားမှု ကင်းမဲ့သွားတဲ့ နိုင်ငံရေးဟာ ဘယ်တော့မှ ပြည်သူ့အတွက် ဖြစ်မလာနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် အမုန်းတရားတွေကို ရပ်တန့်ပြီး အသက်တွေကို တန်ဖိုးထားတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းဖြစ်အောင် အားလုံးက ဝိုင်းဝန်းထိန်းကျောင်းပေးကြဖို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။

### ၂။ သမိုင်းကပေးတဲ့ သင်ခန်းစာ (သွေးချောင်းစီးခဲ့ရတဲ့ အမှားများ)

သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်ရင် ကျွန်တော်တို့ သင်ခန်းစာယူစရာတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။

 * **ဥရောပက ဘာသာရေးစစ်ပွဲများ:** လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်က ဥရောပမှာ ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းကွဲတွေကြား "ငါ့အယူအဆမှ အမှန်၊ မင်းတို့က မိစ္ဆာ" ဆိုပြီး နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကြာအောင် တိုက်ခဲ့ကြတဲ့ စစ်ပွဲကြီး ရှိခဲ့ပါတယ်။ ရလဒ်ကတော့ လူသန်းပေါင်းများစွာ သေကြေပြီး တိုင်းပြည်တွေ ပျက်စီးခဲ့ရတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ သူတို့ "ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူနေထိုင်ရေး" (Peace of Westphalia) ဆိုတဲ့ လမ်းစဉ်ကို လက်ခံလိုက်ရပါတယ်။

 * **ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နဲ့ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု:** ဟစ်တလာရဲ့ နာဇီတွေဟာ "ဂျာမန်လူမျိုးဟာ အသာလွန်ဆုံး၊ ကျန်တဲ့လူမျိုးတွေဟာ အနိမ့်စားတွေ" ဆိုတဲ့ အစွန်းရောက်အယူအဆကို လက်ကိုင်ထားခဲ့ပါတယ်။ ဒီအတွေးအခေါ်ကြောင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုတွေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံး မီးဟုန်းဟုန်းတောက်ခဲ့ရပါတယ်။

ဒီသမိုင်းဖြစ်ရပ်တွေက ဘာကိုပြလဲဆိုတော့ **"ငါနဲ့မတူရင် ဖျက်ဆီးပစ်မယ်"** ဆိုတဲ့ အတွေးအခေါ်ဟာ ဘယ်သူ့အတွက်မှ မကောင်းဘူး၊ အားလုံးကို ငရဲတွင်းထဲ ဆွဲချသွားတာပဲ ဆိုတာပါပဲ။

### ၃။ အောင်မြင်တဲ့ ဥပမာများ (မတူပေမဲ့ အတူနေကြသူများ)

သမိုင်းမှာ အမှောင်ဖက်တင် ရှိတာမဟုတ်ပါဘူး။ အလင်းဖက်လည်း ရှိပါတယ်။

 * **အော်တိုမန်အင်ပါယာ (Ottoman Empire):** အထူးသဖြင့် သူ့ရဲ့ အထွတ်အထိပ်ကာလတွေမှာ မတူညီတဲ့ ဘာသာဝင်တွေ၊ လူမျိုးစုတွေကို သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုအတိုင်း နေထိုင်ခွင့်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ ပညာရေးမှာ တိုးတက်ခဲ့တာပါ။

 * **မျက်မှောက်ခေတ် စင်ကာပူ:** ကျွန်တော်တို့ အနီးနားက စင်ကာပူကို ကြည့်ပါ။ တရုတ်၊ မလေး၊ အိန္ဒိယ စတဲ့ လူမျိုးပေါင်းစုံ၊ ဘာသာပေါင်းစုံ စုနေတာပါ။ ဒါပေမဲ့ သူတို့မှာ "စည်းကမ်း" နဲ့ "အပြန်အလှန် လေးစားမှု" ရှိတယ်။ မတူတာကို အင်အားအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်လို့ ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းဖြစ်နေတာပါ။

### ၄။ အတူလက်တွဲ လျှောက်လှမ်းဖို့ ဘာတွေလိုအပ်သလဲ? (လက်တွေ့ကျကျ တွေးကြည့်ခြင်း)

"စကားပြောရင်တော့ ကောင်းတာပေါ့ဗျာ၊ လက်တွေ့မှာ ဘယ်လိုလုပ်မလဲ" လို့ မေးစရာရှိပါတယ်။ နည်းလမ်း ၃ ခုပဲ လိုပါတယ်။

**ပထမ - "နားလည်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း" (Empathy)**

လူတစ်ယောက်ဟာ ဘာလို့ ဒီလိုတွေးတာလဲ၊ ဒီလိုယုံကြည်တာလဲဆိုတာ သူ့နေရာကနေ ခဏလောက် ဝင်ကြည့်ပေးဖို့ပါ။ အားလုံးကို သဘောတူစရာ မလိုပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ "သူကတော့ ဒီလိုယုံကြည်တာပဲ" လို့ အသိအမှတ်ပြုပေးဖို့ လိုပါတယ်။

**ဒုတိယ - "အပြန်အလှန် လေးစားမှု" (Respect)**

ကိုယ်က ကိုယ့်ဘာသာတရားကို ချစ်သလို၊ သူလည်း သူ့ဘာသာတရားကို ချစ်မှာပဲ။ ကိုယ်က ကိုယ့်လူမျိုးကို ဂုဏ်ယူသလို၊ သူလည်း သူ့လူမျိုးကို ဂုဏ်ယူမှာပဲ။ ကိုယ်က အလေးထားခံချင်ရင် သူတစ်ပါးကိုလည်း အလေးထားရပါမယ်။

**တတိယ - "တူညီတဲ့အချက်ကို ရှာဖွေခြင်း" (Finding Common Ground)**

ကျွန်တော်တို့မှာ မတူတာတွေ အများကြီးရှိနိုင်ပေမဲ့ တူတာလေးတွေလည်း ရှိပါတယ်။ အားလုံးက ကောင်းကောင်းမွန်မွန် နေထိုင်ချင်ကြတယ်၊ သားသမီးတွေကို ပညာတတ်စေချင်တယ်၊ စားဝတ်နေရေး ပြေလည်ချင်ကြတယ်။ ဒီလို အခြေခံကျတဲ့ "လူသားချင်းစာနာမှု" ပေါ်မှာ အခြေခံပြီး လက်တွဲကြရမှာပါ။

### နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောချင်တာက

ကမ္ဘာကြီးဟာ တူရိယာပေါင်းစုံပါဝင်တဲ့ တေးဂီတအဖွဲ့ကြီး "အိုးကတ်စထရာ (Orchestra) နဲ့ တူပါတယ်။ ပတ္တလားကလည်း သူ့အသံနဲ့သူ၊ စန္ဒယားကလည်း သူ့အသံနဲ့သူ၊ ဝါးလက်ခုပ်ကလည်း သူ့အသံနဲ့သူပါ။ အသံချင်း မတူပေမဲ့ စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်လိုက်ရင်တော့ နားထောင်လို့ကောင်းတဲ့ သီချင်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်လာပါတယ်။

အသံတွေအားလုံးကို လိုက်ပိတ်နေရင်တော့ ဆူညံသံ ဒါမှမဟုတ် တိတ်ဆိတ်ခြောက်ကပ်မှုပဲ ကျန်ပါလိမ့်မယ်။

ဒါကြောင့် "ငါနဲ့မတူရင် ရန်သူ" ဆိုတဲ့ အတွေးဟောင်းကို ဖျက်ပစ်ပါ။ **"မတူတာဟာ အင်အား၊ အတူနေတာဟာ အနုပညာ"** လို့ သတ်မှတ်ပြီး ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို အတူတူ တည်ဆောက်ကြပါစို့လို့ တိုက်တွန်းရင်း ဒီနေ့ သုံးသပ်ချက်ကို ဒီမှာပဲ ရပ်နားပါရစေ။

အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်

နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။