အားလုံးပဲ မင်္ဂလာအပေါင်းနဲ့ ပြည့်စုံကြပါစေခင်ဗျာ။

ဒီနေ့ ကျွန်တော် ပြောကြားဆွေးနွေးချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကတော့ "လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ လူမှုကျင့်ဝတ်" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

"လူ့အခွင့်အရေး" human rights... ဒီစကားလုံးကို ကြားလိုက်တာနဲ့ ကျွန်တော်တို့ ဘာကို ပြေးမြင်ကြပါသလဲ။

ကုလသမဂ္ဂ အစည်းအဝေးခန်းမကြီးတွေကို မြင်ကြလား၊ ဥပဒေစာအုပ်ကြီးတွေကို မြင်ကြလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဆန္ဒပြပွဲတွေကို ပြေးမြင်မိကြလား။

တကယ်တော့ လူ့အခွင့်အရေးဆိုတာ အဲဒီလောက်ကြီး ဝေးကွာတဲ့ အရာမဟုတ်ပါဘူး။ လူ့အခွင့်အရေးဆိုတာ "ကျွန်တော်တို့ မနက်အိပ်ရာထတာနဲ့ စတင်ထိတွေ့ရတဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ အိမ်မှာ၊ ရုံးမှာ၊ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်မှာ၊ ဘတ်စ်ကားပေါ်မှာ လူတစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် ဆက်ဆံတဲ့ ပုံစံ... အဲဒါ လူ့အခွင့်အရေးရဲ့ အခြေခံပါပဲ။

ဒီနေ့ ကျွန်တော် ပြောချင်တာက ဥပဒေပုဒ်မတွေ အကြောင်း မဟုတ်ပါဘူး။ လူ့အခွင့်အရေးတောင်းဆိုခဲ့ကြတဲ့ သမိုင်းတွေ လူထုတိုက်ပွဲတွေနဲ့ ဆန္ဒပြပွဲတွေအကြောင်းတွေလည်း မဟုတ်ပါဘူး ။ ကျွန်တော်တို့ နှလုံးသားထဲမှာ ရှိထားသင့်တဲ့၊ လူအချင်းချင်း ဆက်ဆံတဲ့အခါ ထားရှိရမယ့် "လူမှုကျင့်ဝတ် (Social Ethics)" တွေအကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

[လေသံကို အနည်းငယ် လေးနက်စေပြီး ပရိသတ်ကို မေးခွန်းထုတ်ဟန်ဖြင့် ကြည့်ပါ]

ပထမဆုံး ကျွန်တော် မေးချင်ပါတယ်။ လူ့အခွင့်အရေးရဲ့ အနှစ်သာရက ဘာလဲ။

အဖြေက ရိုးရှင်းပါတယ်။ "လူကို လူလို မြင်တာပါ"။

ကျွန်တော်တို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ လူတစ်ယောက်ကို တန်ဖိုးဖြတ်တဲ့အခါ ဘာတွေနဲ့ ဖြတ်လေ့ရှိလဲ။

သူက ဘာလူမျိုးလဲ၊ ဘာဘာသာ ကိုးကွယ်လဲ၊ ပိုက်ဆံဘယ်လောက်ရှိလဲ၊ ပညာ ဘယ်လောက်တတ်လဲ၊ ရာထူးရာကန်က ဘယ်အဆင့်ရှိလဲ... စသဖြင့်ပေါ့။

ဒါပေမဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ကျင့်ဝတ်အရဆိုရင်တော့ - လူတစ်ယောက်ဟာ "လူဖြစ်နေခြင်း" ဆိုတဲ့ အချက်တစ်ခုတည်းနဲ့တင် အပြန်အလှန် လေးစားမှုကို ခံယူထိုက်ပါတယ်။

ဥပမာလေး တစ်ခု ပြောပြချင်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ စားသောက်ဆိုင်သွားတဲ့အခါ စားပွဲထိုးလေးကို ဆက်ဆံတဲ့ပုံစံနဲ့ ကုမ္ပဏီက မန်နေဂျာကို ဆက်ဆံတဲ့ပုံစံ တူရဲ့လား။

တကယ်လို့ မတူဘူးဆိုရင်၊ အဲဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လူမှုကျင့်ဝတ်မှာ ဟာကွက်ရှိနေပါပြီ။

ဆရာဝန် တစ်ယောက်ကို ဆက်ဆံတာနဲ့ သူနာပြုဆရာမတစ်ယောက်ကို ဆက်ဆံတဲ့ပုံစံ မတူညီဘူးဆိုရင်တောင် ကျနော်တို့ရဲ့ လူမှုကျင့်ဝတ်မှာ လိုအပ်ချက်တွေ ရှိနေတာ အသေအခြာပါပဲ ။ 

အခုလိုပြောလို့ ရာထူးကြီးတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တွေ ပညာတတ်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေကို မလေးမစား ဆက်ဆံဖို့ ပြောနေတာမဟုတ်ဘူး ဆိုတာ သတိထားပေးပါ ။

လူ့အခွင့်အရေးကို လေးစားတဲ့ လူမှုကျင့်ဝတ်ဆိုတာ အောက်ခြေသိမ်းဝန်ထမ်းပဲဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ပဲဖြစ်ဖြစ် "လူသားတစ်ယောက်အနေနဲ့ တန်းတူ လေးစားမှု" ပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ပထမဆုံး ကျင့်ဝတ်ကတော့ - "ဘယ်သူ့ကိုမဆို ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း မရှိဘဲ လေးစားသမှု ပြုခြင်း" ပါ။

စကားပြောရင် ရိုင်းရိုင်းစိုင်းစိုင်း မပြောတာ၊ အော်ကြီးဟစ်ကျယ် မလုပ်တာ၊ သူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို မထိခိုက်အောင် နေတာ... ဒါတွေဟာ လူ့အခွင့်အရေးကို လိုက်နာခြင်းပါပဲ။

[လက်ဟန်ခြေဟန် အနည်းငယ်သုံး၍ ပိုမို တက်ကြွစွာ ပြောပါ]

ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ ပြောချင်တာကတော့ "လွတ်လပ်ခွင့်" အကြောင်းပါ။

လူအခွင့်အရေးလို့ ပြောလိုက်တာနဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ဆိုတာကိုပါ တွဲပြီး မြင်လာတဲ့အထိ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့လွတ်လပ်ခွင့်က ဒင်းဂါးပြားတစ်ခုရဲ့ ခေါင်းနဲ့ပန်းလို နီးကပ်လွန်းပါတယ် ၊ ပက်သက်ဆက်နွယ်မှုလည်း ရှိပါတယ် ။ 

လူတိုင်းက လွတ်လပ်ချင်ကြတယ်။ ကြိုက်တာပြောခွင့်၊ ကြိုက်တာလုပ်ခွင့် လိုချင်ကြတယ်။ မှန်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ "ငါ့လွတ်လပ်ခွင့်က သူများရဲ့ ပါးစပ်ဖျားမှာ ဆုံးတယ်" ဆိုတဲ့ စကားကို ကြားဖူးကြမှာပါ။

လူမှုကျင့်ဝတ်အရ စောင့်ထိန်းရမှာက - "မိမိရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကြောင့် သူတစ်ပါး ထိခိုက်နစ်နာမှု မရှိစေရ" ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။

ဒီခေတ်မှာ အဆိုးဆုံးက ဘာလဲ အားလုံးသိကြမှာပါ။ အဲ့ဒါက Social Media ပါ။ 

ဖုန်းလေးတစ်လုံး ရှိတာနဲ့ ကီးဘုတ်ခုံနောက်ကနေ လူတစ်ယောက်ကို အသေအလဲ တိုက်ခိုက်နေကြတာတွေ တွေ့ရတယ်။

"ငါ့အကောင့်ပဲ ငါရေးချင်တာ ရေးမယ်ကွာ" ဆိုပြီး သူများရဲ့ ရုပ်ရည်၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ၊ မိသားစုကိစ္စတွေကို ဝေဖန်နေကြတာ... ဒါဟာ လူ့အခွင့်အရေးကို ချိုးဖောက်နေတာပါ။

Body Shaming လုပ်တာ၊ Cyber Bullying လုပ်တာတွေဟာ လူမှုကျင့်ဝတ်နဲ့ လုံးဝ မညီပါဘူး။

ကိုယ်ချင်းစာတရား (Empathy) ဆိုတာ လူ့အခွင့်အရေးရဲ့ နှလုံးသည်းအိမ်တစ်ခုပါ။

ငါ့ကိုသာ ဒီလိုပြောရင် ငါခံနိုင်မလား၊ ငါ့မိသားစုကိုသာ ဒီလိုလုပ်ရင် ငါကြိုက်မလား... ဒီမေးခွန်းကို ကိုယ့်ကိုယ်ကို အမြဲမေးရပါမယ်။

လူ့အခွင့်အရေးနဲ့လွတ်လပ်ပိုင်ခွင့်လို့ ပြောရင် 

မတူကွဲပြားမှုတွေကို လက်ခံပေးခြင်းဟာလည်း ကျင့်ဝတ်တစ်ခုပါပဲ။ သူက ငါနဲ့ အယူအဆ မတူဘူး၊ သူကအနီ ငါကအစိမ်း ငါကအဖြု သူကအမည်း သူက ငါနဲ့ အသားအရောင် မတူဘူး... ဒါပေမဲ့ သူက ငါ့ရန်သူ မဟုတ်ဘူး။

ဒီစိတ်ဓာတ်ကို မွေးမြူနိုင်မှသာ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို တည်ဆောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ကျနော်တို့နိူင်ငံ စစ်ပွဲတွေ တိုက်ပွဲတွေပြင်းထန်နေတာ အချင်းချင်း သွေးကွဲပြီး အနီအစိမ်းခွဲခြားပြီး သတ်ဖြတ်နေကြတာက အဲ့ဒီမတူညီမှုနဲ့ ရပ်တည်မှူတွေကို လက်မခံနိူင်ကြပဲ စိတ်ထင်ရာတွေ လုပ်နေကြလို့ပဲ ကျနော်တို့ရဲ့ မြန်မာမြေက သွေးညီနံတွေ ယမ်းနံ့တွေနဲ့ သေနတ်သံဗုံးသံတွေကြောင့် မငြိမ်းမချမ်းဖြစ်နေကြတာပါပဲ ။ သူ့ကြောင့် ငါ့ကြောင့် အပြစ်တင်ကြရင်းနဲ့ပဲ ပြည်တွင်းစစ် သက်ဆိုးအရှည်ကြာဆုံးနိူင်ငံ အဖြစ်နဲ့ရော ကမ္ဘာမှာ ဘိန်းစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး နိူင်ငံ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများပြားတဲ့ နိူင်ငံလို့ အရှေ့တောင်အာရှမှာ နာမည်ဆိုးနဲ့ ရပ်တည်နေနေရတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ။ 

ထားပါ ဒါတွေမပြောလိုတော့ပါဘူး လိုရင်းပဲ ဆက်ပြောပါမယ် ။

[လေသံကို နူးညံ့ပျော့ပျောင်းစေပြီး ပရိသတ်နှင့် eye contact သေချာယူပါ]

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ပြောချင်တာကတော့ "တာဝန်" အကြောင်းပါ။

လူ့အခွင့်အရေးလို့ ပြောရင် "ရပိုင်ခွင့်" တွေကိုပဲ တွေးမိတတ်ကြတယ်။ တကယ်တော့ ရပိုင်ခွင့်နဲ့ တာဝန်ဆိုတာ ခေါင်းနဲ့ ပန်းလိုပါပဲ။ ဒွန်တွဲနေပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ စောင့်ထိန်းရမယ့် လူမှုကျင့်ဝတ်က ဘာလဲဆိုတော့ - "မတရားမှုကို မြင်ရင် မသိချင်ယောင်ဆောင် မနေခြင်း" ပါ။

လမ်းမပေါ်မှာ အမျိုးသမီးတစ်ယောက် အနိုင်ကျင့်ခံနေရတာ မြင်ရင် ကူညီပေးတာ၊ မသန်စွမ်းသူတစ်ယောက်ကို နေရာဖယ်ပေးတာ၊ ကလေးတွေကို အကြမ်းဖက်မှုကနေ ကာကွယ်ပေးတာ... ဒါတွေဟာ လူ့အခွင့်အရေး ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတွေရဲ့ ကျင့်ဝတ်တွေပါပဲ။

ကျွန်တော်တို့ဟာ ကိုယ့်အခွင့်အရေးအတွက်ပဲ အော်ဟစ်တောင်းဆိုနေပြီး ဘေးလူရဲ့ ဒုက္ခကို လျစ်လျူရှုထားမယ်ဆိုရင် အဲဒါ အတ္တဆန်တာပဲ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

အားနည်းသူကို ဖေးမတာ၊ အမှန်တရားဘက်က ရပ်တည်ပေးတာဟာ လူတစ်ယောက်အနေနဲ့ ရှိရမယ့် အမြင့်မြတ်ဆုံး ကျင့်ဝတ်ပါပဲ။

"နောက်ဆုံးအနေနဲ့... ကျွန်တော်တို့ အားလုံး အထင်မှားနေတဲ့ အရာတစ်ခုကို ပြင်ဆင်ပြီးမှ စကားကို အဆုံးသတ်ချင်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့က 'လူ့အခွင့်အရေး' လို့ ပြောလိုက်တာနဲ့ အစိုးရကို ပြေးမြင်ကြတယ်။ အုပ်ချုပ်သူ လူတန်းစားဆီမှာ တောင်းဆိုရမယ့်အရာ၊ သူတို့ ပေးမှ ရမယ့်အရာလို့ ထင်နေကြတယ်။

တကယ်တော့ မဟုတ်ပါဘူးခင်ဗျာ။ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။

စဉ်းစားကြည့်ဗျာ... နိုင်ငံတစ်ခုမှာ ဥပဒေတွေ ဘယ်လောက်ကောင်းကောင်း၊ အုပ်ချုပ်သူက ဘယ်လောက်ပဲ တော်နေပါစေ...

ကျွန်တော်တို့ အချင်းချင်းက လမ်းပေါ်မှာ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် ရိုင်းစိုင်းနေမယ်၊ အလုပ်ခွင်မှာ တစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် ခြေထိုးနေမယ်၊ အိမ်ထဲမှာ ကိုယ့်သားမယား ကိုယ့်မိသားစုကို အနိုင်ကျင့်နေမယ်ဆိုရင်...

ဘယ်အစိုးရ၊ ဘယ်ဥပဒေကမှ ကျွန်တော်တို့ကို လာပြီး 'လူ့အခွင့်အရေး' ရအောင် လုပ်ပေးလို့ မရပါဘူး။

လူ့အခွင့်အရေးဆိုတာ "အပေါ်ကနေ အောက်ကို" (Vertical) စီးဆင်းလာပြီး ပေးသနားရတဲ့ အရာ မဟုတ်ပါဘူး။

လူ့အခွင့်အရေး ဆိုတာ "ဘေးတိုက်" (Horizontal) စီးဆင်းရမယ့် အရာပါ။

ကျွန်တော်က ခင်ဗျားကို ပေးရမယ်၊ ခင်ဗျားက ကျွန်တော့်ကို ပြန်ပေးရမယ်။ ပြည်သူ အချင်းချင်းကြားမှာ ထားရှိရမယ့် "စာနာမှု တံတား" တစ်စင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။

သူများနိုင်ငံတွေမှာ လူ့အခွင့်အရေး ထွန်းကားတယ်ဆိုတာ အစိုးရကောင်းလို့ချည်းပဲ မဟုတ်ပါဘူး။

သူတို့နိုင်ငံသားတွေ ကိုယ်တိုင်က တန်းစီတာကို လေးစားလို့၊ သူတစ်ပါးရဲ့ ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်ခွင့်ကို တန်ဖိုးထားလို့၊ အားနည်းသူကို မစော်ကားတတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်ရှိလို့ ထွန်းကားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့်... အခွင့်အရေးဆိုတာ တောင်းဆိုမှ ရတာမဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်တိုင်က စပြီး ပေးဆပ်လိုက်မှ ရရှိလာတဲ့ အရာဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သတိရစေချင်ပါတယ်။

ကိုယ့်ဘေးနားက လူကို လေးစားလိုက်တာဟာ ကိုယ့်နိုင်ငံရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးကို မြှင့်တင်လိုက်တာပါပဲ။

အစိုးရဆီက အပြောင်းအလဲကို မစောင့်ပါနဲ့။ ကိုယ်တိုင်က စပြီး ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။

အဲဒီလို ပြောင်းလဲတဲ့ လူတစ်ယောက်ချင်းစီ များလာမှသာ ကျွန်တော်တို့ မျှော်လင့်တဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ပြည့်ဝတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းဆိုတာ ဖြစ်လာမှာပါခင်ဗျာ။

[အသံကို တည်ကြည်လေးနက်စွာဖြင့် နိဂုံးချုပ်ပါ]

မိတ်ဆွေများခင်ဗျာ...

ချုပ်ပြီးပြောရရင် လူ့အခွင့်အရေးဆိုတာ စာအုပ်ကြီးတွေထဲမှာ ရှိတာမဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာ၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နေ့စဉ်လုပ်ရပ်တွေထဲမှာ ရှိနေတာပါ။

(၁) လူကို လူလို တန်ဖိုးထားပါ။

(၂) ကိုယ်ချင်းစာစိတ်နဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို သုံးစွဲပါ။

(၃) အားနည်းသူတွေကို ဖေးမကူညီပါ။

ဒီအချက်တွေကို ကျွန်တော်တို့ တစ်ဦးချင်းစီက စောင့်ထိန်းလိုက်တာနဲ့ ကျွန်တော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးက ပိုပြီး နေပျော်စရာကောင်းတဲ့၊ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ ကမ္ဘာလေး ဖြစ်လာမှာ အသေအချာပါပဲ။

ဒီနေ့ကစပြီး လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ လူမှုကျင့်ဝတ်တွေကို ကိုယ့်ကိုယ်ကိုကနေစပြီး မိမိအိမ်နဲ့ မိသားစုကနေ မိမိပတ်ဝန်းကျင်ကနေ လက်တွေ့ကျင့်သုံးကြပါစို့လို့ တိုက်တွန်းရင်း နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။

အားလုံးကို ကျေ

းဇူးတင်ပါတယ်။

[ခေါင်းညွှတ်အရိုအသေပေးပြီး စင်ပေါ်မှ ဖြည်းညင်းစွာ ဆင်းပါ]