ဒီကနေ့ ကျွန်တော်တို့ ဆွေးနွေးတင်ပြသွားမှာကတော့ "တော်လှန်ရေးတစ်ခုရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ သင်ခန်းစာ" အကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့မြေပုံပေါ်မှာ အချမ်းသာဆုံးနိုင်ငံစာရင်းဝင်ခဲ့တဲ့ လစ်ဗျားနိုင်ငံဟာ အာဏာရှင်ကို ဖြုတ်ချပြီးတဲ့နောက် ဘာကြောင့် ပြာပုံဘဝ ရောက်သွားရတာလဲ? ဆိုတာကို သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်ပါ။

လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၁၁ ခုနှစ်က လစ်ဗျားပြည်သူတွေဟာ "ဒီမိုကရေစီ" ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်၊ "လွတ်လပ်ခွင့်" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ လက်နက်ကိုင် အကြမ်းဖက် တော်လှန်ရေးကို ဆင်နွှဲခဲ့ကြတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ ၄၂ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်လာတဲ့ အာဏာရှင် မူအာမာ ဂဒါဖီ (Muammar Gaddafi) ကို ဖြုတ်ချဖို့ပါ။

နောက်ဆုံးမှာ ဂဒါဖီ ပြုတ်ကျသွားခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရလဒ်က ပြည်သူတွေ မျှော်လင့်ထားသလို ဖြစ်မလာခဲ့ပါဘူး။ လက်နက်ကိုင် အုပ်စုတွေက မြို့အလိုက်၊ နယ်မြေအလိုက် ပေါ်ပေါက်လာပြီး ဗိုလ်ကျစိုးမိုးနေကြတာ အခု2026အထိပါပဲ။ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာတဲ့အထိ တိုင်းပြည်မှာ အစိုးရက နှစ်ဖွဲ့၊ သုံးဖွဲ့ ဖြစ်နေပြီး တစ်ဖွဲ့နဲ့တစ်ဖွဲ့ အသိအမှတ် မပြုကြဘူး။ 

၂၀၁၁ တော်လှန်ရေးတုန်းက ဂဒါဖီကို တိုက်ထုတ်ဖို့ မြို့အလိုက်၊ နယ်မြေအလိုက် "မီလီရှား (Militia)" လို့ ခေါ်တဲ့ အရပ်သား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ အများကြီး ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဂဒါဖီလည်း ပြုတ်ရော၊ ဒီအဖွဲ့တွေဟာ ပုံမှန် စစ်တပ်တစ်ခုလို လက်နက်စွန့်ပြီး အစိုးရအောက်ကို ဝင်ရမယ့်အစား သူတို့ကိုယ်သူတို့ "မြို့စား နယ်စား အသေးစားအာဏာရှင်လက်သစ်" တွေအဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ကြပါတယ်။

ဒီနေ့ လစ်ဗျားမှာ ဘာဖြစ်နေလဲဆိုတော့ တရားဝင် စစ်တပ်ဆိုတာထက် ဒီလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေက ပိုပြီး အားကောင်းနေပါတယ်။ သူတို့ဟာ မြို့တွေနယ်‌ေတွကို ခွဲဝေအုပ်စိုးယူထားကြပြီး တစ်ဖွဲ့နဲ့တစ်ဖွဲ့ နယ်မြေလုတာ၊ အာဏာလုတာတွေကြောင့် နေ့တိုင်းလိုလို ပစ်ခတ်သံတွေ တိုက်ပွဲသံ ကြားနေရတုန်းပါပဲ။ ပြည်သူတွေမှာ အရင်တုန်းက အာဏာရှင် တစ်ယောက်တည်းကိုပဲ ကြောက်ရတာ ဖြစ်ပေမဲ့၊ အခုတော့ လမ်းတိုင်း၊ မြို့တိုင်းမှာရှိတဲ့ လက်နက်ကိုင်အကြမ်းဖက်သမား သူပုန်တွေကို ကြောက်နေရတဲ့ ဘဝ ရောက်သွားပါတယ်။

ဂဒါဖီဟာ သူ အာဏာလက်လွှတ်ရခါနီးအချိန်မှာ ကမ္ဘာကိုရော၊ သူ့ပြည်သူတွေကိုပါ သတိပေးစကားတွေ ပြောခဲ့ပါတယ်။ သူ နောက်ဆုံး ပြောခဲ့တဲ့ မိန့်ခွန်းတစ်ခုမှာ —

> *"ငါသာ အာဏာမရှိတော့ရင် လစ်ဗျားဟာ အစွန်းရောက်တွေရဲ့ နားခိုရာ ဖြစ်သွားလိမ့်မယ်။ အနောက်အုပ်စုက မင်းတို့ကို ကယ်တင်မှာမဟုတ်ဘူး၊ သူတို့က မင်းတို့ရဲ့ ရေနံကိုပဲ လိုချင်တာ။ ငါမရှိရင် မြေထဲပင်လယ်ဟာ သွေးချောင်းစီးပြီး ဥရောပဆီကို ဒုက္ခသည်လှိုင်းလုံးတွေ ရိုက်ခတ်သွားလိမ့်မယ်"* လို့ သူက ပြောခဲ့ဖူးတယ်။ အဲ့ဒီတုန်းကတော့ လူတွေက ဒါကို အာဏာရှင်တစ်ယောက်ရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုလို့ပဲ မြင်ခဲ့ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့ လစ်ဗျားရဲ့ အခြေအနေကို ကြည့်ရင် သူပြောခဲ့တာတွေက တကယ့်လက်တွေ့ ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ရှင်းရှင်းပြောရရင် ဂဒါဖီပြောခဲ့တာထက်တောင် ပိုဆိုးပါသေးတယ် ။ အခုဆို လစ်ဗျားဟာ အာဖရိကကနေ ဥရောပကို လူကုန်ကူးတဲ့ လမ်းကြောင်းကြီး ဖြစ်နေသလို၊ အိုင်အက်စ် (IS) လို အကြမ်းဖက်အစွန်းရောက်အုပ်စုတွေ ခြေကုပ်ယူရာနေရာ ဖြစ်သွားခဲ့ရပါတယ်။

> 

### **၃။ အာဖရိက ခေါင်းဆောင်တွေက ဘာကြောင့် ဂဒါဖီကို ထောက်ခံခဲ့တာလဲ?**

ဂဒါဖီကို အနောက်နိုင်ငံတွေက အာဏာရှင်လို့ သတ်မှတ်ပေမဲ့ အာဖရိက ခေါင်းဆောင် တော်တော်များများကတော့ သူ့ကို "အာဖရိကရဲ့ ဘုရင်များ၏ အရှင်သခင်" လို့တောင် တင်စားခဲ့ကြပါတယ်။ အထူးသဖြင့် တောင်အာဖရိက ခေါင်းဆောင်ကြီး နယ်လ်ဆင် မင်ဒဲလား (Nelson Mandela) ဆိုရင် ဂဒါဖီကို အခိုင်အမာ ထောက်ခံခဲ့သူပါ။ မင်ဒဲလားက —

> *"ကျွန်တော်တို့ အခက်ခဲဆုံးအချိန်၊ လူဖြူတွေက ကျွန်တော်တို့ကို ဖိနှိပ်ထားတဲ့ အသားအရောင်ခွဲခြားမှု ကာလတုန်းက ဂဒါဖီဟာ ကျွန်တော်တို့ဘက်က ရပ်တည်ပေးခဲ့တာ။ ကိုယ်ကျိုးရှာတဲ့ အနောက်နိုင်ငံတွေက အခုမှ လာပြီး ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မိတ်ဆွေကို ရန်သူလို့ သတ်မှတ်ခိုင်းတာဟာ လက်ခံနိုင်စရာမရှိဘူး"* လို့ ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောခဲ့ပါတယ်။ 

ဇင်ဘာဘွေ ခေါင်းဆောင် ရောဘတ် မူဂါဘီ ကလည်း လစ်ဗျားကို နေတိုး (NATO) အဖွဲ့က ဗုံးကြဲတာဟာ ဒီမိုကရေစီအတွက်မဟုတ်ဘဲ အာဖရိကရဲ့ သယံဇာတကို လုယူတာလို့ ဝေဖန်ခဲ့ပါတယ်။ 

အာဖရိကနိုင်ငံတွေက ဂဒါဖီကို ချစ်တာထက် သူကူညီခဲ့တဲ့ "အာဖရိက ညီညွတ်ရေး" နဲ့ "အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ လက်အောက်က လွတ်မြောက်ရေး" ဆိုတဲ့ မူဝါဒတွေကို ပိုတန်ဖိုးထားခဲ့ကြတာပါ။

> 

### **၄။ အာဏာလေဟာနယ်ရဲ့ ဆိုးကျိုး (ယနေ့ လစ်ဗျား)**

တချိန်က လစ်ဗျားမှာ ပညာရေး အခမဲ့၊ ကျန်းမာရေး အခမဲ့၊ လျှပ်စစ်မီးကအစ အလကားနီးပါး သုံးခဲ့ရတာပါ။ အာဖရိကမှာ လူနေမှုအဆင့်အတန်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံပေါ့။ အခုတော့ ဘာဖြစ်နေပြီလဲ?

၁။ မြို့တော် ထရီပိုလီ (Tripoli) မှာ ကုလသမဂ္ဂက အသိအမှတ်ပြုထားတဲ့ အစိုးရတစ်ဖွဲ့ရှိသလို၊ အရှေ့ဘက် တိုဘရွတ် (Tobruk) မှာလည်း စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟက်ဖ်တာ ဦးဆောင်တဲ့ အပြိုင်အစိုးရ ရှိနေတယ်။ ဘယ်သူ့စကား နားထောင်ရမှန်း မသိတဲ့ အခြေအနေပါ။

လစ်ဗျားနိုင်ငံရဲ့ ဝင်ငွေ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဟာ "ရေနံ" က လာတာပါ။ ဒါပေမဲ့ အခုတော့ ဒီရေနံတွင်းတွေဟာ ပြည်သူ့အတွက် မဟုတ်တော့ဘဲ လက်နက်ကိုင် အကြးဖက် အုပ်စုတွေရဲ့ ခြိမ်းခြောက်စရာ လက်နက် ဖြစ်နေပါပြီ။

ဒီအဖွဲ့တွေဟာ အစိုးရဆီက ပိုက်ဆံလိုချင်ရင် ဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံရေးအရ အကြပ်ကိုင်ချင်ရင် ဖြစ်ဖြစ် ရေနံတွင်းတွေကို ပိတ်ပစ်လိုက်ကြပါတယ်။ "ငါတို့ကို ပိုက်ဆံမပေးရင် ဒီရေနံကို မထုတ်ရဘူး" ဆိုပြီး တိုင်းပြည်ရဲ့ အသက်သွေးကြောကို ညှစ်ထားကြတာပါ။

 ဒီလိုနဲ့ အချင်းချင်း သတ်ဖြတ်နေကြရင်း ရေနံထုတ်လုပ်မှုတွေ ရပ်ဆိုင်းကုန်တော့ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်မှာ လစ်ဗျားရဲ့ ရေနံနေရာ ပျောက်သွားပါတယ်။ ရလဒ်ကတော့ တိုင်းပြည်ရဲ့ ဘဏ္ဍာတိုက်ထဲကို ပိုက်ဆံမဝင်တော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်း ခန်းခြောက်လာတာပါပဲ။

တိုင်းပြည်မှာ ဝင်ငွေမရှိတော့တဲ့အခါ လစ်ဗျားဒိုင်နာ ငွေကြေးဟာလည်း တန်ဖိုး မရှိတော့ပါဘူး။ အရင်က အာဖရိကမှာ တန်ဖိုးအရှိဆုံး ဖြစ်ခဲ့တဲ့ သူတို့ငွေဟာ အခုတော့ စက္ကူစုတ်လို ဖြစ်နေပါပြီ။ ငွေကြေးဖောင်းပွမှု (Inflation) က ဘယ်လောက်ဆိုးလဲဆိုရင် -

ဘဏ်တွေမှာ ငွေထုတ်ဖို့ ရက်ပေါင်းများစွာ တန်းစီနေရပေမဲ့ ငွေထုတ်မရတဲ့ အခြေအနေတွေ ကြုံနေရတယ်။

အခြေခံ စားသောက်ကုန်တွေ ဖြစ်တဲ့ ပေါင်မုန့်၊ ဆီ၊ ဆန် ဈေးတွေဟာ အခြေခံလူတန်းစားတွေ လက်လှမ်းမမီအောင် တက်သွားပါတယ်။

လျှပ်စစ်မီးကလည်း တစ်နေ့ကို နာရီပေါင်းများစွာ ပြတ်တောက်နေပြီး အခြေခံ အဆောက်အအုံတွေ အားလုံး ပျက်စီးကုန်ပါတယ်။

တစ်ချိန်က အာရပ်ကမ္ဘာမှာ အချမ်းသာဆုံး ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ပြည်သူတွေဟာ အခုတော့ နောက်ဆုံးပေါ် နည်းပညာတွေကို အသုံးပြုနေရမယ့်အစား "ဒီနေ့ ငါတို့ဘယ်လို စားရမလဲ" ဆိုတဲ့ ပြဿနာကိုပဲ ဖြေရှင်းနေကြရပါတယ်။

အဆိုးရွားဆုံးကတော့ ပြည်သူအများစုက "နေရပ်စွန့်ခွာ တိမ်းရှောင်‌ကြရတဲ့လူတွေ (IDPs)တွေ" ဖြစ်လာတာပါပဲ။ လက်နက်ကိုင် အုပ်စုတွေနဲ့ မြို့ထဲမှာ တိုက်ပွဲဖြစ်ကြပြီဆိုရင် ပြည်သူတွေဟာ ကိုယ့်အိမ်ကိုယ်စွန့်ပြီး ဘေးလွတ်ရာကို ပြေးကြရပါတယ်။ တခြားနိုင်ငံကို ဒုက္ခသည်အဖြစ် သွားဖို့ မတတ်နိုင်တဲ့သူတွေက ကိုယ့်နိုင်ငံထဲမှာတင် ဒီမြို့ကနေ ဟိုမြို့ကို ပြေးနေရတာ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်ပါပြီ။

အရင်က ဂဒါဖီလက်ထက်မှာ လွတ်လပ်ခွင့် မရှိပေမဲ့ ပြည်သူ့ဘဝ "လုံခြုံမှု" နဲ့ "စားဝတ်နေရေး" က အာမခံချက် ရှိခဲ့တယ်။ အခု တော်လှန်ရေး ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ ခေါင်းဆောင် ဂဒါဖီကို ဖြုတ်ချခဲ့ပေမဲ့ ပြည်သူတွေကတော့ လွတ်လပ်ခွင့်လည်း မရ၊ လုံခြုံမှုလည်း မရှိ၊ စားဝတ်နေရေးလည်း ပျက်ပြားသွားတဲ့ ဘဝကို ရောက်သွားပါတယ်။

က‌ျနော်တို့ မြန်မာနိူင်ငံသားတွေအနေနဲ့ ဒီအချိန်မှာ ‌စဉ်းစားစရာ တွေးတောစရာ တစ်ခုခု ကျန်ရစ်နေမယ်ဆိုတာ အသေအခြာပါပဲ ၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ကျနော်နိူင်ငံ‌ရဲ့ လက်ရှိအချိန်ကာလနဲ့ ပြည်သူတွေ ကြုံတွေ့နေရတာတွေက ထပ်တူကျနေလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ် ။ 

ကျနော်တို့နိူင်ငံကလည်း တပ်မတော်ရှိနေလို့သာ ပြည်ထောင်စုကြီးက ဒီလောက်ထိ မပျက်ဆီး မပြိုကွဲပဲ ရပ်တည်နေနိူင်တာပါ ၊ ဒါကြောင့် တပ်မတော်နဲ့ မျိုးချစ်ရဟန်းပြည်သူတွေက လက်တွဲပြီး အသက်သွေးချွေးတွေ ပေးဆပ်ပြီး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နေကြတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ။ ထားပါ ဒါတွေ မပြောတော့ပါဘူး 

လစ်ဗျားနိုင်ငံရဲ့ ဖြစ်ရပ်ကနေ ကျွန်တော်တို့ ရရှိတဲ့ သင်ခန်းစာကတော့ "အပြောင်းအလဲတစ်ခုကို မျှော်လင့်တဲ့အခါ အဖျေက်အမှောင့် လုပ်ရပ်တွေထက် တိုင်းပြည်တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းတွေက ပိုပြီးအရေးကြီးတယ်" ဆိုတာပါပဲ။ 

မြန်မာပြည်သူတွေ အဓိက သိထားရမှာက

နိုင်ငံတကာရဲ့ ကြားဝင်စွက်ဖက်မှုဟာလည်း အဖြေမဟုတ်ဘူးဆိုတာ လစ်ဗျားက သက်သေပြနေပါတယ်။ နေတိုးအဖွဲ့က ဗုံးကြဲပေးပြီး ဂဒါဖီကို ဖြုတ်ချပေးခဲ့ပေမဲ့၊ ပြာပုံဖြစ်သွားတဲ့ တိုင်းပြည်ကို ပြန်ထူထောင်ဖို့ကျတော့ သူတို့ က တာဝန်မယူခဲ့ကြပါဘူး။

တိုင်းပြည်တစ်ခု နိူင်ငံတစ်ခုကို ဖျက်ဆီးဖို့ကိုပဲ နိူင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတွေက ငွေရော လူရော လက်နက်ရော ထောက်ပံ့ကူညီတတ်ကြတာဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်တစ်ခု နိူင်ငံတစ်ခု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဖို့ စည်းလုံးညီညွှတ်မှုကိုတွေကိုတော့ ‌ကူညီဆောင်ရွက်မပေးကြပါဘူး ။

ဒါတွေကို တိုင်းရင်းသား ညီအကိုမောင်နှမတွေရော ကောင်းကောင်းကြီး သဘောပေါက် နားလည်ကြဖို့ လိုအပ်နေပြီ ဖြစ်ပါတယ် ။

နိဂုံးချုပ်ရရင်... လစ်ဗျားဟာ အာဏာရှင်စနစ်ကနေ လွတ်မြောက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပေမဲ့ အာဏာရှင်စနစ်ထက် ပိုဆိုးတဲ့ "မင်းမဲ့ဝါဒစနစ် (Anarchy system)" ပရမ်းပတာ အခြေအနေထဲကို ရောက်သွားခဲ့တာပါ။ 

ကျနော်တို့ မြန်မာနိူင်ငံသားတွေအနေနဲ့ သင်ခန်းစာယူကြရမှာက တော်လှန်ပုန်ကန် သူပုန်သူကန်လုပ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ‌ပျက်ဆီးစေတဲ့ အဖျက်အမှောက်လုပ်ငန်းတွေဖြစ်တဲ့ လူသတ်မိုင်းထောင်ဗုံးခွဲ ဓားပြတိုက်ပြန်ပေးဆွဲ အလုပ်တွေ လုပ်နေကြမယ့်အစား တိုင်းပြုပြည်ပြုဖြစ်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးခရီးလမ်းကို ရဲရဲကြီး လျှောက်လှမ်းကြပါလို့ ပြောချင်ပါတယ် ။

ဒီနေ့ တင်ဆက်မှုကတော့ ဒီလောက်ပါပဲ။ 

အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ် ။