"မင်္ဂလာပါ လူကြီးမင်းများ ခင်ဗျာ/။

 လူကြီးမင်းတို့ကို ဆွေးနွေးတင်ပြချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကတော့ ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ်ဘဝတွေ၊ နိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်တွေနဲ့ တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေတဲ့ 'ဒီမိုကရေစီ' အကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီမိုကရေစီလို့ ပြောလိုက်ရင် ကျွန်တော်တို့ ပြေးမြင်တာက မဲပေးတာ၊ လွတ်လပ်ခွင့်ရတာ လို့ အလွယ်တကူ တွေးမိကြပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီမိုကရေစီဆိုတာ မှော်တုတ်တံလေး တစ်ချောင်း မဟုတ်ပါဘူး။ တစ်ချက်ဝှေ့ယမ်းလိုက်တာနဲ့ အရာအားလုံး ပြီးပြည့်စုံသွားတဲ့ စနစ်မျိုး မဟုတ်ပါဘူး။

သမိုင်းကို နည်းနည်းလေး ပြန်ကြည့်ရအောင်ပါ။ ဒီမိုကရေစီဆိုတာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂,၅၀၀ ကျော်က ဂရိနိုင်ငံ၊ အေသင် (Athens) မြို့ပြနိုင်ငံလေးကနေ စတင်ခဲ့တာပါ။ 'Demos' ဆိုတဲ့ ပြည်သူလူထု နဲ့ 'Kratos' ဆိုတဲ့ အာဏာ ဆိုတဲ့ စကားလုံး နှစ်ခုပေါင်းပြီး 'ပြည်သူ့အာဏာ' လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ အဲဒီခေတ်က လူတွေဟာ မြို့လယ်ကွင်းပြင်မှာ စုဝေးပြီး သူတို့ရဲ့ ကံကြမ္မာကို သူတို့ကိုယ်တိုင် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြတယ်။

ဒါပေမဲ့ ခေတ်တွေပြောင်းလာတဲ့အခါ လူဦးရေ သန်းချီရှိတဲ့ နိုင်ငံကြီးတွေမှာ ကွင်းပြင်တစ်ခုတည်း စုပြီး ဆုံးဖြတ်လို့ မရတော့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ကိုယ်စားလှယ်တွေကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်တဲ့ 'ကိုယ်စားပြု ဒီမိုကရေစီ' (Representative Democracy) စနစ်ကို ပြောင်းလဲကျင့်သုံးလာကြပါတယ်။

ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဝင်စတန်ချာချီ ပြောခဲ့ဖူးတဲ့ စကားတစ်ခွန်းရှိပါတယ်။ 'ဒီမိုကရေစီဆိုတာ အဆိုးရွားဆုံး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကြီးပါ။ တခြား စမ်းသပ်ခဲ့ဖူးတဲ့ စနစ်ဆိုးတွေ အားလုံးကို ဖယ်လိုက်ရင်ပေါ့' တဲ့။ ဟုတ်ပါတယ်။ ဒီမိုကရေစီက ပြီးပြည့်စုံတဲ့ စနစ်တစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့မှာ အားနည်းချက်တွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။"

[အပိုင်း ၁ - ဒီမိုကရေစီ၏ အားနည်းချက်များ] (၄ မိနစ်ခန့်)

"ဒါဆိုရင် ဒီမိုကရေစီရဲ့ အားနည်းချက်တွေက ဘာတွေလဲ...

 * ပထမအချက်က 'အများစုရဲ့ အာဏာရှင်ဆန်မှု (Tyranny of the Majority)' ပါပဲ။ ဒီမိုကရေစီဟာ မဲအများစုနဲ့ ဆုံးဖြတ်တာ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူများတိုင်း အမြဲတမ်း မှန်ကန်နေသလား။ မမှန်ပါဘူး။ မဲများတဲ့သူတွေက မဲနည်းတဲ့ လူနည်းစုရဲ့ အခွင့်အရေးကို ဖိနှိပ်မိသွားနိုင်တဲ့ အန္တရာယ် အမြဲရှိနေပါတယ်။ လူ ၁၀၀ မှာ ၅၁ ယောက်က သဘောတူတိုင်း ကျန်တဲ့ ၄၉ ယောက်ရဲ့ ဘဝတွေကို ဥပေက္ခာပြုပစ်လိုက်လို့ မရပါဘူး။

 * ဒုတိယအချက်က 'ဆုံးဖြတ်ချက်ချရာမှာ နှေးကွေးခြင်း' ဖြစ်ပါတယ်။ အာဏာရှင်စနစ်မှာ လူတစ်ယောက်တည်းက ချက်ချင်း ဆုံးဖြတ်လို့ရပေမယ့်၊ ဒီမိုကရေစီမှာတော့ လွှတ်တော်တွေမှာ ဆွေးနွေးရတယ်၊ ငြင်းခုံရတယ်၊ ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေနဲ့အညီ သွားရတဲ့အတွက် အရေးပေါ် ကိစ္စတွေမှာ နှေးကွေးကြန့်ကြာမှုတွေ ရှိတတ်ပါတယ်။

 * တတိယအချက်ကတော့ 'လူကြိုက်များရေးဝါဒ (Populism) ရဲ့ အန္တရာယ်' ပါ။ ရွေးကောက်ပွဲမှာ အနိုင်ရဖို့အတွက် နိုင်ငံရေးသမားတွေဟာ တကယ် လက်တွေ့မကျတဲ့၊ ဒါပေမဲ့ လူတွေ နားထောင်လို့ကောင်းမယ့် ကတိကဝတ်တွေ အလွယ်တကူ ပေးတတ်ကြပါတယ်။ မဲဆန္ဒရှင်တွေကလည်း သေချာ မစဉ်းစားဘဲ စိတ်ခံစားမှုနောက်ကို လိုက်ပြီး မဲပေးမိတဲ့အခါ တိုင်းပြည်အတွက် တကယ် အရည်အချင်းရှိတဲ့သူတွေ ထိပ်ပိုင်းကို ရောက်မလာနိုင်တဲ့ အားနည်းချက် ရှိပါတယ်။

ဒါတွေဟာ ကျွန်တော်တို့ မျက်ကွယ်ပြုထားလို့မရတဲ့ ဒီမိုကရေစီရဲ့ အားနည်းချက်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။"

[အပိုင်း ၂ - ဒီမိုကရေစီ ရှင်သန်ရန် လိုအပ်ချက်များ] (၄ မိနစ်ခန့်)

"ဒီအားနည်းချက်တွေကို ကျော်လွှားဖို့ဆိုရင် ဒီမိုကရေစီစနစ်ကြီး ခိုင်မာဖို့ ဘာတွေ လိုအပ်သလဲ။ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့မဲရုံတွေ ရှိရုံနဲ့ ဒီမိုကရေစီ မဖြစ်ပါဘူး။

 * အဓိက အလိုအပ်ဆုံးက 'ခိုင်မာတဲ့ အင်စတီကျူးရှင်းများ (Strong Institutions)' ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဘက်မလိုက်တဲ့ တရားစီရင်ရေးစနစ်နဲ့ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးပါပဲ။ လူတွေက ဥပဒေကို လေးစားလိုက်နာရသလို၊ အစိုးရကိုယ်တိုင်ကလည်း ဥပဒေအောက်မှာပဲ ရှိနေရပါမယ်။

 * နောက်တစ်ချက်က 'လွတ်လပ်ပြီး တာဝန်ခံမှုရှိတဲ့ မီဒီယာ' ပါ။ မီဒီယာဆိုတာ ဒီမိုကရေစီရဲ့ စတုတ္ထမဏ္ဍိုင်ပါ။ ပြည်သူတွေ မျက်စိပွင့် နားပွင့်ဖြစ်ဖို့၊ အစိုးရရဲ့ အမှားတွေကို ထောက်ပြနိုင်ဖို့ လွတ်လပ်တဲ့ သတင်းမီဒီယာတွေ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။

 * တတိယ လိုအပ်ချက်က 'ပညာရေးနဲ့ အသိပညာ' ပါပဲ။ အသိပညာ မကြွယ်ဝတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ ဒီမိုကရေစီပေးလိုက်ရင်၊ အဲဒီ ဒီမိုကရေစီဟာ အလွယ်တကူပဲ လူလိမ်တွေရဲ့ လက်လုပ်စားစရာ ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ ပြည်သူတွေဟာ ဘယ်အရာက အမှန်၊ ဘယ်အရာက အမှားဆိုတာကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်တဲ့ စဉ်းစားဆင်ခြင်ဉာဏ် (Critical Thinking) ရှိဖို့ အလွန်လိုအပ်ပါတယ်။

 * နောက်ဆုံး လိုအပ်ချက်က 'စီးပွားရေး တည်ငြိမ်မှု' ပါ။ ဝမ်းစာရေးအတွက် ရုန်းကန်နေရတဲ့ ပြည်သူတွေဆီကနေ နိုင်ငံရေးမှာ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်ဖို့ မျှော်လင့်လို့ မရပါဘူး။ ဒါကြောင့် အခြေခံ စီးပွားရေးနဲ့ လူနေမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားဖို့ကလည်း ဒီမိုကရေစီရဲ့ အုတ်မြစ်ပါပဲ။"

[အပိုင်း ၃ - နိုင်ငံသားတို့ စောင့်ထိန်းရမည့် လူမှုကျင့်ဝတ်များ (Democratic Ethics)] (၃ မိနစ်ခန့်)

"လူကြီးမင်းများ ခင်ဗျာ... စနစ်တစ်ခု ဘယ်လောက်ကောင်းကောင်း၊ အဲဒီစနစ်ကို အကောင်အထည်ဖော်မယ့် နိုင်ငံသားတွေဆီမှာ ကျင့်ဝတ်တွေ မရှိရင် ပျက်စီးသွားမှာပါပဲ။ ဒီမိုကရေစီမှာ လွတ်လပ်ခွင့် ရှိသလို၊ တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ခံမှုဆိုတာလည်း ဒွန်တွဲနေပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံသားတွေ ဘာတွေ စောင့်ထိန်းရမလဲ။

၁။ ကွဲလွဲမှုကို လက်ခံနိုင်ခြင်း (Tolerance): ဒီမိုကရေစီရဲ့ အသက်က ကိုယ်နဲ့ သဘောထား မတိုက်ဆိုင်သူကို ရန်သူလို သဘောမထားဘဲ၊ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်တတ်ဖို့ပါ။ အမြင်မတူတာတွေကို အမုန်းတရားနဲ့ မဖြေရှင်းဘဲ စားပွဲဝိုင်းမှာ အကျိုးအကြောင်းနဲ့ ဆွေးနွေးအဖြေရှာတတ်တဲ့ ယဉ်ကျေးမှု ရှိရပါမယ်။

၂။ သတင်းအမှား/အမှန် ခွဲခြားခြင်းနှင့် တာဝန်သိမှု: ဒီနေ့ခေတ် Social Media တွေပေါ်မှာ သတင်းအမှားတွေ၊ အမုန်းစကား (Hate Speech) တွေ အများကြီး ပျံ့နှံ့နေပါတယ်။ ဒါတွေကို မစဉ်းစား မဆင်ခြင်ဘဲ ထပ်ဆင့်ဝေမျှတာမျိုး မလုပ်ဖို့၊ ကိုယ်တိုင် သတင်းအချက်အလက် မှန်ကန်အောင် လေ့လာဖို့ဟာ နိုင်ငံသားကောင်း တစ်ယောက်ရဲ့ ကျင့်ဝတ်ပါ။

၃။ အမြဲတမ်း နိုးကြားစွာ ပါဝင်ခြင်း (Active Participation): ဒီမိုကရေစီဆိုတာ ၅ နှစ်တစ်ခါ မဲသွားပေးရုံနဲ့ တာဝန်ကျေပြီလို့ ယူဆလို့ မရပါဘူး။ ကိုယ်ရွေးချယ်လိုက်တဲ့ အစိုးရက ကတိတည်ရဲ့လား၊ ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာကို အလွဲသုံးစား လုပ်နေသလား ဆိုတာကို အမြဲတမ်း စောင့်ကြည့် ဝေဖန် ထောက်ပြနေရပါမယ်။

၄။ ဥပဒေကို လေးစားလိုက်နာခြင်း (Respect for the Law): ကိုယ်မကြိုက်တဲ့ ဥပဒေဆိုရင်တောင်မှ အကြမ်းဖက်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ မချိုးဖောက်ဘဲ၊ ဥပဒေဘောင်အတွင်းကနေ ပြင်ဆင်နိုင်အောင် ကြိုးစားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။"

[နိဂုံးချုပ်] (၁ မိနစ်ခန့်)

"အချုပ်အားဖြင့် ပြောရမယ်ဆိုရင်... ဒီမိုကရေစီဆိုတာ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းတဲ့ ခရီးရှည်ကြီး တစ်ခုပါ။ အားနည်းချက်တွေ၊ အလှည့်အပြောင်းတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြည်သူကသာ အရှင်သခင်ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက်ကို ပေးနိုင်တဲ့ တစ်ခုတည်းသော စနစ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

"လူကြီးမင်းများ ခင်ဗျာ... ကျွန်တော် အခုတင်ပြခဲ့တာတွေကို ပြန်ကြည့်ရင် ဒီမိုကရေစီဆိုတာ ပန်းခင်းလမ်း မဟုတ်ဘူးဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။ အားနည်းချက်တွေ အများကြီးရှိတယ်၊ ဟာကွက်တွေ အများကြီးရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအားနည်းချက်တွေကို သိလျက်နဲ့ ကျွန်တော်တို့ ဘာလို့ ဒီစနစ်ကိုပဲ ရွေးချယ်နေကြတာလဲ။

ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့... ဒီမိုကရေစီဟာ 'ကျွန်တော်တို့ကို လူလို ဆက်ဆံတဲ့ တစ်ခုတည်းသော စနစ်' ဖြစ်လို့ပါပဲ။

ဒါပေမဲ့ သတိထားရမှာက ဒီမိုကရေစီဆိုတာ အလကားရတဲ့ အရာမဟုတ်ပါဘူး။ ခင်ဗျားတို့၊ ကျွန်တော်တို့ မစောင့်ရှောက်ရင်၊ ကျင့်ဝတ်တွေနဲ့ မထိန်းကျောင်းရင် ဒီစနစ်ဟာ ခဏလေးနဲ့ ပြိုလဲသွားနိုင်ပါတယ်။ ခင်ဗျားတို့ မဲပေးရုံနဲ့ တာဝန်ကျေပြီလို့ ထင်နေသလား။ အဲဒါ အကြီးမားဆုံး အမှားပါပဲ။

မဲပေးပြီး အိမ်မှာ ခြေပစ်လက်ပစ် ထိုင်နေတဲ့ နိုင်ငံသားတွေရှိတဲ့ တိုင်းပြည်မှာ ဒီမိုကရေစီဟာ အာဏာရှင်စနစ်ထက်တောင် ပိုဆိုးသွားနိုင်ပါတယ်။ ခင်ဗျားတို့က တာဝန်မသိရင်၊ ခင်ဗျားတို့က အကျင့်ပျက်ခြစားမှုကို မျက်စိမှိတ်ကြည့်နေရင်၊ ခင်ဗျားတို့က ကိုယ့်အခွင့်အရေးအတွက်ပဲ ကြည့်ပြီး သူတစ်ပါးကို ဖိနှိပ်နေရင်... ခင်ဗျားတို့ ခေါ်နေတဲ့ ဒီမိုကရေစီဟာ 'လူအုပ်စု အာဏာရှင်စနစ်' ပဲ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။

ဒီမိုကရေစီဟာ စာအုပ်ထဲမှာ ရှိနေတာမဟုတ်ဘူး၊ လွှတ်တော်ထဲမှာပဲ ရှိနေတာမဟုတ်ဘူး။ ခင်ဗျားတို့ ရင်ထဲမှာ၊ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ပြုမူနေထိုင်တဲ့ ကျင့်ဝတ်တွေထဲမှာ ရှိနေတာပါ။ ခင်ဗျားတို့ဟာ အမှားနဲ့ အမှန်ကို မဝေဖန်နိုင်ဘဲ လူပြောင်းလဲရေးဝါဒီတွေနောက်ကို မျက်စိမှိတ် လိုက်နေသရွေ့တော့ ဒီမိုကရေစီရဲ့ အသီးအပွင့်ကို ဘယ်တော့မှ ခံစားရမှာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဒါကြောင့် နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ကျွန်တော် ပြောချင်တာက... ဒီမိုကရေစီကို မတောင်းဆိုပါနဲ့၊ ဒီမိုကရေစီကို ကျင့်သုံးပါ။ အခွင့်အရေးကိုပဲ မကြည့်ပါနဲ့၊ တာဝန်ကို အရင်ယူပါ။ ခင်ဗျားတို့ကိုယ်တိုင် ကျင့်ဝတ်ရှိတဲ့ နိုင်ငံသားတွေ မဖြစ်သရွေ့တော့ ဘယ်လောက်ကောင်းတဲ့ စနစ်ကြီးပဲ လာလာ၊ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ ဘဝတွေဟာ ကျွန်ဘဝကနေ လွတ်မြောက်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။

စနစ်က လူကို ပြောင်းလဲပေးမှာ မဟုတ်ပါဘူး၊ လူကသာ စနစ်ကို အသက်သွင်းရတာပါ။ ဒီမိုကရေစီဆိုတဲ့ မီးအိမ်လေး မငြိမ်းသွားအောင် ခင်ဗျားတို့ကိုယ်တိုင် ကျင့်ဝတ်ဆိုတဲ့ လောင်စာဆီတွေ ဖြည့်ပေးကြပါလို့ ပြောချင်ပါတယ်။ 

ထပ်ပြောရမယ်ဆိုရင် 

ဒီစနစ်ကြီး အောင်မြင်ဖို့ဆိုရင် နိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေချည်းပဲ ကောင်းနေလို့ မရပါဘူး။ နိုင်ငံသားတိုင်းက မိမိရဲ့ အခွင့်အရေးကို သိသလို၊ သူတစ်ပါးရဲ့ အခွင့်အရေးကိုလည်း လေးစားရပါမယ်။ မိမိရဲ့ တာဝန်ဝတ္တရားတွေကိုလည်း ကျေပွန်ရပါမယ်။

ဒီမိုကရေစီဆိုတာ ဥယျာဉ်တစ်ခုလိုပါပဲ။ ပေါင်းသင်ရမယ်၊ ရေလောင်းရမယ်၊ နေ့စဉ် ဂရုစိုက်နေမှသာ အသီးအပွင့်တွေကို ခံစားရမှာပါ။ ကျွန်တော်တို့အားလုံး အသိဉာဏ်ပညာ၊ သည်းခံခွင့်လွှတ်မှု၊ တာဝန်သိမှုတွေနဲ့ ဒီဒီမိုကရေစီ ဥယျာဉ်ကြီးကို အတူတကွ ပျိုးထောင်ကြပါစို့လို့ တိုက်တွန်းရင်း နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။

အားလုံးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။"

ဟောပြောသူအတွက် အကြံပြုချက်:

 * လေသံအနိမ့်အမြင့် (Pacing): အားနည်းချက်များကို ပြောသည့်အခါ အနည်းငယ်လေးနက်သော လေသံကိုသုံးပြီး၊ နိဂုံးချုပ်ခါနီးတွင် တက်ကြွလှုံ့ဆော်သော လေသံကို အသုံးပြုပါ။

 * အမူအရာ (Body Language): အချက်များကို ရေတွက်ပြသည့်အခါ (ဥပမာ- ပထမအချက်၊ ဒုတိယအချက်) လက်ဟန်အမူအရာကို သုံးပါ။ ပရိသတ်ကို မျက်လုံးချင်းဆုံအောင် (Eye contact) ကြည့်ပြီး ဟောပြောပါ။

ဒီမိန့်ခွန်းမူကြမ်းထဲကနေ အချို့အချက်တွေကို မိမိဟောပြောမယ့် ပရိသတ်အခြေအနေပေါ် မူတည်ပြီး ထပ်မံဖြည့်စွက်တာဖြစ်စေ၊ လျှေ

ာ့ချတာဖြစ်စေ ပြုလုပ်ပေးစေလိုပါသလား ခင်ဗျာ။